Tekirdağ Evliyaları ve Türbeleri

Hamamî Mehmet Paşa (Soğukkuyu)

17. yüzyılda yaşamış, uzun yıllar yeniçeri ağalığı yapmış, emekliliğinde Tekirdağ Soğukkuyu mahallesine yerleşerek burada Sa'diyye tarikatına bağlı bir tekke ve aşevi kurmuş bir zattır. Tüm servetini hayır işlerine ve fakirlere yemek dağıtımına harcamıştır. Evliya Çelebi Seyahatnâme'sinde onu 'malını samimiyetle hayra adamış güçlü bir kumandan' olarak över. Tekkelerin 1925'te kapatılmasıyla yapı yıkılmış, ancak türbesi tarihçi Mehmet Serez'in girişimiyle korunmuştur. (Kaynak: Trakya Gazetesi 'Soğukkuyu, Evliya Çelebi'yi konuk eden Paşa'yı saklıyor'; Tekirdağ Bakış 'Trakya'da En Çok Ziyaret Edilen Türbeler')

Muhittin Baba (Çorlu)

Çorlu'da Kumyol caddesi üzerinde türbesi bulunan, mezar taşındaki kitabeye göre 1843 yılında vefat etmiş Osmanlı dönemi zatıdır. Adına bir mahalle (Muhittin Mahallesi) izafe edilmiş olup yöre halkı arasında saygı görmektedir. Hayatına dair ayrıntılı biyografik bilgi günümüze ulaşmamış, türbesi tescilli kültür varlığı olarak Kültür Envanteri'nde kayıtlıdır. (Kaynak: Evliyalar.net 'Muhittin Baba — Çorlu'; Kültür Envanteri 'Muhittin Baba Türbesi')

Çorlulu Ahmed Pertevî Efendi

Şeyh (kabir ihtilaflı)

Çorlu doğumlu, Celvetî tarikatının büyük siması İsmail Hakkı Bursevî'nin talebesi ve halifesi olan 18. yüzyıl mutasavvıf ve tekke şairidir. Gençliğinde Bursevî ile Şam'a gitmiş, ondan tefsir ve dinî ilimler okumuş, hocasının Rûhu'l-Beyân tefsirini istinsah etmiştir. Çorlu halkının ricasıyla memleketinde halife olarak görevlendirilmiş, burada birçok talebe yetiştirmiştir; 1182/1768'de vefat etmiştir. NOT: Kabir yeri ihtilaflıdır — bir kayıt mezarını Üsküdar Aziz Mahmud Hüdâyî hazîresinde gösterirken, Çorlu Bormalı Cami avlusundaki türbe de ona izafe edilir. (Kaynak: Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü/Yesevi Üniv. 'Pertevî, Çorlulu'; camiler.org 'Bormalı Cami Çorlu')

