Giriş

Şehir

Bursa Evliyaları ve Türbeleri

46 kaynaklı kayıt · 36 doğrulanmış konum

Atlasta Bursa için 46 kayıt bulunuyor. Her kaydın kaynağı ve inceleme durumu kendi sayfasında yazar. Dağılım: 46 Evliyâ.

Bursa haritası

Bursa kayıtları

Evliyâ

Hızır Dede (Muk'ad Hızır Dede)

Dede

Bayramiyye'ye mensup Osmanlı sûfîsi. Mihaliç (Karacabey) yöresinde çobanlık yaparken ayaklarının donması sonucu kötürüm kaldığı için "Muk'ad Hızır Dede" diye anılmıştır. Bursa'ya gelerek Ulucami yanındaki eski minare civarında münzevi bir hayat sürdüğü nakledilir. Silsilesi, güvenilir kabul edilen tespite göre Akbıyık Sultan (ö. 860/1456) vasıtasıyla Hacı Bayrâm-ı Velî'ye ulaşır; bazı kaynaklarda doğrudan Hacı Bayram halifesi gösterilmesi kronolojik açıdan tartışmalıdır. Asıl önemi, Celvetiyye'nin kurucusu sayılan Üftâde'yi çocuk yaşta yönlendirip yaklaşık sekiz yıl terbiyesinde bulundurmasıdır; bu intisap sayesinde Celvetiyye, Bayramiyye'nin bir şubesi kabul edilir. Üftâde'ye hilâfet verdiği rivayeti, vefatında Üftâde'nin on sekiz yaşlarında olması sebebiyle ihtiyatla karşılanmış, Üftâde'nin sülûkünü Üveysî yolla tamamladığı görüşü öne çıkmıştır. 918 (1512) civarında (bazı kaynaklarda 913/1507) Bursa'da vefat etti; kabri Pınarbaşı Kabristanı üstünde Üçkuzular mevkiindedir. (Kaynaklar: Nihat Azamat, TDV İslâm Ansiklopedisi 'Üftâde'; Hasan Kâmil Yılmaz, TDV İslâm Ansiklopedisi 'Celvetiyye'; Visit Bursa 'Hızır Dede Türbesi'.)

BursaVefât 918 h.İncele
Evliyâ

Veli Şemseddîn

Bursa velîlerinden

Veli Şemseddîn, Bursa velîlerinden olup babasının adı Mûsâ'dır. Tasavvuf yolunda, Emir Sultan hazretlerinin halifelerinden Hoca Hasan Efendi'nin talebesi olarak yetişti. Kaynaklarda ârif, âbid, zâhid, verâ sahibi ve ilmiyle amel eden faziletli bir zat olarak anılır. Ömrünü vaaz ve nasihatle geçirir, bu yolla pek çok kimsenin ondan istifade etmesini sağlardı. Şakâyık-ı Nu'mâniyye sahibi, onun el yazısıyla yazılmış bir kitap gördüğünü; bu kitapta Kur'ân-ı kerîmin tefsîri, te'vîli ve tasavvuf büyüklerinin sözlerine dair ince manalar bulunduğunu nakleder ve buradan onun hem zâhirî hem bâtınî ilimlere sahip bir âlim olduğu sonucuna varır. Kaynaklarda kendisine atfedilen bir menkıbeye göre, babası tarafından ihmal edilen bir çocuğun ileride çok yüksek derecelere ulaşacağını müjdelemiş; bu işaretin sonradan gerçekleştiği, söz konusu kişinin (Hocazâde) Muallim-i Sultânî ve kâdıasker makamlarına yükseldiği anlatılır. Veli Şemseddîn, Bursa'da bir mescid yaptırmış ve 1470 (H.875) yılında vefat ederek bu mescidin yanına defnedilmiştir. Yaptırdığı mescid sonradan Velî Şemseddîn mescidi adıyla tanınmıştır. Kaynaklarda ayrıca Balıkesir'de de ona nisbet edilen bir kabrin bulunduğu belirtilir.

BursaVefât 875 h.İncele
Evliyâ

Vânî Mehmed Efendi

Hünkâr şeyhi, seyyid

Hünkâr şeyhi olarak tanınan Vânî Mehmed Efendi, Peygamber efendimizin soyundan gelen bir seyyiddir. Aslen Van'ın Hoşab (Güzelsu) kasabasından olup babası Vânî Bistâm Efendi'dir; doğum tarihi kaynaklarda bilinmemektedir. İlk tahsiline Van'da başladı, ardından Gence, Karabağ ve Tebriz gibi doğunun belli başlı ilim merkezlerini dolaştı; Nûreddîn Şirvânî'den Halvetî yolunun tasavvuf bilgilerini öğrendi. Tefsîr, hadîs, fıkıh ve tarih ilimlerinde derinleşti, edebiyat ve belâgatte yükseldi. Erzurum'a yerleşerek camilerde vaaz ve nasihatlerde bulundu. Burada tanınması üzerine, sadrazam olan Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa ile sohbetleri sayesinde adı İstanbul'a ulaştı. Pâdişâh Dördüncü Mehmed Han'ın emriyle İstanbul'a çağrıldı; padişah hocası (Hünkâr şeyhi) ve Yeni Câmii'nin ilk kürsü vâizi oldu, ayrıca Şehzâde Mustafa'nın hocalığını yaptı. Vaazları büyük itibar gördü; zühd ve takvâsıyla tanındı. Kaynaklarda, Mesih olduğunu iddia eden Sabatay Sevi'nin Edirne'de kurulan bir divanda sorgulanması sırasında Şeyhülislâm ile birlikte yer aldığı nakledilir. 1683'te Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasındaki İkinci Viyana Seferi'ne ordu şeyhi olarak katıldı; seferden sonra Bursa yakınlarındaki Kestel köyüne gönderildi. İstanbul Boğazı'nda kendi adıyla anılan Vaniköy'de cami ve medrese, Kestel'de de büyük bir cami ve mektep yaptırdı. Arâis-ül-Kur'ân ve Hülâsât-üt-Tefâsîr gibi eserler kaleme aldı. 1685 (H.1096) yılında Kestel köyünde vefat etti ve burada kendi yaptırdığı caminin girişine defnedildi.

BursaVefât 1096 h.İncele
Evliyâ

Üftâdezâde Kutub İbrâhim Efendi

Bursa velîlerinden, Üftâde'nin torunu

Üftâdezâde Kutub İbrâhim Efendi, Bursa'da yaşamış velîlerden olup büyük velî Üftâde hazretlerinin torunudur. 1606 (H.1015) yılında doğdu. Babası Mustafa Efendi, dedesi Üftâde'nin dergâhında şeyhlik yapmış ve 1608'de vefat etmiştir. Kutub İbrâhim Efendi tasavvuf yolunda Azîz Mahmûd Hüdâyî'nin sohbetlerinde olgunlaştı ve ondan hilâfet aldı. Rivayete göre dedesi Üftâde bir gün Hüdâyî'ye, kendi evladından birinin onun talebesi olacağını ve onun vasıtasıyla hakikat sırrına ulaşacağını söyleyerek torununun bu makama ereceğini önceden haber vermiştir. Yine nakledildiğine göre Kutub İbrâhim Efendi hilâfet alıp Bursa'ya dönerken Hüdâyî'ye ne zaman ziyarete gelebileceğini sorduğunda, Hüdâyî 'Biz sizin hizmetiniz için bu vakte kadar bekledik' karşılığını vermiştir. 1628'de Bursa'ya vardığında Azîz Mahmûd Hüdâyî'nin vefat haberini aldı. Bunun ardından dedesinin zâviyesinde elli seneyi aşkın bir süre talebe yetiştirmekle meşgul oldu, insanlara doğru yolu anlattı. Kaynaklarda vefatından yıllar sonra türbedâr ve cami imamının rüyalarında onu görmeleri üzerine kabrinin açıldığı, içeriden güzel bir koku yayıldığı ve kefeninin çürümemiş bulunduğu nakledilir. 1678 (H.1089) yılında vefat etti; vasiyeti gereği Üftâde hazretlerinin türbesinin dışına defnedildi. Vefatına 'Göçdi bin seksen dokuzda Cennet'e Kutb-ı zaman' mısraıyla tarih düşülmüştür.

