Yeseviyye tarikatının kurucusu Ahmed Yesevî'nin ilk mürşidi olduğu söylenen zat. Yesevî menkıbelerinde Hz. Peygamber'in emaneti olan hurmayı yüzyıllar sonra Yesevî'ye ulaştıran kişi olarak anılır. Bazı kaynaklar adını Baba Arslan, Arslan Baba veya Arap Arslan Baba şeklinde kaydeder.
Doğum ve ölüm tarihleri bilinmemektedir. Yesevî menkıbelerine göre siyah ırktandır, ashabın büyüklerindendir ve 400 veya 700 yıl yaşamıştır.
Menkıbeye göre nice yüzyıl sonra Türkistan'ın Sayram şehrinde henüz yetim kalmış yedi yaşındaki Ahmed Yesevî'yi bulup emaneti ona teslim etmiş; bazı rivayetlere göre Hz. Peygamber'in verdiği bir hırkayı da ona giydirmiştir. Yesevî'ye binbir zikir telkin etmiş, biraz sonra öleceğini bildirerek cenaze namazını kıldırmasını emretmiştir. Ahmed Yesevî onun son işaretine uyarak Buhara'ya gitmiş ve Şeyh Yûsuf el-Hemedânî'nin yanında sülûküne devam etmiştir.
Kaynak bu bilgilerin tamamen efsanevî olduğunu, bununla birlikte Arslan Baba'nın gerçekten yaşamış tarihî bir şahsiyet olmasının da mümkün olduğunu belirtir. Fuad Köprülü onun, Ahmed Yesevî'nin babası Şeyh İbrâhim'in kardeşi olabileceğini söyler.
Tesir Halkası — Ahmed Yesevî'nin başhalifesi Mansûr Ata'nın Arslan Baba'nın oğlu olduğu konusunda bütün kaynaklar birleşir. Yesevî'den başka Sûfî Muhammed Dânişmend adlı birini de yetiştirdiği kaydedilir. Müzekkir-i Ahbâb müellifi Hasan-ı Nisârî ile Nakşibendiyye ve Yeseviyye hakkında birkaç değerli eser yazan Hâzinî de kendilerinin Arslan Baba'nın soyundan geldiklerini ileri sürmüşlerdir.
Türbesi ve Külliyesi — Nerede gömülü olduğu kesin olarak belli değildir. Bazı kaynaklar Otrar'da, bazıları Ahmed Yesevî'nin Yesi'deki (Türkistan) türbesinde medfun olduğunu söyler; başka bir rivayete göre Kırgızistan'ın Oş şehrine yakın Bazar Kurgan bölgesindeki Arslan Baba Türbesi onundur. Kaynak, 1964'te Kazak Komünist Partisi'nin emriyle yıktırılan bu türbenin yerinin bugün de halk tarafından ziyaret edildiğini kaydeder.
Kerâmât
Aşağıdakiler kaynakta NAKİL olarak yer alan rivayetlerdir; atlas onları "böyle olmuştur" diye değil, "kaynaklar böyle nakleder" diye kaydeder.
Hurma emaneti — Yesevî menkıbelerine göre iki ayrı rivayette sahâbîler bir gazâ sırasında ya da Arslan Baba'nın evindeki bir toplantıda acıkırlar. Hz. Peygamber'in duasıyla Cibrîl cennetten bir tabak hurma getirir. Hurmalardan biri yere düşünce Cibrîl o hurmanın ileride doğacak Ahmed Yesevî'nin kısmeti olduğunu söyler. Hz. Peygamber ashabına "Bu hurmayı Yesevî'ye kim ulaştıracak?" diye sorar; göreve Arslan Baba talip olur ve Hz. Peygamber hurmayı onun ağzına koyar. Arslan Baba nice yüzyıl sonra Sayram'da yetim kalan yedi yaşındaki Ahmed Yesevî'yi bulup emaneti teslim eder. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, ARSLAN BABA, c. 3)
İpekten kefen — Aynı menkıbeye göre Arslan Baba yakında öleceğini bildirip cenaze namazını kıldırmasını Yesevî'ye emreder; hûriler Yesevî'ye yardımcı olmak için gelip Arslan Baba'ya ipekten kefen biçerler ve onu cennete götürürler. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, ARSLAN BABA, c. 3)
Çok Görüşlü Görüşler
Kabrinin yeri — Kaynak üç ihtimal sayar ve hiçbirini kesin saymaz: Otrar; Ahmed Yesevî'nin Yesi'deki (Türkistan) türbesi; Kırgızistan'da Oş yakınındaki Bazar Kurgan'da bulunan Arslan Baba Türbesi. Atlasın işareti Otrar'dadır ve bu, kaynağın saydığı üç ihtimalden yalnızca biridir; atlas kabrin yeri konusunda kaynaktan ileri gitmez.
Tarihî kimliği — Kaynak, hakkında anlatılanların tamamen efsanevî olduğunu söyler; buna karşılık gerçekten yaşamış tarihî bir şahsiyet olmasını da mümkün görür. Fuad Köprülü onun Ahmed Yesevî'nin babası Şeyh İbrâhim'in kardeşi olabileceğini ileri sürer. Atlas ikisi arasında tercih yapmaz.
Adı ve ömrü — Kaynaklar adını Baba Arslan, Arslan Baba ve Arap Arslan Baba şekillerinde kaydeder. Menkıbeler ashaptan olduğunu ve 400 veya 700 yıl yaşadığını söyler; atlas bu süreleri menkıbe olarak aktarır.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — Hamid Algar · c. 3, s. 400, “ARSLAN BABA” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000359 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.
Dış kayıtlar: TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi