Hz. Âdem'in, Hâbil'in ölümünden sonra doğan oğlu; İslâm kaynaklarında peygamber olduğu ve babasına indirilen sahifeleri topladığı rivayet edilir. Atlas kaydı, kendisine nisbet edilen Musul'daki en-Nebî Şît makamına bağlıdır.
İbn Abbas'tan gelen bir rivayete göre kendisine Hibetullah adı verilmiş, Cebrâil onun Hâbil karşılığında Allah'ın bir bağışı sayıldığını belirtmiştir. Taberî, Şît isminin Süryânîce olduğunu ve "Tanrı'nın bağışı" anlamına geldiğini kaydeder.
İslâmî kaynaklarda Âdem'e indirilen suhufu topladığı, Allah'ın ona da sayfalar indirdiği nakledilir; Taberî, Âdem'in vefatından sonra Şît'e elli yaprak indirildiğini yazar. Kendisine indirilen sahifelerde hikmet, kimya, simya, riyâzî ilimler ve bazı sanatlardan söz edildiği aktarılır.
Âdem'in çocukları arasında en güzeli, en faziletlisi, en sevileni ve kendisine en çok benzeyeni olduğu belirtilir; bu benzerliğin bir istisnası sakaldır — İslâmî kaynaklarda Âdem'in sakalsız olduğu, erkekler için sakal geleneğinin çocuklarıyla başladığı kaydedilir. Babası ona birçok şey öğretmiş, gelecekteki tûfan hakkında bilgi vermiş ve onu kendisine vâris kılmıştır.
Şît döneminde insanlığın yeryüzüne dağıldığı ve kendisinin bin şehir kurduğu rivayet edilir. Nakledilenler arasında Kābil taraftarlarıyla mücadele etmesi dikkat çeker. Hazûrâ ile evlendiği, ondan Yâniş adlı bir oğlu ile Na'mete adlı bir kızının doğduğu, soyunun bu oğlu vasıtasıyla devam ettiği nakledilir.
Hz. Âdem'in çocukları arasında Hâbil'in zürriyeti olmadığı, Kābil'in zürriyeti de Nûh tûfanında ortadan kalktığı için insanlığın Âdem'den sonraki ikinci atası Şît kabul edilir. Müslüman âlimler Hz. Peygamber'in soy kütüğü içinde de Şît'e yer verirler.
Tesir Halkası — Kaynak, Şît'in adının Ahd-i Atîk'in soy kütüklerinden gnostik ve Sâbiî metinlere kadar geniş bir literatürde geçtiğini kaydeder; bu geleneklerin birbirinden ayrıştığı noktalar aşağıda ayrıca verilmiştir.
Çok Görüşlü Görüşler
Kabri ve makamı — üç ayrı yer — Kaynaklar Şît'in medfeni konusunda ayrışır ve atlas bunlardan birini tercih etmez. ① Taberî'nin naklettiğine göre Şît Mekke'de yaşamış, Kâbe'yi çamur ve taş kullanarak inşa etmiş, 912 yaşında vefat ettiğinde Kâbe yakınındaki Ebûkubeys'te defnedilmiştir. ② Aynı kaynak, "Şît'e nisbet edilen türbe Suriye'deki Maarretünnu'mân'dadır" der. ③ Bu atlas kaydı ise Musul'daki en-Nebî Şît makamına bağlıdır; okunan TDV maddesi bu makama hiç değinmez. Kayıt bir makam kaydıdır — yani "burada defnedilmiştir" iddiası taşımaz — fakat atlasın bu makamı hangi dayanakla tuttuğu henüz kaynaklı değildir ve kalem ilim ehli incelemesindedir.
Adının kökeni — Taberî ismin Süryânîce olup "Tanrı'nın bağışı" anlamına geldiğini söyler. İbrânîce Şet isminin ise "belirlemek, yerleştirmek; bahşetmek" mânasındaki fiille ilişkili olduğu ifade edilmiştir.
Ömrü ve doğumu — Ahd-i Atîk'in Tekvîn kitabına göre Şît, Âdem 130 yaşındayken babasına benzeyen bir çocuk olarak doğmuş, 105 yaşındayken oğlu Enoş dünyaya gelmiş ve 912 yaşında vefat etmiştir. İslâmî rivayet de vefat yaşını 912 olarak verir.
Farklı geleneklerde Şît — Kaynak, Şît'in yalnız İslâm literatüründe değil başka geleneklerde de yer tuttuğunu ve bu geleneklerin birbirinden ayrıldığını kaydeder. Hıristiyan geleneğinde Şît kutsallık ve iyilik karakteriyle özdeşleşmiştir; buna karşılık İskenderiyeli Didymus onun Hâbil kadar mükemmel olmadığını ileri sürmüştür. Gnostik (Sethian) metinlerde kendi soyundan gelen seçilmişlere yönelik bir uyarıcı ve kurtarıcı olarak tanımlanır. Sâbiî (Manden) geleneğinde metafizik bir varlık sayılır ve ruhunun ışık âlemine yükselen ruhların en safı olduğuna inanılır. Ortaçağ'da yaşayan putperest Harrânîler ise onun peygamberliğini kabul etmez. Atlas bu görüşleri İslâmî rivayetle karıştırmaz; hangi geleneğe ait olduklarını belirterek kaydeder.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · c. 39, s. 214-215, “ŞÎT” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000278 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.