BursaVefât 1089 h.İncele
Evliyâ

Üftâde

Bursa velîlerinden, Azîz Mahmûd Hüdâyî'nin hocası

Celvetiyye yolunun pîri sayılan Bursalı mutasavvıf ve şair. Adı Mehmed, lakabı Muhyiddin'dir; şiirlerinde kullandığı "Üftâde" mahlasıyla tanınır. Üftâde "düşkün, âşık" demektir ve bu ad ona bir rüya uyarısından sonra kalmıştır. Bursa'nın Araplar mahallesinde doğdu. Doğum tarihi kaynaklarda 895 (1490) olarak verilmekle birlikte, müridi Azîz Mahmûd Hüdâyî'nin Vâkıât'ında geçen bir ibareden 900 (1495) civarında dünyaya geldiği anlaşılmaktadır. Babasının Manyas'tan gelip Bursa'ya yerleştiği kaydedilir. Çocuk yaşlarında Bayramî şeyhlerinden Muk'ad Hızır Dede'ye intisap etti ve onun teşvikiyle ilim tahsiline başladı; şeyhinin vefat ettiği 918'e (1512) kadar yaklaşık sekiz yıl ona hizmet etti. Güzel sesiyle Bursa Ulucamii'nde ve Doğan Bey Mescidi'nde ezan okudu. Birkaç akçelik maaşı kabul ettiği için rüyasında "Mertebenden üftâde oldun (düştün)" diye uyarıldığının ERTESİ GÜNÜ ezan okumayı bıraktı. Bu olaydan sonra ipekçilik ve düğmecilik yaparak, kitap istinsah ederek geçimini sağladı; imamlık ve müezzinlik görevini ise ücret almadan, fahrî olarak sürdürdü. Bu tercih onun hayatının anahtarıdır: geçimini el emeğinden çıkarmış, dinî hizmeti ücretten ayırmıştır. Otuz beş yaşları civarında vaaz ve irşada başladı. Doğan Bey Mescidi, Namazgâh Camii ve diğer camilerdeki vaazlarını halk büyük bir ilgiyle takip etti. Uludağ eteklerindeki Pınarbaşı Kuzgunluk mahallesinde inşa ettirdiği cami ve tekkede irşad faaliyetini sürdürürken 1529-1536 yılları arasında Emîr Sultan Camii hatipliğine tayin edildi. Bu görevi Emîr Sultan'ın mânevî işaretiyle kabul ettiğini söylemiş ve vefatına kadar sürdürmüştür. Yerkapı semtinde 985 (1577) yılında tamamladığı camisi ile tekkesi, çeşitli zamanlarda yapılan tamir ve tâdilâtla günümüze ulaşmıştır. 12 Cemâziyelevvel 988 (25 Haziran 1580) tarihinde vefat etti. Mehmed ve Mustafa adlı iki oğlu tekkesinde sırayla postnişin oldu. En meşhur halifesi, hayatının son yıllarında 984'te (1576) kendisine intisap eden Azîz Mahmûd Hüdâyî'dir; Hüdâyî'nin üç yıl boyunca tuttuğu notlar Vâkıât adıyla Üftâde'nin öğretisini bugüne taşımıştır. TEİS, halifelerinin en meşhurları arasında Üftâdezâde Şeyh Mehmed Efendi (994/1586), Muabbir Veli Dede (1010/1601), Üftâdezâde Şeyh Mustafa Efendi (1017/1608) ve Hüdâyî'yi sayar; yaşı diğer kardeşlerinden küçük olmasına rağmen oğullarından Mehmed Efendi'yi halife olarak vasiyet ettiği de rivayetler arasındadır. Silsilesi ve Celvetiyye Üftâde'nin tarikat silsilesi Hızır Dede ve Akbıyık Sultan vasıtasıyla Hacı Bayrâm-ı Velî'ye ulaşır. Celvetiyye tarikatı Azîz Mahmûd Hüdâyî'ye nisbet edilmekle birlikte, seyrüsülûk usulü bakımından CELVETİ esas alan Üftâde'dir; bu sebeple TDV müellifi "onun Celvetiyye'nin pîri olduğu da söylenebilir" der. Bir Celvetî şeyhi olan İsmâil Hakkı Bursevî bu gelişmeyi ay istiaresiyle anlatır: Celvetiyye, İbrâhim Zâhid-i Geylânî devrinde HİLÂL, Üftâde zamanında AY, Hüdâyî döneminde DOLUNAY durumundadır (Silsile-i Celvetiyye, s. 63). Zühdü ve Kanûnî ile Karşılaşması En belirgin özelliklerinden biri zühd ve takvâsıdır; haramlardan kaçınmanın yanında bazı helâllere dahi iltifat etmemiştir. Bir zamanlar vaazlarında Mesnevî ve Fusûsü'l-hikem'den bahsetmesini yasaklayan Kanûnî Sultan Süleyman'ın, sonradan onu İstanbul'a davet edip hürmet gösterdiği; tekkesine vakfetmek istediği bir iki köyü kabul etmediğini görünce vezirlerine "bazı şeyhler tâlib-i dünyâdır, fakat Üftâde târik-i dünyâdır" dediği rivayet edilir. Şairliği Yûnus Emre tarzında sade bir dille ârifane şiirler yazdı; şiirleri tekke çevrelerinde büyük ilgi gördü, bazıları ilâhi şeklinde bestelenerek okunageldi. Divanı Bursalı Mehmed Tâhir tarafından bastırılmış (İstanbul 1328), Latin harfleriyle üç neşri daha yapılmıştır (Mustafa Bahadıroğlu, "Celvetiyye'nin Pîri Hz. Üftâde ve Divanı", Bursa 1995; "Üftâde Divanı", Bursa 2000 ve İstanbul 2011). Çoğu aruzla, bir kısmı heceyle yazılmış elli parça şiir ihtiva eden divanını Paul Ballanfat "Le divan Hazret-i Pir Üftâde" adıyla Fransızca'ya çevirmiş (Paris 2002), Angela Culme-Seymour bu Fransızca çeviriyi "The Nightingale in the Garden of Lover" adıyla İngilizce'ye aktarmıştır (Oxford 2005). "Yine dûş oldu gönül yârin cemâl-i şem'ine / Götürüp yüzden nikābı garkolup envârına" mısralarıyla başlayan şiirini Ali Örfî Efendi "Şerh-i Nutk-ı Üftâde" adıyla şerhetmiştir. TEİS, şiirlerinde hem Arapça-Farsça kelimelerin sıkça kullanıldığı ârifane bir dilin hem de halkın anlayacağı yalın bir söyleyişin yan yana bulunduğunu; temaların Allah'a âşık olmak, cemâlini görmeye layık hale gelmek ve tarikata bağlılık etrafında döndüğünü kaydeder. Vâkıât Azîz Mahmûd Hüdâyî, 1 Zilkade 984 (20 Ocak 1577) tarihinden itibaren üç yıl süren seyrüsülûkü boyunca mürşidinin sözlerini Arapça olarak kaydetmiş; hilâfet alıp Bursa'dan ayrılmasına bir ay kala, 9 Şevval 987 (29 Kasım 1579) Cuma günü eseri tamamlamıştır. Vâkıât-ı Hüdâyî (Vâkıât-ı Üftâde) adıyla tanınan kitabın baş tarafında "sülûk esnasında hazret-i şeyh ve bu fakir arasında geçen, işlenmiş altından kıymetli yüce sözler" anlamına gelen bir ibare bulunur. İsmâil Hakkı Bursevî'nin "Hazret-i Hüdâyî'nin derlediği Şeyh Üftâde'nin sözleri ki Vâkıât adıyla ünlenmiştir" demesi, esere bu adın sonradan verildiğini gösterir. Üftâde'nin görüşleri ve Celvetiyye tarikatı hakkında TEMEL KAYNAK sayılan kitabın müellif nüshası, her biri 100 varaklık iki cilt hâlinde Üsküdar Hacı Selim Ağa Kütüphanesi'nde kayıtlıdır (Hüdâî Efendi, nr. 249-250). Hüdâyî'nin müridlerinden olduğu tahmin edilen Mehmed Muizzüddin Celvetî, eserin bazı kısımlarını şeyhin sağlığında Türkçe'ye çevirmiştir (Süleymaniye Ktp., Mihrişah Sultan, nr. 253/6). Tekkesi Uludağ'ın eteklerinde, güneyden kuzeye dik meyilli bir arazide toplam 2.507 m² üzerine kurulan tekke; mescid, semâhâne, harem, selâmlık, çilehâne ve çeşmeden meydana gelen bir külliye niteliğindedir. Üftâde'nin torunu, dördüncü postnişin Kutub İbrâhim Efendi 1081 (1670) yılında tekkeyi ilâve binalarla yenilemiş ve etrafını müstahkem hâle getirmiştir. Bugünkü şekli III. Selim ve II. Mahmud dönemi özelliklerini taşır. Mescidin batı duvarındaki, "Hû Çeşmesi" diye bilinen çeşmenin yenilenmiş parçası üzerinde 974 (1566) tarihi ile suya dair âyet (el-Enbiyâ 21/30) işlidir. Çilehânede, eskiden dergâhta kullanılan ve Üftâde ile Azîz Mahmûd Hüdâyî'ye atfedilen birtakım eşyalar sergilenmektedir. Selâmlık kısmı günümüzde yıkılmış ve üzerinden yol geçirilmiştir; harem, çilehâne ve diğer bölümlerde son yıllarda kapsamlı restorasyonlar yapılmıştır.

BursaVefât 988 h.İncele
Evliyâ

Üç Kuzular

Buhârâ'dan gelen velî dervişler

Üç Kuzular, kaynaklarda Buhârâ'dan Bursa'ya gelen velî dervişler olarak anılan üç kişiden meydana gelen bir topluluktur. Bu üç zatın isimleri Şeyh Safiyyüddîn, Şeyh Muhammed ve Açıkbaş Şeyh Ali'dir. Anlatıldığına göre üçü de çoğunlukla Emir Sultan hazretlerinin sohbet meclislerine katılır, onun ilim ve irfanından istifade ederlerdi. Hayatlarına dair ayrıntılı bilgi kaynaklarda yer almamakla birlikte, ömürleri boyunca birlikte yaşadıkları ve birbirlerinden ayrılmadıkları nakledilir. Bu beraberlik vefatlarından sonra da sürmüş; üçü de aynı yere defnedilmişlerdir. Kabirlerinin Bursa'da Üçkuzular semtinde bulunduğu ve buranın bir ziyaret mahalli olduğu belirtilir. Kaynaklarda kendilerine atfedilen ayrıntılı menkıbe ya da kerâmet anlatısı bulunmamakta, daha çok Emir Sultan'ın çevresinde yetişmiş, birlikte yaşamış ve birlikte vefat etmiş velî dervişler olarak hatırlanmaktadırlar. Defnedildikleri semtin onların adıyla anılması, Bursa'nın manevi coğrafyasında bıraktıkları izin bir yansıması olarak değerlendirilebilir.

Bursaİncele
Evliyâ

Tokatlı Hayreddin Efendi

Bursa velîlerinden

Tokatlı Hayreddin Efendi, Bursa velîlerinden bir zattır. Babası Tokatlı olup Edirne'de evlenmiş, Hayreddin Efendi de Edirne'de dünyaya gelmiştir. Doğum tarihi kaynakta belirtilmemiş olup 1608 (H.1017) yılında Bursa'da vefat etmiştir. Bir müddet ilim tahsil ettikten sonra Bursa'ya gitmiş, burada Murâdiye Medresesi'nde muîd, yani müderris yardımcılığı yapmıştır. Kastamonulu Şâbân Efendi'nin halifesi Şeyh Osman Efendi'ye talebe olarak tasavvuf yolunda yetişmiştir. Daha sonra Halvetiyye yolunun büyük velîlerinden Yiğitbaşı Efendi'nin halifesi Karamânî Efendi'den icâzet alarak onun halifesi olmuştur. Bursa'da Murâdiye mahallesinde Bahri Dede Zâviyesi yakınında ikamet edip taat ve ibadetle meşgul olmuş; İnegöl'de Kâsım Efendi'nin sohbetlerine devam ederek bu zattan da icâzet almıştır. Bundan sonra Bursa'da Ahmed Paşa Fenârî Câmii yanındaki zâviyede uzun süre insanlara rehberlik etmiş, onlara İslâmiyeti öğretmiş ve dîne uymalarına vesile olmuştur. Bu hizmeti sürdürürken vefat etmiştir. Kaynaklarda nakledildiğine göre, cenazesi zâviyesinden alınıp Câmi-i kebîr'e götürülürken kendisinin, elinde bastonuyla cemaatin arkasından kendi cenazesini takip ettiği görülmüştür.

BursaVefât 1017 h.İncele
Evliyâ

Tezveren Dede

Bursa velîlerinden

Tezveren Dede, Bursa velîlerinden bir zattır. Kaynak sayfada hayatı ve hangi devirde yaşadığı hakkında herhangi bir bilgi bulunmadığı belirtilmektedir. Türbesinin Bursa'nın Kuzgunluk semtinde olduğu ve günümüzde ziyaret edildiği kaydedilmiştir. Bunun dışında doğum ve vefat tarihi, ailesi, ilmî veya manevî hayatı, talebeleri ya da kendisine atfedilen herhangi bir menkıbe hakkında kaynakta bilgi yer almamaktadır.

