Kur'ân-ı Kerîm'de adı iki âyette geçen peygamberlerden biri. Kaynağın belirttiğine göre bu iki âyette anılması ve İslâmî kaynaklarda verilen şeceresi dışında onunla ilgili herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.
Adının aslı ve söylenişi hakkında farklı görüşler vardır. Bazı müfessirler kelimenin aslının Yesa' veya Leysa', başındaki “El”in ise harf-i tarif olduğunu söylemiştir. Yaygın telaffuz Elyesa' olmakla birlikte bu adı Elleysa' şeklinde okuyanlar da vardır (Kurtubî).
En'âm sûresinde (6/86) “İsmâil, Elyesa', Yûnus ve Lût'a da yol gösterdik; hepsini âlemlere üstün kıldık”, Sâd sûresinde (38/48) “İsmâil'i, Elyesa'ı, Zülkifl'i de an. Hepsi de iyilerdendir” buyrulur. İslâmî kaynaklarda şeceresi Elyesa' b. Ahtûb b. Acûz olarak verilir (Taberî, Sa'lebî).
Kaynağa göre bu peygamber, Ahd-i Atîk'te Elişa adıyla geçen peygamber olmalıdır. İbrânîce'de “Tanrı benim kurtuluşumdur” anlamına gelen Elişa adı Grekçe'ye Elisaios, Latince'ye Elisaeus şeklinde geçmiştir.
Ahd-i Atîk'e göre Elyesa', milâttan önce VIII. yüzyılda İsrâil Krallığı'nda yaşayan Şafat'ın oğludur ve Allah'ın emriyle peygamber İlya (İlyâs) tarafından kendisine halef seçilmiştir. İlya onu on iki çift öküzle çift sürerken bulmuş, cübbesini üzerine atarak peygamber olarak seçildiğini bildirmiştir. Elişa çiftçiliği bırakmış, öküzlerden bir çiftini keserek veda yemeği vermiş ve İlya'nın yanından hiç ayrılmayarak ona hizmet etmiştir.
Aynı anlatıma göre İlya göğe alınacağı zaman Elişa onu takip etmeyi bırakmayı reddetmiş; birlikte Beyt-El'e, Erîhâ'ya ve Erden ırmağına varmışlar, İlya cübbesini ırmağa vurarak sularını ikiye ayırmış ve karşıya geçmişlerdir. İlya ona bir isteği olup olmadığını sorduğunda Elişa “Senin ruhundan iki payım olsun” demiş; ardından ateşten bir araba ve ateşten atlar gelerek İlya'yı göğe çıkarmıştır. Bunu gören Elişa, onun cübbesiyle suları yeniden ikiye ayırıp nehri geçmiş ve Erîhâ'ya dönmüştür (II. Krallar 2/1-18).
Kaynak, Ahd-i Atîk'e göre Erîhâ'da peygamberlik görevine başlayan Elişa'nın çeşitli mucizeler gösterdiğini aktarır: şehrin sulamaya elverişsiz suyunun kaynağına tuz atarak suları kullanışlı hale getirmesi; Edom çölünde susuz kalan halk için vadide açılan çukurların su ile dolması; kocası ölüp borcunu ödeyemeyen fakir bir kadının az zeytinyağını komşulardan alınan kapları dolduracak kadar çoğaltması; çocuğu olmayan yaşlı bir kadın için dua etmesi, kadının çocuğu olması ve sonra ölen bu çocuğun yeniden hayata dönmesi; Gilgal'de zehirli bir yemeğin zehrini gidermesi ve az bir yemekle pek çok insanı doyurması; cüzzamlı bir hastanın sağlığına kavuşması ve ırmağa düşen bir baltanın su yüzüne çıkması. Yine aynı anlatıma göre Suriye ordusunun Sâmiriye'yi kuşatmasıyla başlayan kıtlık onun müdahalesiyle sona ermiş; öldürülüp kabrine atılan bir adam onun kemiklerine temas edince dirilmiştir.
Ahd-i Atîk'e göre Elişa, İsrâil Kralı Yoaş zamanında hastalanmış ve vefat etmiştir (II. Krallar 13/14, 20). Kaynak vefat yerini ve kabrini belirtmez.
Çok Görüşlü Görüşler
Adının aslı ve okunuşu — Kaynak, adın aslının “Yesa'” veya “Leysa'” olup başındaki “El”in harf-i tarif olduğunu söyleyen müfessirlerle, adı “Elleysa'” diye okuyanları yan yana kaydeder; yaygın telaffuz Elyesa'dır. Atlas bu okuyuşlar arasında tercih yapmaz.
Ahd-i Atîk anlatımının yeri — Kaynak, İslâmî kaynaklarda iki âyet ve şecere dışında Elyesa' hakkında bilgi bulunmadığını belirtir. Gövdedeki hayat ve mucize anlatımı Ahd-i Atîk'teki Elişa'ya aittir; kaynağın Elyesa' ile Elişa'yı aynı kişi sayması “olmalıdır” diye ifade edilmiş bir kanaattir. Atlas bu anlatımı İslâmî kaynakların teyit ettiği bilgi olarak değil, kaynağın aktardığı Kitâb-ı Mukaddes rivayeti olarak kaydeder.
Zülkifl ile ilişkisi — ZÜLKİFL maddesine göre Mücâhid'den gelen bir rivayette Elyesa' yaşlanınca, üç gün boyunca gündüz oruç tutup gece namaz kılacak ve ihtilâflı konularda öfkelenmeyecek bir halef aramış; bu şartları yerine getiren genç Zülkifl diye anılmıştır. Tefsirlerde Zülkifl'in Elyesa' ile özdeşleştirildiği de olmuştur; ancak aynı madde bunun mümkün olmadığını, çünkü Sâd sûresinde (38/48) Elyesa' ile Zülkifl'in yan yana ayrı ayrı anıldığını belirtir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, ZÜLKİFL, c. 44)
Kabrin yeri — TDV maddesi Elyesa'ın kabrinden hiç söz etmez ve Diyarbakır'ın Eğil ilçesini anmaz. Atlasın bu kaydının Eğil'e bağlanması yerel ziyaret geleneğine dayanır; makamın Elyesa'a nisbeti bu kaynakla teyit edilmiş değildir ve ilim ehli incelemesine açıktır. Atlas konum hakkında kaynağın söylemediğini söylemez.
Kaynaklar
- Evliyalar Ansiklopedisi · “Hz. Elyesa (a.s.) — Diyarbakır” maddesi
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — Ömer Faruk Harman · c. 11, s. 69-70, “ELYESA‘” maddesi
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · c. 44, s. 569-570, “ZÜLKİFL” maddesi
- Vakıflar Genel Müdürlüğü — Tescilli Eserler Envanteri · “Eğil Peygamberler Türbesi — Nebi Zülkifl (A.S.) ve”
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000095 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.