Âişe el-Mennûbiyye

Tunuslu kadın velî; Seyyide Âişe diye anılır. Tam adı Âişe bint İmrân b. Süleymân el-Mennûbiyye'dir. Şâzeliyye'nin pîri Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'ye intisap etmiş, halk arasında evliya olarak tanınmıştır.

Tunus şehrinin 8 km batısındaki Mennûbe köyünde doğdu. Yaşadığı devirde Tunus'a hâkim olan Hafsî hânedanı ve Mennûbe köyü hakkında bilgi veren kaynaklar ondan bahsetmez; hayatına dair bilinenler, Mennûbe Camii imamının kaleme aldığı menâkıb mecmuasından yararlanılarak yazılan küçük bir menkıbevî esere dayanır. Bu esere göre daha çocuk denilecek yaşta tasavvufa yatkın olduğu görülmüş; küçük yaşta Kur'ân-ı Kerîm'i ezberlediği söylenir.

Ailesi onu amcasının oğluyla evlendirmek istediğinde zâhidâne bir tavırla bu evliliğe karşı çıktı; Tunus'a kaçarak Bâbülgürcânî dışındaki bir kervansaraya sığındı ve eliyle eğirdiği ve dokuduğu yünle geçindi.

Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'ye intisap etti. Mânevî hayatının zamanla gelişip zenginleştiği ve kendisinden kerametler zuhur etmeye başladığı kaydedilir.

Yetmiş altı yaşlarında iken, 16 Şevval 653 (18 Kasım 1255) veya 21 Receb 655 (4 Ağustos 1257) tarihinde, rivayete göre "Allah şüphesiz takvâ sahipleriyle ve iyilik yapanlarla beraberdir" (en-Nahl 16/128) âyetini okurken vefat etti ve Bâbülgürcânî'deki Makberetüşşeref Mezarlığı'na defnedildi.

Tesir Halkası — Hakkında halk arasında dolaşan pek çok menkıbe vardır. Tunus'ta kızlara Seyyide ve Âişe, erkeklere Mennûbî adının yaygın olarak verilmesi onun yaşayan şöhretinden kaynaklanır; kabri üzerine yapılan türbe Tunuslu kadınların ziyaret yeri olmuştur.

Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Çizgisi zühd ve infak üzerinedir. Kendisi için hiçbir şey biriktirmeyip elindekini fakirlere dağıttığı; yanındaki bir dirhemi bağışlamadan yattığı bir gece "Bugün kulluğumuz noksandır" dediği nakledilir. Hayatı boyunca 1520 hatim yaptığı söylenir. Zikir anlayışını "Kalp iştirak etmedikçe yalnızca dille yapılan zikirde hayır yoktur" sözü özetler.

Türbesi ve Külliyesi — Hâtırasına aşırı derecede bağlı olanlardan biri XX. yüzyıl başlarında, Mennûbiyye'nin mezarının kendisine mâlûm olduğunu söyleyerek kabri üzerine ahşap bir türbe yaptırmış ve burası Tunuslu kadınların ziyaret yeri olmuştur. Ailesinden ayrıldıktan sonra sığındığı ve ömrünü geçirdiği kervansarayın çevresine zamanla bir mescid, misafir odaları, birkaç ev ve dükkân yapılmış, burada küçük bir tekke meydana gelmiştir. Doğduğu ev ise Hüseynîler'den Muhammed es-Sâdık Bey devrinde (1859-1882) kutsal sayılan bir yer olmuş; zâviyesi, özel daireleri ve tarikat âyinlerinin topluca yapıldığı üstü kapalı bir avlusuyla tam bir tekkeye dönüşmüştür. Kaynak, adı geçen binaların harabe halinde olduğunu kaydeder.