Bursaİncele
Evliyâ

Tâcüddîn İbrâhim Karamânî

Anadolu velîlerinden

Anadolu velîlerinden olan bu zatın ismi İbrâhim bin Bahşî, lakabı Tâcüddîn'dir. Doğum tarihi bilinmemekte olup 1467 (H.872) yılında Bursa'da vefat etmiştir. Aslen Manavgat'ın Demirciler köyündendir; babası Fakîh Bahşî diye tanınırdı. Tahsilini Eğridir'de yapmış, Şeyhülislâm'ın damadı Pîrî Halîfe'den zamanının zâhirî ilimlerini öğrenmiştir. Pîrî Halîfe, hocasının Konya'ya yerleştiğini duyunca Tâcüddîn İbrâhim'i de yanına alarak onu ziyarete gitmiş; böylece Tâcüddîn İbrâhim, Abdüllatîf Makdisî'nin hizmet ve sohbetinde bulunup teveccühlerine kavuşmuştur. Pîrî Halîfe Eğridir'e dönmek için izin istediğinde hocası Abdüllatîf Makdisî'nin Tâcüddîn İbrâhim'i yanlarında bırakmalarını istemesi üzerine Tâcüddîn İbrâhim hocasından ayrılmamış, daha sonra hocası Bursa'ya yerleşince onunla birlikte gitmiştir. Bu bağlılığı sebebiyle manevî dereceler elde etmiş ve talebe yetiştirme makamına yükselmiştir. Abdüllatîf Makdisî'nin 1461 (H.866) yılında vefatından sonra onun yerine geçerek insanlara emr-i mâruf ve nehy-i münkerde bulunmuş; hocasının kabrinin çevresini satın alıp oraya dergâh, mescid ve hamam yaptırmıştır. Kaynaklarda nakledildiğine göre, sevdiklerinden Bostancı Dede, onu bir gün dergâhında bulamayıp uzun arayıştan sonra bir dağda, orman içinde ibadetle meşgul hâlde bulduklarını anlatır; Çanakçı Dede ise bir gece talebelerine yüz on kap yemek götürdüğünü nakleder ki bu, orada pek çok kimsenin ilim ve edep öğrendiğini gösterir. Veliyyüddînzâde Ahmed Paşa onu, manevî sırlar hazinesinin emini ve nurlar bahçesinin süsü diyerek övmüştür.

BursaVefât 872 h.İncele
Evliyâ

Şeyh Ahmed Efendi

Osmanlı dönemi Anadolu velîlerinden

Şeyh Ahmed Efendi, Osmanlılar zamanında Anadolu'da yetişen velîlerdendir ve Emîr Sultan hazretlerinin yoluna mensuptur. Babası Abdurrahmân Efendi adında bir zattır. Doğum tarihi bilinmemektedir; 1529 (H.935) yılında Bursa'da vefat etmiştir. Devrinin usulüne göre ilim tahsil etmiş, âlim ve velî zatların sohbet meclislerinde bulunmuş; bilhassa tefsir ve fıkıh ilimlerinde derinleşerek hem âlim hem de yüksek bir velî olmuştur. Rumeli Yenişehiri'nde insanlara vaaz ve nasihat etmiş, Hicaz'a giderek hac vazifesini yerine getirmiş ve Peygamber efendimizin kabr-i şerîfini ziyaret etmiştir. Kaynaklarda nakledildiğine göre, babasıyla birlikte hacca giderken Makâm-ı İbrâhim'de namaz vakti geldiğinde âniden zuhûr eden bir kimse imam olup namaz kıldırmış; namazdan sonra Ahmed Efendi bu zatla müsâfeha edip duâ istemiş ve sonradan kutb-ı zaman ile müşerref olduğunu söyleyerek sevincini ifade etmiştir. Hacdan döndükten sonra babası Abdurrahmân Efendi'nin vefatı üzerine Emîr Sultan dergâhında onun yerine geçmiş, beş yıl boyunca talebe yetiştirip insanlara İslâmiyetin emir ve yasaklarını anlatmıştır. Vefatından önce talebesi İbrâhim Efendi'yi yerine halife bırakmıştır. Uzun boylu, beyaz benizli ve zayıf bedenli olan Ahmed Efendi; dünya malına önem vermez, çok ibadet eder, riyâzet ve mücâhede ile meşgul olurdu. Yolculuk, kış ve yağmur demeden virdlerine devam eder, geceleri pek az uyur, günlerinin çoğunu oruçlu geçirirdi. Vaazları çok tesirliydi; kürsüye çıktığında cemaatten pek çok kimse ağlardı.

BursaVefât 935 h.İncele
Evliyâ

Süleymân Çelebi

Mevlid yazarı, şair ve mutasavvıf

Süleymân Çelebi, Türkçe yazılmış meşhûr Mevlid kasîdesinin müellifi olarak tanınan bir zattır. Bursa'da doğmuştur. Doğum tarihine dair kesin bir kayıt bulunmamakla birlikte, Mevlid'ini altmış yaşında iken 1409 (H.812) yılında tamamladığı ve 1422 (H.825) yılında vefat ettiği bilgisinden hareketle 1351 (H.752) yılında dünyaya geldiği sonucuna varılmıştır. Sultan Birinci Murad Han'ın vezirlerinden Ahmed Paşa'nın oğlu, Şeyh Mahmûd Efendi'nin torunudur. Bursa'da devrinin önde gelen âlimlerinden ilim öğrenmiştir. Sultan Yıldırım Bâyezîd zamanında Dîvân-ı hümâyûn imamlığı yapmış, ardından padişahın inşa ettirdiği camiye imam olmuş, daha sonra da Ulu Câmi'nin baş imamlığına getirilmiştir. Kaynaklarda nakledildiğine göre, imamlığı sırasında İranlı bir vâizin peygamberler arasında üstünlük farkı bulunmadığını öne süren yanlış bir tefsir yapması ve bunun cemaatten biri tarafından âyetlere dayanılarak düzeltilmesi, Süleymân Çelebi'yi derinden etkilemiş; bu hâdise üzerine meşhur Mevlid-i Şerîf'ini kaleme almıştır. Eserinde Ehl-i sünnet itikadını anlatmış, Peygamber efendimizin faziletlerini izah etmiştir. Mevlid; münâcaat, velâdet, risâlet, mîraç, rıhlet ve duâ bölümlerinden meydana gelir. Söze Allahü teâlânın adıyla başlayan müellif, Âdem aleyhisselâmdan Peygamberimize kadar gelen nûrun intikalini, doğum ânını ve mîraç hâdisesini anlatır. Eser aruz vezniyle, kaside biçiminde tertip edilmiş; sade, olgun ve kompozisyon bütünlüğü taşıyan diliyle dîvan şâirlerince dahi beğenilmiştir.

BursaVefât 825 h.İncele
Evliyâ

Rüstem Halîfe Bursevî

Bursa evliyâsından, kerâmet ehli zât

Rüstem Halîfe Bursevî, Bolu vilâyetinin Göynük kazasından olup Bursa'da yaşamış evliyâdandır; doğum yılı bilinmemektedir. Tasavvuf yoluna mensup, kerâmet ehli bir zat olarak anılır. Önceleri ticaretle meşgul olan Rüstem Halîfe, daha sonra Kastamonulu Şeyh Hacı Halîfe'ye talebe olarak tasavvuf yoluna girdi. Az yiyip içen, az şeyle yetinen, daima riyâzet halinde yaşayan ve sürekli Kur'ân okumakla meşgul olan biriydi. Kaynaklarda nakledildiğine göre, Lâmiî Çelebi tarafından anlatılan bir menkıbede, gözlerinde ağrı çeken Rüstem Halîfe, bir gençle karşılaşmış; bu gencin Hızır aleyhisselâm olduğu anlaşılmıştır. Genç ona, sünnet-i müekkede olan namazların son iki rekâtında Muavvizeteyn sûrelerini okumasını tavsiye etmiş, bunun üzerine Rüstem Halîfe şifa bulmuştur. 1511'de (H.917) vefat etti. Kabri, Bursa'da hisar içinde, Orta Pazar'da Nakkâş Ali Mescidi civarında, Osman Çelebi'nin kabri yanında bulunmaktadır.

BursaVefât 917 h.İncele
Evliyâ

Pîr Emir Sultan

Anadolu velîlerinden

Asıl adı Mehmed olan Pîr Emir Sultan, Anadolu velîlerindendir; doğum yeri ve yılı ile vefat yeri ve yılı belli değildir. Buhara taraflarından gelerek 1495'te (H.900) Bursa'ya yerleşti ve Emir Sultan hazretlerinin akrabası olduğunu bildirdi. Mûsâ Baba semtinde bir dergâh inşa ettirilerek burada talebe yetiştirmeye başladı. Kaynaklarda nakledildiğine göre kendisine bağlanan birçok keramet anlatılır. Bunlardan birinde, misafirleri abdest alacak yer sorduğunda Pîr Emir asasıyla caminin batı tarafını işaret etmiş; oraya gelenler önce su bulamasa da, "beni takip ediniz" demesinin ardından su aktığını görmüşlerdir. Yine nakledildiğine göre, türbesine girip mezarın üzerine çıkarak kötü sözler söyleyen bir askerin ayakları kurumuş ve bölge o askerler için yasak ilan edilmiştir. Bir başka rivayette, mezara saygısızlık eden bir korucunun rüyasında Pîr Emir'i görüp uyarıldığı, kısa süre sonra vefat ettiği aktarılır. Caminin imamının türbeye ayaklarını uzatarak uyuduğu sırada rüyasında bir zatın ayaklarını çevirerek onu uyardığı da anlatılanlar arasındadır. Vefatından sonra kendi türbesinin bahçesine defnedilmiştir.

Bursaİncele
Evliyâ

Muslihuddîn Tavîl

Osmanlı âlim ve velîsi

Muslihuddîn Tavîl, Osmanlı âlim ve velîlerindendir. Kastamonu'ya bağlı Küre'de doğmuş olup doğum yılı bilinmemektedir; on altıncı asrın başlarında vefat etmiştir. Zamanının âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsil ettikten sonra tasavvufa yöneldi. Şeyh İlâhî hazretlerine talebe olarak ondan feyz aldı ve tasavvuf yolunda yüksek mertebelere ulaştı. Sultan İkinci Bâyezîd'e bir mektup göndererek zulüm ve bid'atler konusunda uyarıda bulunmuştur. Kaynaklarda nakledildiğine göre, Taşköprüzâde'nin Şakâyik adlı eserinde aktarılan bir hatırada, Muslihuddîn Tavîl'in heybetli görünüşünün, kendisini çocukluk çağında gören bir kimsenin üzerinde kalıcı bir tesir bıraktığı anlatılır. Vefatından sonra Bursa'da, Şeyh Tâceddîn Efendi'nin kabri yanına defnedilmiştir.

