Nakşibendî-Hâlidî şeyhi ve divan şairi; şiirleri Doğu Anadolu ile Kuzey Azerbaycan'da bugün de okunmaktadır.
Karabağ bölgesinin Zengezur kazasına bağlı Cicimli köyünde doğdu. Doğum yılı kaynaklarda üç ayrı şekilde kaydedilir: 1212 (1797), 1220 (1805) ve 1230 (1815). Ailesi, Horasan'dan Karabağ'a göç eden Seyyid Muhammed Şemseddin Akabâlî'ye dayanan Cicimli Seyyidleri'dir; babası, Mîr Paşa diye anılan Seyyid Rükneddin Efendi'dir.
Başlangıçta resmî eğitime direnç gösterdikten sonra Karakaş'ta Mahmud Efendi'den, ardından Şeki'de Şikest Abdullah Efendi'den okudu. Sonunda, bir rüyada aldığı işaret üzerine Nakşibendî-Hâlidî şeyhi İsmâil Sirâceddin Şirvânî'ye (Kürdemirî) intisap etti.
1839'da hac için Mekke'ye gitti. 1841-1852 yılları arasında Karabağ'da mürşid olarak faaliyet gösterdi; bu dönemde evlendi ve oğlu Sirâceddin doğdu. 1855-1858 arasında İstanbul'da ikamet etti; Emîr Buhârî Tekkesi şeyhliğinin kendisine teklif edildiği nakledilir. 1866-1883 yılları arasında ise Merzifon'a yerleşerek Kur'an ve hadis dersleri verdi.
Müridlerinin kalabalıklığından duyulan siyasî endişe ile Emevîler'in Ehl-i beyt'e muamelesini eleştiren söylemi şikâyetlere yol açtı ve 1885 yılında Harput'a sürgün edildi. Eylül 1886'da vefat etti; naaşı vasiyeti üzerine Amasya'ya getirilerek defnedildi.
Tesir Halkası — Resmî konumu Nakşibendî-Hâlidî şeyhliği olmakla birlikte müridleri onu bir tarikat kurucusu (pîr) saymışlardır. Başlıca halifeleri arasında Maraşlı Gazi Osman Efendi ile Tokatlı Hacı Zekeriyyâ Efendi bulunur.
Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Tekke şiirinin sade söyleyişi yerine klasik divan geleneğinde yazdı; alışılmış tasavvuf ıstılahından kaçındı ve bunun yerine ilâhî aşkı, Ehl-i beyt sevgisini ve melâmeti öne çıkardı. Eserleri en çok Fuzûlî'ye yakınlık gösterir. Azerî Türkçesiyle ve aruz vezniyle yazmıştır.
Eserleri — 1. Türkçe Dîvan (1301/1884; 1326/1908). 644 gazel, 119 rubâî ve başka nazım şekillerini içerir; çay üzerine 520 beyitlik Çaynâme ile Nigârnâme şerhi de bu divanda yer alır. 2. Farsça Dîvan (1329/1910). Düzenlenmiş bir derlemedir. 3. Nigârnâme (1305/1887). İlâhî aşkı işleyen tasavvufî-alegorik bir manzum-mensur eserdir.
Türbesi ve Külliyesi — Kabri Amasya'dadır; 1894 yılında kabrinin bulunduğu yere Şirvanlı Camii yapılmıştır.
Çok Görüşlü Görüşler
Doğum yılında üç ayrı kayıt vardır. 1212 (1797) · 1220 (1805) · 1230 (1815). Kaynak birini seçip diğerlerini elemez; atlas da elemez.
Resmî konumu ile müridlerinin nazarındaki yeri farklıdır. Resmen Nakşibendî-Hâlidî şeyhi olmasına rağmen takipçileri onu müstakil bir tarikatın pîri saymıştır. Bu fark, Nigâriyye adlandırmasının kaynağıdır ve kayıtta korunmuştur.
Sürgünün sebebi çift yönlüdür. Kaynak iki sebebi birlikte verir: müridlerinin kalabalıklığından duyulan siyasî endişe ve Emevîler'in Ehl-i beyt'e muamelesini eleştiren söylemi. Atlas ikisini de kaydeder, birini diğerinin yerine geçirmez.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · c. 33, s. 85-87, “NİGÂRΔ maddesi
- Evliyalar Ansiklopedisi · “Mîr Hamza Nigârî (Türkiye Amasya Evliyaları)” maddesi
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — A. Azmi Bilgin · c. 33, s. 85-87, “NİGÂRÎ, Seyyid Mîr Hamza” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000070 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.