Kalkandelen'deki (Tetovo) Harâbâtî Baba Tekkesi'nin — Rumeli'de Bektaşîliğin en önemli merkezlerinden birinin — ikinci bânisi kabul edilen ve tekkeye adını veren Bektaşî babası.
Kaynak, tekkenin ilk bânisi Sersem Ali Baba ile ikinci bânisi Harâbâtî Baba hakkında yeterli bilgi bulunmadığını açıkça belirtir; doğumu, tahsili ve intisabı hakkında bilgi vermez.
Rivayete göre dört arkadaşıyla birlikte Bektaşîliği yaymak için Rumeli'ye gitti. Kalkandelen'de iken yanan bir kandil gördü ve bunun Sersem Ali Baba'nın ruhu olduğunu söyleyerek orada onun için bir türbe yaptırdı. Sersem Ali Baba, muhtemelen Dimetoka Bektaşî Âsitânesi'nde yetişip 958'de (1551) Kalkandelen'e gelen ve tekkeyi ilk kuran zattır.
Ekrem Hakkı Ayverdi'ye göre XVI. yüzyılın sonlarına doğru yaptırılmış olan tekke, Harâbâtî Baba döneminde Receb Paşa tarafından genişletilmiştir. Bektaşî şairlerinden Türâbî'nin (ö. 1285/1868-69) "Receb Paşa ister gönülden yardım / Dergâhında Sersem Ali Baba'ya" mısraları, Receb Paşa'nın tekkeyi ziyaret edip yardımda bulunduğunu gösterir; halk arasında bu yardımla ilgili çeşitli menkıbeler anlatılır.
1194 (1780) yılında vefat etti. Kendisinden sonra tekkede on bir şeyh görev yapmıştır; tekkenin 1230 (1815) tarihli vakfiyesi Kalkandelen Arşivi'ndedir.
Türbesi ve Külliyesi — Harâbâtî Baba'nın açık türbesi, tekke avlusundaki hazîrenin doğusunda, ahşap direklere oturan bir sofanın içindedir. Türbenin yanındaki sofanın duvar yüzeyleri, mescid ve harem dairesinin iç duvarları gibi manzara resimleri, geometrik şekiller ve bitki motifleriyle süslenmiştir. Avlunun kuzeybatısında mescid ve semâhâne ile birlikte Sersem Ali Baba'nın on iki köşeli gövde üzerine on iki dilimli kubbeyle örtülü türbesi yer alır; onun önündeki hazîrede Receb Paşa ile tekkenin şeyh ve dervişlerine ait on bir mezar bulunur. Balkan Harbi'ne (1912) kadar faaliyetini sürdüren tekke bu tarihten sonra harabeye dönmüş, 1967'de restore edilerek turistik amaçla hizmete açılmıştır.
Çok Görüşlü Görüşler
Tekkenin kuruluşu ve Harâbâtî Baba'nın rolü — Kaynak tekkenin kuruluşu hakkında başka görüşler de bulunduğunu kaydeder. Hasluck'a göre Sersem Ali Baba'nın kabri Muharrib (Muharrem) Baba tarafından keşfedilmiş ve onun tavsiyesiyle 1248'de (1832) Rızâ Paşa tarafından yaptırılmıştır; bu anlatıda Harâbâtî Baba'ya yer verilmez. Krum Tomovski ve Galaba Palikruševa tekkenin 1799'da yaptırıldığı görüşündedir. Ekrem Hakkı Ayverdi ise tekkenin XVI. yüzyılın sonlarına doğru yapıldığını ve Harâbâtî Baba döneminde Receb Paşa tarafından genişletildiğini söyler. Atlas bu görüşler arasında tercih yapmaz.
Kabrin yeri — Kaynak, Harâbâtî Baba'nın açık türbesinin tekke külliyesi içinde, hazîrenin doğusundaki sofada bulunduğunu kaydeder; atlasın işareti tekkeyi gösterir ve bu kayıtla uyumludur. Aynı külliyedeki Sersem Ali Baba türbesi için ise kaynak, onun Necef'te vefat ettiği rivayeti doğruysa yapının bir makam-türbe olması gerektiğini belirtir.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · c. 16, s. 69-71, “Harâbâtî Baba Tekkesi” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000468 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.