Bursaİncele
Evliyâ

Molla Yegân

Hanefî fıkıh âlimi ve velî

Tam adı Muhammed bin Muhammed bin Yegân bin Armağan bin Halîl olan Molla Yegân, aslen Aydınlıdır; doğum yılı bilinmemektedir. Çocukluğu Aydın'da geçti ve temel eğitimini burada aldı. Daha sonra Bursa'ya giderek Molla Fenârî'den ilim öğrenip icâzet aldı. Bursa'da çeşitli medreselerde, uzun yıllar da kendi adıyla anılan Molla Yegân Medresesi'nde müderrislik yaptı; başmüderrislik ve Bursa kadılığı görevlerinde bulundu. Kaynaklarda nakledildiğine göre Osmanlı Devleti'nin üçüncü şeyhülislâmı olduğu da söylenmiştir. Sultan İkinci Murad Han tarafından çok sevilen ve değer verilen bir ilim adamıydı. Keskin zekâlı, yumuşak huylu ve oldukça cömert bir zat olarak anlatılır; fakir zengin ayırmadan herkesi sofrasına davet ederdi. Hac dönüşünde tanıştığı Molla Gürânî'yi Bursa'ya davet etmiş ve sultanın huzuruna takdim etmiştir; Molla Gürânî daha sonra Fâtih Sultan Mehmed'in hocası olmuştur. Çeşitli meşhur kitaplara hâşiyeler yazmış olup "Risâletün fil-Hulle" adlı bir eseri vardır. Oğulları Yegânzâde Mehmed Paşa ve Yegânzâde Molla Sinâneddîn Yûsuf Bâlî'nin yanı sıra; İstanbul'un ilk kadısı Hızır Bey, Karamanlı Küçük Yâkup, İbn-ül-Hatîb Molla Taceddîn İbrâhim ve Şeyhülislâm Efdalzâde Hamîdüddîn gibi âlimleri yetiştirmiştir. Devrinin ileri gelen ilim adamlarından biri olarak tanınan Molla Yegân, 1453'te (H.857) vefat etti ve Bursa'da Yıldırım İmâreti yanındaki mektebe defnedildi; bugün mezarından bir eser kalmamıştır.

BursaVefât 857 h.İncele
Evliyâ

Molla Hüsrev

Hanefî fıkıh âlimi, üçüncü Osmanlı şeyhülislâmı, velî

Asıl adı Muhammed bin Feramuz olan Molla Hüsrev, Sivas ile Tokat arasındaki Kargın köyünde dünyaya geldi; doğum yılı bilinmemektedir. Eniştesi Hüsrev Bey'in yanında büyüdüğü için "Hüsrev kayını" diye anılmış, zamanla "Molla Hüsrev" adıyla tanınmıştır. Burhâneddîn Haydar Hirevî ve devrinin diğer âlimlerinden ilim tahsil ettikten sonra Edirne'de Şâh Melik ve Çelebî medreselerinde müderrislik yaptı. 1429'da (H.832) kadıaskerliğe getirildi ve Fâtih Sultan Mehmed döneminde de bu görevini sürdürdü. Sultan İkinci Murad'ın tahtla ilgili gelişmeleri sırasında Şehzâde Mehmed'e refakat etmek üzere Manisa'ya gitmeyi tercih etti; Fâtih yeniden tahta geçince İstanbul'a dönerek Galata ve Üsküdar kadılıklarıyla Ayasofya müderrisliğine tayin edildi. 1460'ta (H.865) şeyhülislâmlığa getirildi ve bu görevi yirmi yıl yürüttü. Orta boylu, gür sakallı, heybetli ve tevazu sahibi bir zat olarak tarif edilir; yalnızlığı sever, odasını kendisi süpürür, kandilini kendisi yakardı. Fâtih onu "zamanımızın Ebû Hanîfe'si" diyerek takdir etmiştir. Birçok talebe yetiştiren değerli bir fıkıh âlimi ve aynı zamanda şair olan Molla Hüsrev, her gün iki yaprak yazmayı âdet edinmiş, geriye kendi el yazısıyla pek çok nefis eser bırakmıştır. En önemli eseri, Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak okutulan Dürer-ül-Hükkâm'dır. 1480'de (H.885) İstanbul'da vefat etti; cenaze namazı Fâtih Camii'nde kılındıktan sonra Bursa'ya götürülerek Emir Sultan'ın kabrinin doğusunda kendi yaptırdığı medresenin bahçesine defnedildi.

BursaVefât 885 h.İncele
Evliyâ

Molla Hayâlî

Şemseddîn; Hanefî mezhebi âlimi ve velî

Asıl adı Ahmed bin Mûsâ er-Rûmî olan, Şemseddîn lakabı ve Molla Hayâlî mahlasıyla tanınan âlim, hicrî 852 (mîlâdî 1448) yılında İznik'te doğdu ve hicrî 886 (mîlâdî 1481) yılında otuz üç yaşında vefât etti. Fâtih Sultan Mehmed devrinde yetişen bir Hanefî mezhebi âlimi ve velîsidir. İlk eğitimini kâdı olan babasından aldı; Bursa Sultâniyyesi'nde müderris Hızır Bey'e talebe olup onun yardımcılığını yaptı ve Hızır Bey'in kızıyla evlendi. Çeşitli medreselerde müderrislik yaptıktan sonra Filibe Medresesi'ne, ardından Sultan Fâtih tarafından İznik Medresesi'ne tâyin edildi; bu tâyinde, Şerh-i Akâid'e yazdığı hâşiyeyle ün kazanmış olması etkili oldu. Çok ders okuyan, az yiyen, günde bir kez yemek yiyecek kadar zühd sâhibi, zayıf yapılı bir kimseydi. Aklî ilimlerdeki kavrayışıyla akranları arasında temâyüz etti; nakledildiğine göre devrin meşhur âlimi Hocazâde, onunla ilmî münâzaraya girmekten çekinmiştir. Tasavvufta Zeyniyye koluna bağlı olup hocası Şeyh Abdürrahîm Merzifonî vâsıtasıyla bu yolda ilerledi; Edirne'deki Yeni Câmi'de zikir vazîfesi verilmişti. Arapça, Farsça ve Türkçe olmak üzere üç dilde şiir söylerdi. En meşhur eseri Şerh-i Akâid Hâşiyesi olup yüksek âlimler arasında dahi makbûl sayılmıştır. Kabri Bursa'da, Zeynîler kabristanı yakınındadır; bugünkü mâmur hâlini Sultan İkinci Abdülhamîd Han'ın yakınlarından Hacı Ali Efendi yaptırmıştır.

BursaVefât 886 h.İncele
Evliyâ

Molla Fenârî

Şemsüddîn; Osmanlı Devleti'nin ilk şeyhülislâmı

Asıl adı Muhammed, babası Hamza olan ve Rûmî ile Fenârî nisbeleriyle anılan Molla Fenârî, Şemsüddîn lakabıyla tanınır. Hicrî 751 (mîlâdî 1350) yılında Fener köyünde doğdu, hicrî 834 (mîlâdî 1431) Receb ayında Bursa'da vefât etti. Babasından tasavvuf yolunu öğrendi; Alâüddîn Esved, Cemâleddîn Aksarâyî ve Hamîdüddîn-i Kayserî gibi âlimlerden ders aldı. İlim için Mısır'a giderek Kemâleddîn-i Bâbertî'den fıkıh okudu. Bursa'da müderrislik yaptıktan sonra Konya'ya gitti, orada evlenip âlim olarak yetişen çocukları oldu. Bursa'da Somuncu Baba (Hâmid-i Aksarâyî) ile tanışıp ondan feyz aldı; nakledildiğine göre Ulu Câmi açılışında Somuncu Baba'nın Fâtiha tefsîrinden etkilenerek ona talebe olmak istemiştir. Tasavvufta Zeyniyye yoluna mensûp olan Molla Fenârî, geçimini ipekçilikle (kazzâzlık) sağlar, mütevâzı yaşardı. Hicrî 828 (1424) yılında Sultan İkinci Murâd tarafından ilk şeyhülislâm olarak tâyin edildi ve bu görevi altı yıl sürdürdü. Kaynaklarda, bir davada şâhidlik şartlarını taşımadığı gerekçesiyle Sultan Yıldırım Bâyezîd'in şâhitliğini reddettiği, bunun üzerine pâdişâhın câmi yaptırıp cemâate devâm etmeye başladığı nakledilir. Bursa, Kudüs ve başka yerlerde mescid, dârülhadîs ve medrese gibi pek çok hayır eseri bıraktı; vefâtında on binden fazla kitap kaldığı belirtilir. Ayn-ül-A'yân, Füsûl-ül-Bedâyi' ve Misbâh-ul-Üns başta olmak üzere çok sayıda eseri vardır.

BursaVefât 834 h.İncele
Evliyâ

Molla Ayas

Müderris ve âlim

Molla Ayas'ın doğum ve vefât tarihleri kesin olarak bilinmemekte; kaynaklarda on beşinci asrın ikinci yarısında vefât ettiğinin anlaşıldığı belirtilmektedir. İlim tahsîline Ayasoluk kâdısının oğlu Mehmed Çelebi'den ders alarak başladı ve bu sırada Hocazâde Muslihuddîn Bursavî ile birlikte okudu. Sultan İkinci Murâd tarafından, ileride Fâtih Sultan Mehmed olacak şehzâde Mehmed'e hocalık göreviyle vazîfelendirildi. Daha sonra Tâcüddîn İbrâhim Karamânî'nin talebesi olarak ilmini ilerletti. Hayâtının büyük bölümünü Bursa'da geçirdi ve burada vefât etti. Kaynaklarda, Zeynîler kabristanına defnedildiğinin tahmin edildiği ifâde edilmektedir; bu sebeple kesin defin yeri hakkında kesin bilgi bulunmamaktadır. İlim hayâtı boyunca pek çok talebe yetiştirdiği, hattâ öğrencilerinin geçimini kendisinin karşıladığı nakledilir. Çeşitli kitaplara hâşiyeler düşüp metinler üzerinde tashîhler yaptığı, ayrıca halka nasîhatlerde bulunarak insanları dînî bilgiye yönelttiği belirtilir. Hakkında ayrıntılı biyografik kayıt sınırlı olmakla birlikte, döneminin ilim ve irşâd faaliyetlerine katkı sağlamış bir âlim olarak anılmaktadır.