Sarbanı Ahmed

Hazret-i

Bayramî Melâmîliği'ne mensup sûfî ve şair; Pîr Ali Aksarâyî'nin müridi ve Bayramî Melâmîleri'nin kutbiyyet makamında İsmâil Ma'şûkī'nin ardılı. Hayrabolu'da doğdu. Hayatı hakkında bilinenler büyük ölçüde Nev'îzâde Atâî'nin Zeyl-i Şekāik 'te verdiği bilgilere dayanır. Atâî'ye göre Kanûnî Sultan Süleyman'ın 940 (1533-34) yılında çıktığı Irakeyn Seferi 'nde sârbân (deveci) olarak padişahın hizmetinde bulundu; ordu Karaman'da iken Bayramî meşâyihinden Pîr Ali Aksarâyî ile görüştü ve bu sırada ona intisap etti. Bayramî Melâmîleri'nden Sarı Abdullah Efendi ise Semerâtü'l-fuâd 'da onun sefere sersârbân sıfatıyla katıldığını, Pîr Ali Aksarâyî'nin ondaki yeteneği keşfedip kendisine iltifat ettiğini, sefer dönüşü ordudan ayrılarak şeyhinin yanında kaldığını kaydeder. Aynı müellife göre seyrüsülûk döneminde Ahmedî ve Kaygusuz mahlaslarıyla çok sayıda şiir söylemiştir. Ardından Hayrabolu'ya dönüp irşad faaliyetini sürdürdü. Atâî onun cezbe sahibi bir kişi olarak tanındığını, meşrebi dolayısıyla zındıklıkla suçlandığını, bununla birlikte yüksek mânevî mertebelere ulaşmış, keramet sahibi velîlerden sayıldığını belirtir. Tarikat mensupları için son derece kritik olan bu dönemde, hakkında bazı olumsuz söylentiler çıkmakla birlikte devletin takibatına uğramadan faaliyetine devam etti. 952 (1545) yılında Hayrabolu'da vefat etti. Tesir Halkası — Pîr Ali Aksarâyî'nin oğlu İsmâil Ma'şûkī 'nin idamının ardından Bayramî Melâmîleri'nin kutbiyyet makamına Sârbân Ahmed geçti. Silsile ondan sonra müridi Hüsâmeddin Ankaravî tarafından sürdürüldü; ancak Ankaravî, şeyhinin aksine takibattan kurtulamadı. Diğer bir müridi, "Kaygusuz" mahlasıyla şiirleri olan Vizeli Alâeddin Efendi 'dir. Alâeddin Efendi'nin yetiştirdiği Gazanfer Dede, zındık ve mülhid olduğuna dair bir ihbar üzerine Vize'den İstanbul'a getirilerek Dîvân-ı Hümâyun'da muhakeme edilmiştir. Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Sarı Abdullah Efendi, "Varımı ol dosta verdim hânümânım kalmadı / Cümlesinden el yudum pes dü cihânım kalmadı" beytiyle başlayan şiirini nakleder; Müstakimzâde Süleyman Sâdeddin Efendi de iki mektubunu ve ona ait olduğunu söylediği bazı şiirleri kaydeder. Adına kayıtlı divan tamamen melâmet neşvesi ve Ehl-i beyt muhabbetiyle dolu olup yaklaşık 3000 beyit ihtiva eder; madde müellifine göre böyle bir divanın seyrüsülûk görmüş sûfî bir şaire ait olması gerekir ve bu özellik Sârbân Ahmed'e uymaktadır. Divanın aidiyeti tartışmalıdır (bk. Çok Görüşlü Sunum). Eserleri — Ona nisbet edilen divanın nüshaları kütüphanelerde farklı adlarla kayıtlıdır: İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi'nde Dîvân-ı Ahmed Sârbânî ve Dîvân-ı Ahmed Sârbân Dukakinzâde , Millet Kütüphanesi'nde Dîvân-ı Ahmedî . Ahmed Sârbân veya Dukakinzâde Ahmed Bey adına kayıtlı nüshalar üzerine Hüseyin Süzer bir doktora tezi, Üsküdar Hacı Selim Ağa Kütüphanesi'ndeki iki nüsha üzerine Ayfer Kayabaşı bir yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Türbesi ve Külliyesi — Kabri üzerine sonraları bir türbe inşa edilmiştir. Çeşitli onarımlar geçiren türbe son yıllarda özelliksiz bir mimariyle yenilenmiştir ve bugün Hayrabolu Kur'an Kursu'nun bahçesi içinde kalmaktadır.

