Sivas Evliyaları ve Türbeleri

Mustafa Takî Efendi

Hacı

1873'te Sivas'ta doğan; fıkıh, hadis, tefsir ve siyer alanlarında uzman bir Osmanlı âlimi (müderris/dersiâm) ve Nakşibendî-Hâlidî şeyhidir. Mustafa Hâkî Efendi'nin (ö. 1920) ardından halife oldu; bu silsileyi sonradan İhramcızâde İsmail Hakkı Toprak devralacaktır. Birinci TBMM'de (1920-1923) Sivas mebusu olarak görev yaptı. 1925'te Gürün'de vefat etti ve Sivas'ta Abdülvehhâb Gazi türbesi/kabristanı yanında medfundur. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Toprak, İsmail Hakkı'; DergiPark 'Mustafa Takî Efendi'; TBMM Parlamento Tarihi.)

Receb Sivâsî

Şeyh

Halvetî-Şemsî tarikatı kurucusu Şemseddîn-i Sivâsî'nin yeğeni, damadı ve halifesidir; kardeşi İbrâhîm-i Sivâsî'nin oğludur. Yaklaşık elli yıl Şemseddin'e hizmet etti, onun oğlu Pîr Mehmed Efendi'nin vefatından sonra Sivas Şems Tekkesi'ne postnişin oldu ve Meydan Camii'nde imam-hatiplik yaptı. Şemseddin'in hayatına dair temel birinci el kaynak olan 'Necmü'l-hüdâ' menâkıbnâmesinin müellifidir. Sivas'ta Şemseddin Sivâsî Türbesi / Meydan Camii hazîresinde, Şemsî ailesinin kabristanında medfundur (vefat tarihi 1013/1604 ve 1008/1599 olarak ihtilaflıdır). (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Şemseddin Sivâsî'; N. Çetin, 'Sivâsî Tekkesi ve Tasavvuf Tarihindeki Yeri', DergiPark.)

Nu'mân Sâbit Efendi (Sârıhatipzâde)

Müftü

Sârıhatipzâde ilim ailesine mensup Sivas müftüsü, müderris ve şairdir; müftü-şair Ahmed Hamdi Efendi'nin oğludur. 'Sâbit' mahlasıyla şiir yazdı, halk arasında 'Yılancık Evliyâsı' diye anıldı; 1758'de Ulu Cami yanında bir kütüphane ve çeşme yaptırdı (bugünkü Numan Efendi Halk Kütüphanesi onun adını taşır). 1182/1768-69'da vefat etti ve Sivas merkezde, Ulu Cami'nin batısındaki aile hazîresinde (Sârıhatipzâde kabristanı) medfundur. (Kaynak: TEİS 'SÂBİT, Nu'mân', Yesevi Ünv.; H. Yekbaş, 'Sârıhatipzâdelerden Numan Sabit Efendi', Cumhuriyet Ünv.)

Şeyh Merzubân-ı Velî

Şeyh

Asıl adı Mahmûd b. Alî el-Hüseynî el-Bağdâdî olan, Hz. Peygamber soyundan gelen (seyyid) bir sufidir. Horasan/Bağdat'tan Vefâiyye geleneğine bağlı olarak Anadolu'ya gelmiş ve Selçuklu döneminde Zara yakınındaki Tekke köyüne yerleşmiştir; rivayete göre Sultan Alâeddin Keykubad kendisine medrese için arazi tahsis etmiştir. Zara'nın manevi piri kabul edilir; 1306'da vefat ettiği nakledilir. Türbesi Zara'ya yaklaşık 5 km mesafede Tekke köyündedir ve 2021'de restore edilmiştir. (Kaynak: T.C. Kültür Portalı; Kültür Envanteri; Doğan Kaya, 'Sivas'ta Yatmakta Olan Horasan Merkezli Anadolu Erenleri', Çukurova Ünv.)

Ahî Emîr Ahmed

Ahî

13-14. yüzyılda Sivas'taki Ahî (fütüvvet) teşkilatının önde gelen şahsiyetidir; Horasan kökenli olup Anadolu'ya (önce Bayburt, sonra Sivas) gelip yerleşmiştir. Hem bir Ahî reisi hem de Mevlevî yoluna bağlı olup Mevlânâ'nın oğlu Sultan Veled ve torunu Ulu Ârif Çelebi ile dostluğu kaynaklarda kayıtlıdır. Vakıf sahibi varlıklı bir hayır adamı olarak bilinir; yaklaşık 1333 (734) yılında vefat etmiştir. Türbesi, Sivas merkezde Tokmakkapı (Pulur) Mahallesi'nde yaklaşık 1332-33'te yapılmış sekizgen kesme taş bir kümbettir. (Kaynak: T.C. Kültür Portalı; Türkiye Turizm Ansiklopedisi; Visit Sivas.)

Şeyh Çoban Velî (Hüseyin Râî)

Şeyh

Babasının sürülerini güttüğü için 'Çoban' (râî) lakabıyla anılan, rivayete göre Ebü'l-Vefâ'ya bağlı Vefâiyye silsilesinden bir sufi şeyhidir; yaklaşık 12-13. yüzyılda yaşadığı kabul edilir. Vefat tarihi kesin değildir (bazı kayıtlar 772/1371 verir); türbe-mescid-çeşme-zâviyeden oluşan külliyesindeki çeşme kitâbesi 723/1323 tarihlidir. Türbesi Sivas merkezde Kaleardı Mahallesi'nde (eski Şeyh Çoban Mah.), İlhanlı dönemi üslubunda tek kubbeli kesme taş bir yapıdır. (Kaynak: T.C. Kültür Portalı; Kültür Envanteri; S. Gülten, 'Şeyh Çoban ve Evladına Dair', isamveri.org.)

İhramcızâde İsmail Hakkı Toprak

(k.s.)

Sivaslı Nakşibendî-Hâlidî mürşidi. Tokat'ta Mustafa Hâkî ve ardından Mustafa Takî'nin yanında seyrü sülûkünü tamamlayıp hilâfet aldı. 2 Ağustos 1969'da Sivas'ta vefat etti ve Sivas Ulucamii hazîresine defnedildi.

Abdülvehhâb Gâzî

Battal Gâzi'nin silah arkadaşı gâzi dervişlerden olup, kaynaklarda Emevî dönemi gazisi olarak geçer; 731 (h. 113) yılında Bizanslılara karşı cihad ederken Sivas yakınlarında şehîd düştüğü rivayet edilir. Sivas halkı arasında sahâbeden sayılması yaygın bir halk geleneği olmakla birlikte tarihî kayıtlar onu tâbiîn/gazi tabakasında gösterir. Türbesi Kılavuz mahallesinde, halkın 'Yukarı Tekke' dediği kayalık üzerindedir.

Şemseddin Sivasî

(Kara Şems)

1520'de Zile'de doğan, asıl adı Ahmed olan âlim, şair ve mutasavvıf. Halvetiyye tarikatının Şemsiyye (sonradan Sivâsiyye) kolunun kurucusudur. 1597'de Sivas'ta vefat etti ve Meydan Camii hazîresine defnedildi; türbesi önemli bir ziyaretgâhtır. Mevlid, Menâkıb-ı Çehâr Yâr-ı Güzîn ve Dîvân gibi eserleri vardır.