Bursaİncele
Evliyâ

Molla Arab

Âlim, vâiz ve müftî

Tam adı Muhammed bin Ömer bin Hamza olan Molla Arab, Antakya'da doğmuştur; doğum tarihi bilinmemektedir. Mâverâünnehirli olan dedesi, meşhur âlim Teftâzânî'nin talebesiydi. İlk eğitimini âilesinden alarak babasından fıkıh, amcalarından usûl-i fıkıh ve Arapça ilimlerini öğrendi. Tahsilini ilerletmek için Tebriz'e gidip Mevlânâ Mürîd'den ders aldı; ardından Halep, Kudüs ve Mekke'yi ziyâret etti. Mısır'da İmâm Süyûtî'nin derslerine katılarak hadîs ilminde icâzet aldı. Çerkez sultanı Kayıtbay'ın huzûrunda vâizlik ve müftîlik yaptı, ona "Nihâyet-ül-Fürû" adlı fıkıh eserini takdîm etti. Sultan İkinci Bâyezîd'in dâveti üzerine İstanbul'a gidip "Tehzîb-üş-Şemâil" ve "Hidâyet-ül-İbâd" eserlerini sundu; Modon'un fethine katılarak askerleri cesâretlendirdi. Halep'te üç yıl vâz ve tefsîrle meşgul oldu. Yavuz Sultan Selîm döneminde "Es-Sedâd fî Fedâil-il-Cihâd" adlı eserini yazarak Çaldıran seferine katıldı. 1526'da Kanûnî Sultan Süleymân'ın Engürüs (Macaristan) seferinde bulundu. Sonradan Bursa'ya yerleşip çeşitli eserler kaleme aldı ve geçimini ticâretle sağladı; kuvvetli hâfızasıyla, özellikle hadîs kitaplarında emsâlsiz olduğu nakledilir. Hicrî 938 (mîlâdî 1531) yılında Bursa'da vefât etti ve şehrin kıble tarafında, kendi adıyla anılan Molla Arab mahallesinde defnedildi. Başlattığı büyük câmi vefâtında henüz tamamlanmamıştı; kabri sevenlerince ziyâret edilmektedir.

BursaVefât 938 h.İncele
Evliyâ

Miskâlî Efendi

Bursa velîlerinden

Asıl adı Muhammed olan Miskâlî Efendi, Bursa velîlerinden olup hicrî 1017 (mîlâdî 1608) yılında vefât etmiştir. Kaynaklarda nakledildiğine göre gençlik yıllarında mızıka çalmakla meşgul olmuş, sonradan tasavvuf yoluna yönelerek nefsini terbiye etmeye çalışmıştır. Bu mücâhede döneminde son derece az yiyip içtiği, kimi zaman birkaç ekmek kırıntısıyla yetindiği, hattâ bazen günlerce hiçbir şey yemediği anlatılır. Nakşibendiyye yolunda Şeyh Şâmî Efendi'nin sohbetlerine devâm ederek bu yolda ilerlemiştir. Mudanya halkının durumunun düzelmesinde önemli bir rol üstlendiği, bölge ahâlîsinin ibâdet ve tâate yönelmesine vesîle olduğu nakledilir. Dünyâ malına ve rahatına değer vermez, zengin kimselerden gelen yardım tekliflerini kabul etmeyip geri çevirirdi. Kaynaklarda kendisine isnâd edilen bir kerâmet de aktarılır: Mustafa Efendi adlı bir kişi, rüyâsında Miskâlî Efendi'nin kendisini uyandırarak "Kalk buradan ey gâfil!" dediğini, uyandığında ise tam başının bulunduğu yere tavandan bir taş parçasının düştüğünü anlatmıştır. Bu menkıbe, onun manevî hâline işâret eden bir rivâyet olarak kaynaklarda yer almaktadır.

BursaVefât 1017 h.İncele
Evliyâ

Lütfullah Efendi

Velî; Emir Sultan'ın üçüncü halifesi

Lütfullah Efendi (El-Evvel), Karaman'da doğdu; doğum tarihi bilinmemektedir. Fakîh Abdullah Efendi'nin oğlu olup Emir Sultan hazretlerinin üçüncü halifesidir. İlim tahsili için Gelibolu'ya gitti; orada Şeyh Bedreddîn Efendi'nin öğrencisi oldu ve tasavvuf yolunda ilerleyerek hocasından hilâfet aldı. Otuz bir yıl boyunca insanlara İslâm'ın emir ve yasaklarını anlattı, çok sayıda talebe yetiştirdi. İki kızı ile Abdurrahmân ve Abdülganî adlı iki oğlu vardı; kızlarından birini Dâvûd Efendi ile evlendirmiştir. Vefatından sonra yerine yine Dâvûd Efendi geçmiştir. Kaynaklarda kendisine dair çeşitli menkıbeler nakledilir: bir dânişmend öğrencisinin yanında namaz kılarken ruhani bir seyahat gerçekleştirdiği, dönüşünde 'Batı ile doğu arasını gezdim, uyanık bir kimse bulamadım' dediği aktarılır. Yine sözlerinin tesir etmediğini gören Lütfullah Efendi'nin 'Benim sözlerim size tesir etmedi, fakat şu taşa tesir etti' demesinin ardından kürsü önündeki büyük taşın parça parça olduğu; vilâyet ve kerâmeti inkâr eden bir öğrenci karşısında gazaba gelince mübarek başının dergâhın tavanına kadar yükseldiği nakledilir. Câminin müezzini de kırk yıl boyunca onu her zaman ibadet hâlinde bulduğunu anlatmıştır. 1488 (H.894) yılında, Muharrem ayının sonunda bir Cuma günü akşam namazından önce vefat etti. Emir Sultan Câmii bahçesinde defnedilmiştir.

BursaVefât 894 h.İncele
Evliyâ

Lâmiî Çelebi

Âlim, velî, şair; 'Câmî-i Rûm'

Asıl ismi Mahmûd olan, 'Lâmiî Çelebi' adıyla meşhur olan zat, 1472 (H.877) yılında Bursa'da doğdu. Âlim, velî ve şair olarak tanınır; ilim ve edebiyattaki yetkinliği dolayısıyla 'Câmî-i Rûm' diye anılmıştır. Babası, Sultan İkinci Bâyezîd'in hazine defterdârı Osman Çelebi, annesi Dilşâd Hâtun'dur. Dedesi, Yeşil Câmi ve Yeşil Türbe'nin iç nakışlarını yapan meşhur sanatkâr Nakkâş Ali Paşa'dır. Molla Ehâveyn ile Molla Muhammed bin Hasanzâde'den tefsir, hadis ve fıkıh öğrendi; tasavvufta İstanbul'da Seyyid Emîr Ahmed Çelebi'ye intisap etti. Mevlânâ Câmî'nin 'Nefehât-ül-Üns' ve 'Şevâhid-ün-Nübüvve' adlı eserlerini Türkçeye çevirdi; Fettâh Nişâbûrî'nin 'Hüsn-i Dil'ini tercüme ederek Yavuz Sultan Selîm'e takdim etti. Diğer eserleri arasında Şeref-ül-İnsan, Resâil, Risâle-i Tasavvuf, Münâzarât-i Behâr ü Şitâ, Şerh-i Dibâce-i Gülistan, Münşeât-i Mekâtip, İbretnâme, Mevlid-ir-Resûl, Maktel-i İmâm Hüseyin, Şem'u Pervâne, Gûy ü Çevgân, Ferhatnâme, Lügât-ı Manzûme ve Dîvân-ı Eş'ar bulunur. 1512'de dört bin akçelik bir vakıf kurdu. Kaynaklarda nakledildiğine göre Şeyh Rüstem Halîfe, gözü ağrırken yolda karşılaştığı bir kimsenin (kendisine göre Hızır'ın) tavsiyesiyle müekked sünnetlerin son rekâtlerinde Mu'avvizeteyn okuyup şifa bulmuş; Lâmiî Çelebi de aynı şekilde davranarak gözünü iyileştirmiştir. 1531 (H.938) yılında Bursa'da vefat etti. Dedesi Nakkâş Ali'nin yaptırdığı mescidin avlusuna defnedildi; bugün yalnızca baş taşı kalan mezarında girift sülüsle 'El-merhûm Şeyh Lâmiî bin Osman' yazısı bulunmaktadır.

BursaVefât 938 h.İncele
Evliyâ

Kutbüddîn İznîkî

Velî, âlim

Osmanlı âlimi ve mutasavvıfı; Türkçe yazdığı ilmihal ve tasavvuf kitaplarıyla tanınır. Oğlu Mehmed İznîkî'nin kaydından, Niğde'de doğduğu ve sonra İznik'e göç ettiği anlaşılmaktadır. Niksârî Hasan Paşa gibi önemli hocalardan ders aldı. Babasının adı Mehmed'dir. Çeşitli hocalardan ders aldı; bunlar arasında Osmanlı veziri Niksârî Hasan Paşa da vardır. Şerh-i Metâli' tahsilini 1393 yılında tamamladı. İznik'te bir zâviye tutarak tasavvufî faaliyetini burada sürdürdü. Timur'un Anadolu seferi sırasında onunla görüştü ve nakledildiğine göre onu kan dökmekten vazgeçirdi; İsâ Çelebi ile Timur arasında diplomatik görevler de üstlendi. 8 Zilkade 821'de (7 Aralık 1418) İznik'te vefat etti. Eserleri — 1. Tefsîrü'l-Kur'ân. Arapçadır; tam nüshası bilinmemektedir. 2. Mukaddime. Türkçe bir ilmihaldir. 3. Râhatü'l-kulûb. Kelâm, fıkıh ve tasavvufun birlikte işlendiği Türkçe bir eserdir. 4. Telfîkāt. Hadisler arasındaki çelişkileri gidermek amacıyla yazılmıştır. 5. Risâle fî hakkı devrâni's-sûfiyye. Türbesi ve Külliyesi — Kabri üzerinde üstü kubbeli dört köşe bir türbe bulunmaktadır; bitişiğindeki Şeyh Kutbüddin Camii XV. yüzyıl yapısıdır; her ikisinin de bânisi kesin olarak bilinmemektedir. Kaynağa göre kendi zâviyesine defnedilmiştir.

