Hicrî VIII. yüzyıl ârifi; İbn Battûta'nın Hıtay'da görüştüğü ve Çin'deki Müslümanların önderi olan Sadr-ı Cihân. Adı tezkirelerin çoğunda geçmez; babasının adı, doğum yeri, doğum ve vefat tarihleri bilinmemektedir.
Hal tercümesini ve kerametlerini anlatan Kandiyye risalesine göre nesebi Ömer b. Hattâb'a ulaşır; «Sâgarcî» nisbesi, bir süre Semerkant'a bağlı Sâgarc kasabasının hâkimi olmasından gelir.
Bağdat'ta Şeyh Nûreddin Abdurrahman İsferâyinî'nin (ö. 717) yanına gitti ve onun sevgili müritlerinden oldu; şeyhi onu kendi halefi Alâüddevle Simnânî'ye (659-736) üstün tutardı. Sonra bir süre Mekke'de kaldı; ardından Hıtay'a, yani Kuzey Çin'e gitti.
Hıtay'da onunla birkaç kez görüşen İbn Battûta (703-779), onu büyük vaizlerden, cömert ve eli açık, kimi zaman borç alıp halka dağıtan bir kişi olarak anar. Hindistan sultanı onun hâlini duyunca kırk bin dinar gönderip kendisini Delhi'ye davet etti. Burhâneddin bu dinarlarla borçlarını ödedi ve âlimlerin huzurunda ayakta durmak zorunda kaldığı bir padişahın yanına gitmek istemediğini söyleyerek Hindistan'a gitmedi. Sonra Çin'e gitti; hanın emriyle oradaki Müslümanların önderi oldu ve «Sadr-ı Cihân» lakabını aldı.
Tesir Halkası — Mîr Seyyid Ali Hemedânî'ye ve Şeyh Nâsırüddin Ömer b. Muhammed b. Ömer b. Ahmed el-Kebîrî'ye irşad icazeti veren şeyhlerden biridir.
Eserleri — Kendisinden beş satırlık bir münâcât kalmıştır (Ahmed Münzevî, Fihrist-i Nüshahâ-yı Hattî-i Fârsî).
Türbesi ve Külliyesi — Vasiyeti üzerine Semerkant'ta, iç kalenin (ark) güney duvarı yakınında, Şeyh Nûreddin Basîr'in (ö. 646) mezarının yanına defnedildi (Kandiyye; Ebû Tâhir Semerkandî, Semeriyye). Türbesinin kubbesini Emîr Timur (736-807) onardı. Ebû Tâhir Semerkandî'nin aktardığına göre türbenin tavanından, içinde Hz. Peygamber'e (s.a.v.) ait bir tel saç bulunan bakır bir kap asılıdır.
Kerâmât
Aşağıdakiler kaynakta NAKİL olarak yer alan rivayetlerdir; atlas onları 'böyle olmuştur' diye değil, 'kaynaklar böyle nakleder' diye kaydeder.
Kandiyye'nin naklettiğine göre Mekke'de kaldığı sırada ondan hârikulâde haller zuhur etmiştir. (Kaynak: Dânişnâme-i Cihân-ı İslâm, «Burhâneddin Sâgarcî»)
Bir «velî miracı»ndan sonra kutupluk makamına eriştiği ve bunun ardından Hıtay'a gittiği de söylenmiştir. (Kaynak: Dânişnâme-i Cihân-ı İslâm, «Burhâneddin Sâgarcî»)
Kandiyye'ye göre Çin'de, padişahın huzurunda putperest bir kâhini kerametleriyle mağlup etmiş; bunun üzerine padişah ona biat etmiş ve kızını onunla evlendirmiştir. Şeyhin bütün çocukları bu eşindendir. (Kaynak: Dânişnâme-i Cihân-ı İslâm, «Burhâneddin Sâgarcî»)
Çok Görüşlü Görüşler
Türbe yapısı — Atlasın önceki kaydı türbeyi Rûhâbâd adıyla ve Emîr Timur'un yaptırdığı bir yapı olarak anıyordu. Açılan kaynak yapıya bir ad vermez; yerini iç kalenin güney duvarı yakını ve Nûreddin Basîr'in mezarının yanı diye tarif eder ve Timur'un kubbeyi onardığını söyler. Yapının adı ve inşa tarihi açılan kaynakla teyit edilememiştir; atlas taraf tutmaz.
Vefat yeri — Atlasın önceki kaydı onun Çin'de vefat ettiğini ve naaşının oğlu tarafından Semerkant'a getirildiğini yazıyordu. Açılan kaynak vefat yerini ve tarihini bilinmez sayar; yalnız vasiyeti üzerine Semerkant'ta defnedildiğini söyler.
Kaynaklar
- Dānešnāme-ye Jahān-e Eslām (Dânişnâme-i Cihân-ı İslâm · Encyclopaedia of the World of Islam) — Parvāne ʿUrūjniyā · c. 3, “برهانالدین ساغرچی (صاغرجی)” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000364 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.