Hanefî fıkhının en büyük klasik temsilcilerinden sayılan fakih ve usul âlimi (ö. 483/1090-91; bazı kaynaklarda 494/1101). Serahs'ta doğdu; Buhara'da Şemsü'l-eimme el-Halvânî'nin önde gelen talebesi oldu ve "imamların güneşi" anlamındaki Şemsü'l-eimme unvanını hocasından devraldı. Karahanlı hükümdarına karşı fıkhî meselelerdeki tavizsiz tutumu yüzünden Özkent kalesinde yaklaşık on yıl hapsedildi; Hanefî fıkhının en hacimli klasiği olan otuz ciltlik el-Mebsût'u bu yıllarda, kitaplara başvurmaksızın hafızasından talebelerine imlâ ettirmesiyle meşhurdur. Usûlü's-Serahsî ile devletler hukukunun kurucu metinlerinden Şerhu's-Siyeri'l-kebîr diğer başlıca eserleridir. 480'de (1087) serbest kalınca Fergana bölgesine (Mergīnân/Margilan) gitti ve eserlerini burada tamamlayıp vefat etti; kabrinin yeri kaynaklarda belirlenmiş değildir (bazı kaynaklar Özkent'i de zikreder). Eflâkî'nin menkıbevî silsile rivayetinde Bahâeddin Veled'in zincirinde anılırsa da (TDV 'Mevleviyye'), TDV'nin Serahsî ve Bahâeddin Veled maddeleri böyle bir bağdan söz etmez; kronoloji de buna imkân vermez. (Kaynaklar: Muhammed Hamîdullah, TDV İslâm Ansiklopedisi 'Serahsî, Şemsüleimme'; İslam Düşünce Atlası.)