BursaVefât 818 h.İncele
Evliyâ

İsmâil Hakkı Bursevî

Müfessir, mutasavvıf, Celvetî şeyhi

İsmâil Hakkı Bursevî, 1652 (H.1063) yılında bir pazartesi günü Aydos'ta doğdu. İstanbullu olan babası Mustafa Efendi, 1650'de çıkan bir yangının ardından Aydos kasabasına yerleşmişti. Henüz üç yaşındayken Seyyid Atpazarlı Osman Fadlî Efendiye teslim edildi; yedi yaşında annesini kaybetti. On yaşında Edirne'ye giderek Abdülbâkî Efendi'nin terbiyesi altına girdi ve yedi yıl boyunca sarf, nahiv, mantık, beyân, fıkıh, kelâm, tefsir ve hadis dersleri aldı. 1674'te hocası Osman Fadlî Efendi'den icazetini aldı. Bursa'ya halîfe olarak tayin edildi; Üsküp'te on yıl vaaz ve nasihatte bulundu. 1685'te Bursa'ya, ardından Magosa'ya gitti. 1695'te Sultan İkinci Mustafa'nın daveti üzerine Edirne'ye giderek Nemçe seferinde orduya katıldı. Hocasının vefatından yirmi sekiz yıl sonra üç yıl kalmak üzere Şam'a, sonra üç yıl Üsküdar'a geçti. 1722'de Bursa'ya dönerek Câmi-i Muhammedî dergâhını yaptırdı. İslâmî ilimlerin yanı sıra tasavvuf sahasında şöhret buldu; yüzü aşkın, kimi kaynaklara göre yüz altı kadar eser kaleme aldı; bunların altmışı Türkçedir. Başlıca eserleri arasında dört ciltlik Tefsir-i Rûh-ul-Beyân, iki ciltlik Şerh-i Muhammediyye, iki ciltlik Şerh-i Mesnevî, Şerh-i Pendi Attar, Şerh-i Bostan, Kitâb-ül-Kebîr, Silsile-i Nâme-i Celvetî ve Dîvân yer alır. Sayfada günah işleyenlerin kendilerini aldatmaları konusunda öğütleri de aktarılmaktadır. Yetmiş altı yaşında, 1725 (H.1137) yılında vefat etti. Kabri, kendi yaptırdığı Câmi-i Muhammedî'nin mihrabının arkasında bulunmaktadır.

BursaVefât 1137 h.İncele
Evliyâ

Hocazâde

Fâtih devri Osmanlı âlimi

Asıl adı Mustafa bin Yûsuf bin Sâlih olan Hocazâde, Bursa'da doğdu; doğum tarihi bilinmemektedir. Fâtih Sultan Mehmed devrinin önde gelen Osmanlı âlimlerinden sayılır. Büyük servet sahibi bir tüccar olan babası, oğlunun ilim yolunu seçmesine karşı çıkmış ve ona günlük yalnızca bir akçe vermiştir. Bu yüzden genç Hocazâde, kitap alacak parası olmadığından en ucuz kâğıtları satın alıp derslerini kendisi yazarak çalışmıştır. Kâdı Ayasuluğ'dan usûl, meânî ve beyân okudu; Hızır Bey bin Celâl'in yanında aklî ve naklî ilimleri öğrendi. Hızır Bey onu muidliğe getirdi, ardından Kestel kâdılığına tayin edildi. Bursa'daki Esediyye Medresesinde altı yıl ders verdi ve bu dönemde Şerh-i Mevâkıf'ı baştan sona inceleyip ezberledi. Sultan Mehmed'in âlimlere gösterdiği muhabbeti duyunca yola çıktı; bir talebesinden borç aldığı sekiz yüz akçe ile yol masraflarını karşıladı. Pâdişâhın otağında Molla Seyyid Ali ve Molla Zeyrek ile yaptığı sohbetlerde ilmî üstünlüğünü gösterip itibar kazandı. Edirne kazaskerliği, İstanbul ve İznik müftîliği ile müderrislik görevlerinde bulundu; Bursa Sultaniye ve İstanbul Sahn-ı Semân medreselerinde ders verdi. Kazasker olan oğlunu ziyarete Edirne'ye gelen babasıyla, verdiği büyük ziyafetin ardından barıştı. Ömrünün sonlarına doğru iki ayağı ve sağ eli felç oldu; sol eliyle yazabiliyor, bu hâlde İkinci Bâyezîd'in emriyle Şerh-i Mevâkıf'a hâşiye yazıyordu. Makam sahibi olmaktan çok müderrislikle iftihar ederdi. Kaynaklarda nakledildiğine göre Ali Kuşçu, Fâtih'in 'Hocazâde'yi nasıl buldunuz?' sorusuna 'Rum'da ve Acem'de emsâli yok' diye cevap vermiş, pâdişâh da 'Arap'ta dahi eşi yoktur' demiştir.

BursaVefât 893 h.İncele
Evliyâ

Hasan Can

Velî; Yavuz Sultan Selîm Han'ın nedîmi ve sohbet arkadaşı

Hasan Can, kaynaklarda Yavuz Sultan Selîm Han'ın yakın sohbet arkadaşı ve nedîmi olarak anılan bir velîdir. Babası, güzel ve dâvûdî sesiyle tanınan, Akkoyunlu hükümdarlarının meclislerinde bulunduktan sonra Sultan Selîm tarafından İstanbul'a getirilen hâfız Mehmed Efendi'dir. Hasan Can da bu yakınlık sâyesinde sarayda yetişmiş ve pâdişâhın en yakın dostlarından biri olmuştur. Saltanatın önemli hâdiselerine şâhit olmuş; Şah İsmâil'e karşı yapılan Çaldıran Savaşı (1514), Mısır'ın fethi ve pâdişâhın son hastalığı gibi olaylarda yanında bulunmuştur. Sarayın husûsî hizmetlerinde yer almış, seferlere ve idârî işlere katılmış, pâdişâhın sırlarının emîni olmuştur. Yavuz Sultan Selîm'in vefâtına tanık olmuş ve son ânlarında Kur'ân-ı kerîm okuma vazîfesini yerine getirmiştir. Daha sonra Kânûnî Sultan Süleymân döneminde Enderûn'da çeşitli ilimler okutmuştur. Kaynaklarda manevî firâseti ve güvenilirliğiyle ilgili pek çok hâdise nakledilir. 1567 (H.974) yılında Bursa'da vefât etmiştir. Tâcü't-Tevârih müellifi Şeyhülislâm Hoca Sâdeddîn Efendi'nin babasıdır.

BursaVefât 974 h.İncele
Evliyâ

Geyikli Baba

Osmanlı velîlerinden; Geyikli Baba

Geyikli Baba, kaynaklarda Orhan Gâzî döneminin Osmanlı velîlerinden biri olarak anılır. Bağdat'ta Şeyh Ebü'l-Vefâ'dan feyz aldığı, dînî ilimleri Baba İlyas Horasânî'den öğrendiği nakledilir. Zâhirî ve bâtınî ilimlerde yetiştikten sonra Anadolu'ya gelerek İslâmiyet'in yayılması için Osmanlı gâzîleriyle birlikte hareket etmiştir. Rivâyete göre Bursa'nın fethi sırasında bir geyiğe binip altmış okkalık kılıcıyla ön saflarda çarpıştığı için 'Geyikli' adıyla anılmıştır. Daha sonra Keşiş (Ulu) Dağı'na çekilmiş, burada bir tekke kurmuş ve şehre inmeden kendisini ziyârete gelenlere irşadda bulunmuştur. Kaynaklarda nakledildiğine göre, Orhan Gâzî onu imârete dâvet ettiğinde önce 'dervişler gönül ehlidir' diyerek nâzlanmış, sonra saraya gelerek tekkesinden getirdiği bir dalı dikmiş ve İbrâhîm sûresinin 24. âyetini okuyarak hânedânın büyüyüp İslâm'a hizmet edeceğini müjdelemiştir. Kendisine İnegöl ve çevresindeki topraklar teklif edilince, alçakgönüllülüğünü korumak için yalnızca küçük bir odunluk yerini kabul etmiştir. Pek çok talebe yetiştirmiş; vefâtının ardından kabrinin üzerine Orhan Gâzî tarafından bir türbe yaptırılmış, sonradan câmi ve tekke eklenmiştir. Yakınında 'Baba Sultan' adıyla bir köy kurulmuştur. Külliye 1950 (H.1369) sonrasında onarılmıştır.

Bursaİncele
Evliyâ

Eşrefoğlu Rûmî

Büyük velîlerden, şâir; Eşrefzâde-i Rûmî, Abdullah-ı Rûmî

Asıl adı Abdullah olan Eşrefoğlu Rûmî, kaynaklarda büyük velîlerden ve şâirlerden biri olarak anılır. Babası Mısır'dan göç edip İznik'e yerleşen Eşref'tir; kendisi de İznik'te dünyaya gelmiştir. İlk dînî ilimleri İznik medreselerinde okuduktan sonra Bursa'da Çelebi Mehmed'in yaptırdığı medresede tahsîlini sürdürmüş; tefsîr, hadîs ve fıkıhta derinleşmiştir. Bursa'da Abdal Mehmed ile tanışmasının ardından tasavvufa yönelmiş, bir süre Emîr Sultan'ın sohbetinde bulunmuş, sonra Ankara'da Hacı Bayrâm-ı Velî'ye talebe olarak on bir yıl hizmet etmiş ve hocasının kızı Hayrünnisâ ile evlenmiştir. Daha sonra Hama'ya giderek Abdülkâdir Geylânî soyundan Şeyh Hüseyin Hamevî'nin yanında kırk gün halvete girmiş, icâzet alıp Kâdirî yolunda halîfe olmuştur. İznik'e dönerek bir süre uzlette yaşamış, tanındıktan sonra dağlara çekilmiştir; ilk talebesi Pınarbaşı'nda bir dergâh kurmuştur. Bursa, İstanbul ve çevre vilâyetlerden talebeler etrafında toplanmış, Sadrâzam Mahmûd Paşa da kendisine bağlanmıştır. Abdürrahîm-i Tırsî'yi halîfe tâyin etmiş ve kızı Züleyhâ ile evlendirmiştir. Müzekkin-Nüfûs, Tarîkatnâme ve Dîvân gibi pek çok eser bırakmıştır; Dîvân'ındaki 'Tövbeye Gel' şiiri meşhurdur. Kaynaklarda ona nispet edilen çeşitli kerâmetler nakledilir. 1484 (H.889) yılında İznik'te vefât etmiş, türbesi İznik'tedir.

BursaVefât 889 h.İncele
Evliyâ

Eskici Mehmed Dede

Velî, Anadolu velîlerinden

Eskici Mehmed Dede, kaynaklarda Anadolu velîlerinden biri olarak anılan ve on altıncı yüzyılın sonları ile on yedinci yüzyılın başlarında yaşamış bir zâttır. Aslen Amasyalıdır; ilk tahsilini orada gördükten sonra Bursa'ya gelmiştir. Pamuklu bez ticâretiyle uğraştığı için 'Eskici' lakabıyla tanınmıştır. Bursa'da Abdülmü'min Efendi'nin sohbetlerine devâm etmiş, ona talebe olmuş ve tasavvuf yolunda ilerlemiştir; daha sonra Abdülmü'min Efendi'nin torunuyla evlenmiştir. Başlangıçta ibâdet ve uzlet için ticâreti bir kenara bıraksa da, ailesinin geçimini sağlamak üzere 'çalışan Allah'ın sevgili kuludur' anlayışıyla yeniden ticârete dönmüştür. Bursa'nın tanınmış bez tüccarları arasında yer almasına rağmen dünya malına bağlanmamış, kazancını fakirlere dağıtmıştır. Kaynaklarda nakledildiğine göre, fakir bir kimsenin hacca gitme arzusuna manevî yardımı dokunmuş ve bu hâdise, Bursa kâdısı Azîz Mahmûd Hüdâyî'nin makâmını bırakıp Muhammed Üftâde'ye talebe olmasında etkili olmuştur. Yine nakledildiğine göre, tüccar Akkaşzâde Seyyid Abdurrahmân Efendi'nin kurtlanan pirinci, Mehmed Dede'nin 'bize pilav gönder' sözünden sonra düzelmiştir. Vefât tarihi, 'Gitdi Eskici Dede köhne cihândan virdi cân' mısraıyla düşürülen ebced târihine göre 1028 (1619) yılıdır.

