Hz. Ebû Bekir devrinde, 12/633 yılında Yemâme'nin Akrabâ mevkiinde, peygamberlik iddiasında bulunan Benî Hanîfe reisi Müseylime'nin kuvvetlerine karşı yapılan savaşta şehid düşen sahâbîler. Bu kayıt tek bir zatı değil, o gün şehid olanların topluluğunu anar.
Kaynakların anlattığına göre Müseylime, Hz. Peygamber'in elçisi Habîb b. Zeyd el-Ensârî'yi öldürtmüş ve Hacr'i işgal etmişti. Halife Ebû Bekir'in İkrime b. Ebû Cehil ve Şürahbîl b. Hasene kumandasında gönderdiği birlikler yenilince bölgeye Hâlid b. Velîd kumandasında yeni kuvvetler sevkedildi. İki ordu Yemâme'de Akrabâ denilen yerde karşılaştı; Müseylime ordusunun üç dört kat daha fazla askere sahip olduğu anlaşılmaktadır. İslâm ordusu başlangıçta geriledi; fakat 2500 civarında olduğu belirtilen muhacir ve ensarın direnişi karşısında Müseylime etrafı yüksek duvarlarla çevrili Hadîkatü'r-Rahmân bahçesine sığındı. Bahçeye giren müslümanlar Müseylime'yi ortadan kaldırdılar; bu bahçeye sonradan Hadîkatü'l-mevt (ölüm bahçesi) adı verildi. Çarpışmalar son derece kanlı geçti ve iki taraf da çok sayıda kayıp verdi.
YEMÂME maddesine göre bu savaşta 70'i muhacir, 70'i ensardan olmak üzere 600'den fazla şehid verilmiştir; başka rivayetler 700, 1200 veya 1700 sayısını zikreder. MÜSEYLİMETÜLKEZZÂB maddesi ise müslümanların 700'ü hâfız olmak üzere toplam 2200 kayıp verdiğinin nakledildiğini, bu hususta abartılı rakamlar da verildiğini belirtir.
Şehidlerin önde geleni, Hz. Ömer'in baba bir ağabeyi Zeyd b. Hattâb'dır. Ömer'den önce müslüman olmuş, Medine'ye ilk hicret edenler arasında yer almış, Bedir, Uhud ve Hendek başta olmak üzere bütün savaşlara katılmış, Bey'atürrıdvân'da bulunmuştu. Yemâme'de İslâm sancağını taşıyordu; Müseylime'nin en yakın adamı Reccâl'i öldürdü ve müslüman ordusunun bozulmaya yüz tuttuğunu görünce düşman saflarına dalıp şehid oluncaya kadar çarpıştı (Rebîülevvel 12 / Mayıs-Haziran 633). Hz. Ömer, "Allah kardeşim Zeyd'e rahmet etsin; o iki güzellikte de beni geçti; hem benden önce müslüman oldu hem de benden önce şehid düştü" derdi.
Doğudan gelen hac kafileleri Necid'den geçerken Yemâme yolunu kullanır ve Yemâme (Akrabâ) savaşında şehid düşen Zeyd b. Hattâb'ın XVIII. yüzyılın ortalarına kadar ayakta duran türbesini ziyaret ederdi.
Çok Görüşlü Görüşler
Şehid sayısı — Kaynaklar arasında sayı farklıdır: YEMÂME maddesi 600'den fazla (bir kısmı 70 muhacir ve 70 ensar) der ve 700, 1200, 1700 rivayetlerini de anar; MÜSEYLİMETÜLKEZZÂB maddesi 700'ü hâfız toplam 2200 kayıp rivayetini nakleder ve bu konuda abartılı rakamlar verildiğine dikkat çeker. Atlas bu sayılar arasında tercih yapmaz.
Kabrin yeri — Okunan üç madde de şehidlerin nereye ve nasıl defnedildiğini bildirmez; savaşın Yemâme'de Akrabâ mevkiinde yapıldığını söyler ama mevkiin bugünkü yerini tarif etmez. YEMÂME maddesi, günümüzdeki Yemâme yerleşim biriminin Riyad bölgesinin Harc muhafazasına bağlı olduğunu ve Riyad'ın 70 km güneydoğusunda bulunduğunu belirtir; bu, savaş alanının yeri demek değildir. Kaynaklarda adı geçen tek mezar yapısı, Zeyd b. Hattâb'ın XVIII. yüzyılın ortalarına kadar ayakta kalan türbesidir. Atlas bu sebeple kesin bir defin noktası işaretlemez.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA)
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — Mustafa L. Bilge · c. 43, s. 399-400, “YEMÂME” maddesi
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — Ahmet Önkal · c. 32, s. 90-91, “MÜSEYLİMETÜLKEZZÂB” maddesi
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — Erdinç Ahatlı · c. 44, s. 320-321, “ZEYD b. HATTÂB” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000163 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.