Mescid-i Cuma, Medine'nin güneybatısında Vâdi Rânûnâ üzerinde, tarihî Benî Sâlim b. Avf yurdunda, Kubâ'dan Medine'ye giden yol üzerinde ve Mescid-i Kubâ'nın yaklaşık 900 metre kuzeyinde yer alır. Mescid-i Vâdi, Mescid-i Benî Sâlim ve Mescid-i Atîke gibi adlarla da anılır. Rivayete göre Hz. Peygamber hicret esnasında Kubâ'dan ayrılıp Medine'ye yönelirken, Benî Sâlim yurdunda yaklaşık yüz Müslümanla İslâm tarihinin ilk Cuma namazını burada kıldırmıştır (16 Rebîülevvel, hicretin 1. yılı / 622). Bu olay sebebiyle 'Cuma Mescidi' adını almıştır. Yapı zaman içinde defalarca onarılmış ve genişletilmiştir; bugün tek kubbeli, mütevazı ölçekli bir mescid olarak hizmet vermektedir. İlk Cuma namazı atfı sîret ve rivayet kaynaklarına dayanır ve kaynaklarda 'rivayet edildiğine göre' kaydıyla aktarılır.
Ziyaret Adabı
Aktif bir mesciddir; nafile namaz kılınabilir. Örtülü kıyafet, sessizlik ve abdest esastır. Kubâ ziyareti ile birlikte gezilmesi yaygındır. Tarihî atıf rivayete dayalı olduğundan aşırı tazimden kaçınılır.