BursaVefât 1028 h.İncele
Evliyâ

Ebdal Murâd

Bursa velîlerinden; Bursa'nın fethine katılan kırk abdaldan biri

Ebdal Murâd, Bursa velîlerinden olarak anılır. İsmi Murâd olup Horasan'da doğduğu belirtilir. Bursa'nın fethinden önce Buhârâ'dan Bursa'ya gelen ve 'hak âşığı' diye adlandırılan kırk abdaldan biri olduğu nakledilir. Doğum ve vefat tarihleri kesin olarak bilinmemekte, yalnızca Bursa'nın fethinden sonra vefat ettiği kaydedilmektedir. Orhan Gâzi'nin Bursa'yı fethi sırasında onun yanında bulunan mücâhidlerden olduğu, fetih esnasında Bursa kalesini gözetleme görevini üstlendiği ve Sultan Orhan Gâzi'ye maddî ve manevî yardımlarda bulunduğu anlatılır. Kaynaklarda nakledildiğine göre, yanında daima dört arşın uzunluğunda tahtadan bir kılıç taşır; bunu görüp 'bu nasıl kılıç' diyerek alay edenlere 'Siz onun ne kadar keskin olduğunu bilmezsiniz' derdi. Yine rivayete göre bu tahta kılıçla çarpışmalarda dikkat çekici kahramanlıklar göstermiş, hatta bir kaya parçasını ikiye ayırmıştır. Bu menkıbeler temkinli bir dille aktarılır. Harp bitip Bursa fethedildikten sonra Keşiş Dağı (Uludağ) eteklerindeki tekkesine çekildiği rivayet edilir. Kabrinin, Bursa'nın dağ yamacında Alacahırka semtinin yukarısında, hâkim bir tepe üzerinde bulunduğu belirtilir.

Bursaİncele
Evliyâ

Dede Halîfe

On altıncı asır Osmanlı âlimlerinden; tefsir ve fıkıh âlimi

Dede Halîfe, on altıncı asırda yaşamış meşhur Osmanlı âlimlerinden biridir. Gençliğinde ticaret ve deri tabaklığı (dabağcılık) ile uğraştığı, yirmi yaşına kadar ilimle meşgul olmadığı, bir ilim ehlinin sohbetinde bulunmadığı belirtilir. Amasya'da deri tabaklığı yaparken, şehre gelen bir müftünün ağırlanması için bir bahçeye götürüldüğü; orada müftünün kendisi hakkında söylediği sözleri duyması üzerine ilim öğrenmeye dair güçlü bir dönüşüm yaşadığı nakledilir. Kaynaklarda nakledildiğine göre, müftüye yaklaşıp ilim öğrenme isteğini dile getirdiği ve dua ederken yüzünü toprağa koyduğu sırada kendinden geçtiği anlatılır. Müftünün rehberliğinde ilim tahsiline başlayıp büyük gayretle ilerlediği belirtilir. Bursa'da Sultan Murâd Medresesi'nde Müderris Sinânüddîn'in yanında muîd olarak çalıştı; ardından çeşitli medreselerde uzun süre müderrislik yaptı. En son İznik'teki Süleymân Paşa Medresesi'nden emekliye ayrıldı ve kendisine müftülük görevi verildi. Tefsir ve fıkıh ilimlerinde derin bilgi sahibi olduğu; Taftazânî'nin bir eserinin şerhi üzerine bir hâşiye yazdığı, ayrıca fıkha dair bir manzumesi ile çeşitli ilimlere dair risaleleri bulunduğu kaydedilir. 1565 (H.973) yılında vefat ettiği belirtilir.

BursaVefât 973 h.İncele
Evliyâ

Dâvûd-i Kayserî

Osmanlı'nın ilk müderrisi; âlim ve velî, lakabı Şerefüddîn

Dâvûd-i Kayserî, Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde yetişen âlim ve velîlerden biridir. Asıl adı Dâvûd bin Mahmûd bin Muhammed, lakabı Şerefüddîn'dir; Dâvûd-i Kayserî adıyla meşhur olmuştur. Doğum tarihi kesin bilinmemekle birlikte kaynaklarda 1258 (H.656) veya 1261 (H.659) yılları arasında, Kayseri'de doğduğu tahmin edilir. İlk eğitimini Kayseri ve çevresinde aldıktan sonra Kâhire'ye giderek üç-dört yıl kalıp hadis, tefsir ve diğer ilimleri öğrendi. Ardından İran'ın Sava şehrine geçip Kemâlüddîn Kâşânî'nin talebeleri arasına katıldı ve tasavvuf yolunda yüksek derecelere ulaştı. Osmanlı Sultanı Orhan Gâzi'nin yaptırdığı Orhâniye Medresesi'ne ilk müderris olarak Dâvûd-i Kayserî tayin edildi; vefatına kadar burada ders verip pek çok âlim yetiştirdiği belirtilir. Kaynak metinde, âlemdeki bütün varlıkların Allahü teâlânın isim ve sıfatlarının tecellîsi ve aksi olduğu yönündeki görüşlerine yer verilir; tabiattaki her şeyin atom ve moleküllerden meydana geldiği ifade edilerek, varlığın esasını enerji ve enerji değişimiyle açıklayan bir doktrinle ilişkilendirildiği aktarılır. Vefatının 1350 (H.751) yılında olduğu belirtilir. Defin yeri konusunda kaynaklarda farklı bilgiler aktarılır: bir rivayete göre Çandarlı Halil Paşa Camii'nin karşısında, bugün Çınardibi denilen yerde defnedilmiş; bazı kaynaklar ise Kayseri'de medfun olduğunu nakletmiştir.

BursaVefât 751 h.İncele
Evliyâ

Dâvûd-i Halvetî

Mudurnu'da yetişen Halvetî velîlerinden

Dâvûd-i Halvetî, Osmanlılar döneminde Mudurnu'da yetişen velîlerden biri olarak anılır. Ali Bey adında bir zatın oğlu olup kaynaklarda 'Uzun Dâvûd' ve 'Dâvûd-i Mudurnî' adlarıyla da tanınır. Tasavvuf yolundaki terbiyesini Halvetî büyüklerinden Seyyid Yahyâ-i Şirvânî'nin önde gelen talebelerinden Şeyh Habîb'in yanında almış; onun sohbetlerine devam ederek tasavvufun yüksek marifetlerine ulaştığı belirtilir. Kendisinin meczûb bir zat olduğu nakledilir. İsfendiyâroğlu Kızıl Ahmed'in ondan 'devâir-i hamse' (beş daire) konusunda bir eser yazmasını istemesi üzerine, tasavvuftaki cezbe ve sülûk hâllerini Arapça ve Türkçe şiirlerle anlatan Gülşen-i Tevhîd adlı kitabını kaleme alıp gönderdiği kaydedilir. Kaynaklarda nakledildiğine göre ona bazı hâller nispet edilmiştir: susuz bir bozkırda meczûb bir dervişin, yani Şeyh Süleymân'ın, elindeki su dolu ibriği havaya fırlattığı ve ibriğin yere düştüğü anda boğucu sıcak havanın geçtiği anlatılır. Yine doğuştan dili tutuk olan bir kişinin, Şeyh Dâvûd'un dua edip ağzına okumasının ardından dilinin açıldığı rivayet edilir. Bu nakiller, kesin bir hüküm verilmeksizin vakur ve temkinli bir dille aktarılmaktadır. Dâvûd-i Halvetî'nin 1507 (H.913) yılında Mudurnu'da vefat ettiği belirtilir.

BursaVefât 913 h.İncele
Evliyâ

Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa

Osmanlı'nın ilk vezir ve kazaskerlerinden, Hanefî fıkıh âlimi ve velî

Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa, Osmanlı Devleti'nin ilk vezir ve kâdılarından, Hanefî mezhebine mensup bir fıkıh âlimi ve velî olarak anılır. Asıl adı Halil bin Ali'dir. Bugün Eskişehir'e bağlı Sivrihisar'ın Cendere köyünde doğduğu, Çandarlı nisbesini de bu yöreden aldığı belirtilir. Doğum tarihi bilinmemektedir. Küçük yaştan itibaren devrin âlimlerinden ders aldı; Osman Gâzi'nin kayınpederi Şeyh Edebâlî'nin akrabasından olduğu ve Osmanlı'nın kuruluşunda etkili ahî teşkilatı içinde yer aldığı nakledilir. Orhan Gâzi'nin İznik'te açtığı Orhâniye Medresesi'nde Dâvûd-i Kayserî, Tâcüddîn Kürdî ve Alâüddîn Esved gibi hocaların yanında yetişti. Bir gün Orhan Gâzi'nin huzurunda imamlık etmesi üzerine sultanın gözüne girdi ve hocası Alâüddîn-i Esved tarafından ona takdim edildi. Sırasıyla Bilecik, İznik ve Bursa kadılıklarında bulundu. Murâd-ı Hüdâvendigâr döneminde Osmanlı'da ilk kez ihdas edilen kazaskerlik makamına ilk olarak o getirildi. Genç devletin teşkilatlanmasında önemli rol oynadı; düzenli askerî yapının kurulmasında, yaya ve müsellem adlı piyade ile süvari birliklerinin oluşturulmasında ve Molla Rüstem'le birlikte malî teşkilatın tesisinde görev aldı. Daha sonra Hayreddin Paşa unvanıyla vezir oldu ve idarî, malî ve askerî işleri birlikte yürüttü. 1385'te ordunun başında Rumeli'ye sefere çıkarak Karaferye, Serez ve Selânik'i aldı, Tesalya ve Manastır'a girdi. Vardar Yenicesi'nde hastalanıp Serez'e nakledildi ve 1387 (H.789) yılında orada vefat etti. İlmi, takvası, tevazuu ve cömertliğiyle tanındığı; Serez, İznik ve Gelibolu'da cami ve imaretler yaptırdığı, ayrıca Kazvînî'nin Telhîs-ül-Miftâh adlı eserine şerh yazdığı kaydedilir.

