Kusay b. Kilâb

Kureyş'i Mekke'de toplayan ve Kâbe hizmetlerini kendi elinde birleştiren reis; Hz. Peygamber'in baba tarafından dördüncü dedesi.

Asıl adı Zeyd'dir. "Uzaklaşmak" mânasındaki kasv kökünden gelen Kusay lakabı, gurbette büyüdüğü için verilmiştir.

Mekke'ye döndükten sonra Huzâa kabilesinden Huleyl b. Hubşiyye'nin kızı Hubbâ ile evlendi ve Kâbe hizmetlerini kayınpederinden devraldı.

Kinâne ve Kudâa kabilelerinin yardımıyla Mekke'nin idaresini üstlendi. Dağınık hâlde yaşayan Kureyş kollarını Mekke'de bir araya getirdiği için Mücemmi' (birleştirici) unvanıyla anıldı.

440 yılında, Mekkeliler'in ortak işlerini görüştükleri toplantı yeri olan Dârünnedve'yi kurdu.

Kâbe ve hac ile ilgili başlıca vazifeleri kendi uhdesinde topladı: kıyâde (ordu kumandanlığı), livâ (sancaktarlık), hicâbe (Kâbe'nin anahtarını taşıma), nedve (meclis başkanlığı), sikāye (hacılara su dağıtma) ve rifâde (hacılara yemek verme).

Çocukları Abdüddâr, Abdümenâf, Abdüluzzâ, Abdükusay ve kızı Hind'dir; Hz. Peygamber'in nesebi oğlu Abdümenâf yoluyla ona ulaşır.

Yaklaşık 480 yılında öldü.

Tesir Halkası — Onun Mekke'de kurduğu düzen, Kâbe hizmetleri ve şehir idaresiyle ilgili görevlerin Kureyş kolları arasında nesilden nesile paylaşılması biçiminde devam etti; Dârünnedve, İslâm'ın doğuşuna kadar şehrin karar merkezi olarak kaldı.

Türbesi ve Külliyesi — Mekke'de Hacûn Mezarlığı'na defnedilmiş ve kabri bir ziyaretgâh hâline gelmiştir.