Gazi Ömer Bey

Gazi

Osmanlı akıncı beylerinden, Tesalya fâtihi Turahan Bey 'in oğlu; Fâtih Sultan Mehmed devrinde Mora, Tesalya ve Atina taraflarında faaliyet gösteren uç beyi ve Malkara'daki Gazi Ömer Bey Camii ve Türbesi 'nin bânisi. İstanbul'un fethine yapılan hazırlıklar sırasında 1452 Aralık ayında, Mora'dan gelecek yardımları önlemek üzere babası ve kardeşi Ahmed ile birlikte önemli faaliyetlerde bulundu. Bu harekât sırasında Sparta Despotu Demetrios'un esir ettiği kardeşi Ahmed'i 1454 Aralık ayında kurtardı. Fâtih'in 860 (1456) Mora seferinin ardından bölgenin muhafazasıyla görevlendirildi. Kaynağa göre iki kardeş ortak hareket etmiş, fakat kaynaklarda daha çok Ömer Bey'in adı geçmiştir; Bizans tarihçisi Chalkokondyles onun hakkında geniş bilgi verir ve Tırhala beyi olarak faaliyet gösterdiğini yazar. Ömer Bey 1456'da Atina'nın aşağı kesimlerini ele geçirdi, Haziran 1458'de şehre tam anlamıyla hâkim oldu. Ertesi yıl Mora'da çıkan karışıklıklardan kendisini sorumlu tutan Fâtih tarafından azledildi; Mora seferinden sonra yeniden Tesalya ve Selânik yöresinin idareciliğine getirildi ve bu unvanla Bosna seferine katıldı. Ardından Mora'ya dönüp Venedikliler'in kuşattığı Gördüs Kalesi'nin yardımına koştu, onları geri püskürttü ve Modon ile Koron'a kadar ilerledi (1463). 1466'da Balyabadra'ya saldıran Venedikliler'i yendi ve aldığı esirlerle İstanbul'a gitti. 1473'te Uzun Hasan ile yapılan Otlukbeli Savaşı'nın ilk çarpışmaları sırasında esir düştü. 882'de (1477) Venedikliler'i İsonza'da yendiği, ertesi yıl Arnavutlar'la çarpıştığı bilinmektedir. Babası Turahan Bey'in ölümünün ardından onun Uzunköprü'ye bağlı Kırkkavak (Kırıkkavak) köyünde kurduğu vakfın yönetimini devraldı. Muharrem 889 (Şubat 1484) tarihli bir vakfiyesi vardır. Kaynak vakıflarının çok zengin olduğunu belirtir: Larissa, Tırhala, Tırnova, Platamona, Çatalca, Fener, İzdin, Livadya, Serez, Drama, Malkara ve Semendire'de cami, mescid, tekke, imaret, hamam, kervansaray, köprü ve mektep gibi eserler yaptırmıştır. Malkara'daki camii, cümle kapısı üzerindeki kitâbeye göre 893 (1488) yılında inşa edilmiştir; babasının Malkara'da yaptırdığı cami ve medrese günümüze ulaşmadığından, kaynağa göre Ömer Bey'in eski binayı yıktırıp yerine yeni bir cami yaptırmış olması mümkündür. 908 yılı Rebîülâhirinde (Ekim 1502) vefat etti ve Malkara'da yaptırdığı caminin yanındaki türbeye defnedildi; Oruç Bey onun doksan altı yaşında olduğunu yazar. Oğullarından Hasan Bey mahallî bir idarecidir ve Şevval 937 (Mayıs 1531) tarihli bir vakfiyesi vardır; Niğde ve Bayburt sancak beyliklerinde bulunan İdris Bey dönemin tezkirelerine göre şair olarak ün kazanmıştır; Durak Bey adlı bir başka oğlu da sancak beyliği yapmıştır. Oğullarından Hasan, Mustafa, Hamza, Eyüb ve İbrâhim beylerin de hayır eserleri yaptırdıkları kayıtlıdır. Hasan Bey'in oğlu Ömer Bey'in 961'de (1554) akıncı kumandanı olarak görülmesi, ailenin geleneği sürdürdüğüne işaret eder. Türbesi ve Külliyesi — Türbe, Malkara merkezinde çarşı içindeki camiin avlusunda, caminin hemen sol (kuzeydoğu) tarafındadır. Kapısı üzerindeki alınlıkta bulunan üç satırlık sülüs kitâbe 908 (1502) tarihlidir; türbenin hangi tarihte yapıldığı tam olarak bilinmez. Sekizgen gövdeli ve kubbeyle örtülü türbe düzgün kesilmiş küfeki taşından yapılmıştır; kapısının önünde bir revakın bulunduğuna dair izler vardır. İçinde yalnız Ömer Bey'in taş sandukası bulunur. Camiyle birlikte 2005'te onarılan türbe temiz ve bakımlı hale getirilmiş olup ibadet ve ziyarete açıktır.