BursaVefât 789 h.İncele
Evliyâ

Bahri Dede

Evliyânın meşhurlarından

Bahri Dede, evliyânın meşhurlarından sayılan bir zattır. Edirne'de doğmuş ve orada yetişmiştir. Doğum tarihi bilinmemekte olup, kaynaklarda 1566 (H.974) senesinde Bursa'da vefat ettiği kaydedilir. İlk eğitimini doğduğu şehir olan Edirne'de almış, zamanının âlimlerinden ilim öğrenmiştir. Tasavvuf yolunda İbrâhim Edhem hazretlerinin yolunu benimseyerek yetişmiş ve bu yolda olgunluğa erdiği nakledilir. İrşad vazifesine önce Kovacı Dede Dergâhında başlamış; burada insanlara doğru yolu anlatma, onları irşad etme göreviyle görevlendirilmiştir. Daha sonra Bursa'ya gelerek Murâdiye Dergâhında insanlara rehberlik etmiş, bu dergâhta hizmetini sürdürmüştür. Kaynaklarda nakledildiğine göre sohbetleri çok tesirli, duası makbul bir zat olarak anılır; çevresindekiler üzerinde derin bir manevi etki bıraktığı belirtilir. Yine kaynaklarda kendisine nisbet edilen kerâmetlerden söz edilir ve Sigetvar (Szigetvár) seferine katıldığı, bu seferde bulunduğu rivayet edilir. Hayatını ilim, irşad ve gönül terbiyesi ile geçiren Bahri Dede, hem ilmî birikimi hem de tasavvufî hâliyle çevresinde sevilen bir velî olarak tanınmıştır. Edirne'den Bursa'ya uzanan hayat çizgisi, onu Osmanlı'nın iki önemli ilim ve irfan merkezini birleştiren bir şahsiyet hâline getirir. Kabri, Bursa'daki zâviyesinde olup ziyaret mahallidir. Bu yönüyle Bursa'nın manevi coğrafyasında, dergâh geleneğiyle anılan velîlerden biri olarak hatırlanır. Hayatına dair bilgiler, Osmanlı dönemi biyografik kaynaklarında kayıt altına alınmıştır.

BursaVefât 974 h.İncele
Evliyâ

Alâeddîn Ali Fenârî

Âlim ve velî; Alâeddîn lakaplı; şiirde "Gammî" mahlasını kullanmıştır

Alâeddîn Ali Fenârî, Osmanlı Devleti'nde yetişen âlim ve velîlerin büyüklerinden olup, Şemseddîn Fenârî'nin (Molla Fenârî) torunlarındandır. Adı Ali bin Yûsuf Bâlî bin Şemseddîn Muhammed Fenârî'dir. Osmanlı Devleti'nin ilk şeyhülislâmı Molla Fenârî'nin oğlu Molla Yûsuf'un çocuğudur. Lakabı Alâeddîn olup, dedesine nisbetle "Fenârî" denmiştir. Köklü bir ilim ailesinin içinde, Bursa'da doğup büyümüştür; doğum tarihi bilinmemektedir. Aile geleneğine uygun olarak ilme yönelmiş, ilmini ilerletmek için İran'a giderek tahsilini derinleştirmiştir. Memleketine dönüşünde ilmî ve idarî görevler üstlenmiş, tedris ile meşgul olmuş ve talebe yetiştirmiştir. Bir yandan ilim ehli kimliğiyle öne çıkarken, diğer yandan tasavvufî yönelişiyle de tanınmıştır. Edebî yönü de bulunan Fenârî, şiirle ilgilenmiş ve şiirlerinde "Gammî" mahlasını kullanmıştır. Kaynaklarda nakledildiğine göre, dedesi Molla Fenârî'nin ilmî mirasını sürdüren, bu mirası temsil eden saygın bir zat olmuştur. 1497 (H.903) senesinin sonlarına doğru Bursa'da vefat ettiği rivayet edilmektedir. Dedesi Molla Fenârî'nin kabrinin yanına defnedilmiştir; böylece aile büyüklerinin medfun bulunduğu Bursa'daki türbe çevresinde toprağa verilmiş, hayatında olduğu gibi vefatından sonra da dedesinin yanında anılmıştır. Üç kuşak boyunca ilim ehli yetiştiren Fenârî ailesinin bir ferdi olarak, bu ailenin Osmanlı ilim ve irfan hayatındaki köklü yerinin temsilcilerinden biri sayılır. Hayatı ve eserleri, çok sayıda Osmanlı ve İslâm biyografik kaynağında ayrıntılı biçimde kayıt altına alınmıştır.

BursaVefât 903 h.İncele
Evliyâ

Alâeddîn Ali Esved Karahisârî

Velî, Hanefî mezhebi fıkıh âlimi; "Kara Hoca" lakabıyla bilinir

Alâeddîn Ali Esved Karahisârî, halk arasında "Kara Hoca" lakabıyla tanınan bir velî ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimidir. Asıl adı Ali bin Ömer'dir. İlk tahsilini Karahisar'da görmüş, ardından ilmini ilerletmek için İran'a gitmiştir. Orada, Fahreddîn er-Râzî'nin ilim geleneğinden beslenen âlimlerden ders alarak tahsilini derinleştirmiştir. Memleketine döndüğünde, dönemin Osmanlı Sultanı Orhan Gâzi tarafından İznik'te bir camiye vaiz olarak tayin edilmiştir. Daha sonra Molla Tâceddîn'in vefatı üzerine boşalan görev kendisine verilmiş ve medresede müderrisliğe yükseltilmiştir. Yetiştirdiği talebeler arasında, sonradan Osmanlı Devleti'nin ileri gelen kadıları ve devlet adamları olan kişiler bulunur; bunların arasında meşhur Şeyhülislâm Şemseddîn Fenârî ile vezir Çandarlı Kara Halîl de sayılır. Bu yönüyle Osmanlı'nın erken döneminde devletin idarî ve ilmî kadrolarını besleyen önemli bir hoca olmuştur. Kaynaklarda nakledilen bir hadiseye göre, Orhan Gâzi kendisine kadı-müşavir olarak hizmet edebilecek ehil bir talebe istemek üzere bizzat Kara Hoca'yı ziyaret etmiştir; bu hadise, onun ilmî otoritesinin devlet katındaki itibarını göstermesi bakımından anlamlıdır. Böylece hem şahsî ilmî birikimi hem de yetiştirdiği talebelerle Osmanlı ilim geleneğinin teşekkül döneminde belirleyici bir yere sahip olmuştur. Bu özellikleriyle Anadolu'da Hanefî fıkhının ve medrese geleneğinin Osmanlı topraklarında kökleşmesinde rol oynayan âlimlerden biri olarak değerlendirilir. 1397 (H.800) senesinde vefat etmiş ve İznik'in Şerefzâde mahallesindeki türbesine defnedilmiştir. Hayatı ve ilmî kişiliği, Osmanlı dönemine ait pek çok biyografik ve tarihî kaynakta kayıt altına alınmıştır.

BursaVefât 800 h.İncele
Evliyâ

Akbıyık Sultan

Velî, gâzi şeyh

Akbıyık Sultan, İkinci Murâd Han ve Fâtih Sultan Mehmed devirlerinde yaşamış büyük velîlerdendir. Asıl adı Ahmed Şemseddîn'dir. Hacı Bayrâm-ı Velî'nin sohbetlerinde yetişmiş, onun feyz ve bereketiyle olgunluğa ermiştir. Kalplere şifa olan sözleriyle anılır ve bu sohbetlerin tesiriyle manevi mertebelerde ileri derecelere ulaştığı nakledilir. Hayatının dikkat çekici yönü, tasavvuf yolu ile gaza yolunu bir arada yürütmüş olmasıdır. Bir yandan hocasının sohbetiyle manevi olarak yetişirken, diğer yandan İkinci Murâd Han'ın Haçlılara ve din düşmanlarına karşı yürüttüğü cihad hareketine de katılmıştır. Kaynaklarda nakledildiğine göre, Hacı Bayrâm-ı Velî'nin diğer talebeleriyle birlikte çıktığı seferlerde büyük yararlıklar göstermiş ve Osmanlıların Rumeli'deki ilerleyişinde önemli hizmetlerde bulunmuştur. Böylece hem ilim ve tasavvuf yolunda yetişmiş bir mürşid, hem de gaza meydanlarında öne çıkan bir gâzi şeyh olarak tanınmıştır. Manevi olgunluğa eriştikten sonra Bursa'da bir dergâh kurarak insanlara rehberlik etmiş, çevresinde toplananları irşad etmiş ve onların manevi terbiyesiyle meşgul olmuştur. Vefat ettiği yıl kaynaklarda 1455 (H.860) olarak verilir. Bursa'da Akbıyık mahallesinde, Akbıyık Çıkmazı'nda kendisinin yaptırdığı dergâhın yanındaki türbede medfundur. Adıyla anılan mahalle ve dergâh, onun Bursa'daki manevi mirasının izlerini günümüze taşır. Hayatı ve hizmetleri, Osmanlı dönemine ait biyografik ve tarihî kaynaklarda kayıt altına alınmıştır.

BursaVefât 860 h.İncele
Evliyâ

Açıkbaş Mahmûd Efendi

Velî

Açıkbaş Mahmûd Efendi, on yedinci yüzyılda Anadolu'da yaşamış velîlerdendir. Kaynaklarda doğum tarihine dair kesin bir bilgi bulunmamaktadır. İlim tahsil ederek yetişmiş, tasavvuf yolunda ilerlemiş bir zat olarak anılır. Kendisine "Açıkbaş" lakabının verilmesi, başı açık şekilde dolaşma hâliyle ilişkilendirilir; kaynaklarda nakledildiğine göre bu yönüyle cezbe hâli öne çıkan, dış görünüşten ziyade iç hâline yönelmiş bir velî olarak tanınır. Sözlerinin gönüllere tesir ettiği ve insanları doğru yola yönelttiği rivayet edilir. Hayatını ilim ve irşad ile geçirdiği, çevresindeki insanlara rehberlik ettiği ve onların manevi terbiyesiyle meşgul olduğu belirtilir. Kaynaklarda nakledildiğine göre vakur ve tesirli bir kişiliğe sahipti; sohbetlerinde dinleyenleri etkileyen, kalplere işleyen bir hâli vardı. Yaşadığı dönemde Bursa'nın manevi hayatının içinde yer almış, ilmî ve tasavvufî yönüyle çevresinde sevilen bir sima olmuştur. Vefatına dair kayıt nettir: 15 Ekim 1666 (15 Rebîülâhir 1077) Cuma günü ikindi vaktinde Bursa'da vefat etmiştir. Naaşı, Bursa'daki Dâye Hâtun Câmii hazîresinin batı kısmına defnedilmiştir. Kabrinin ziyaret edildiği ve sevenleri tarafından anıldığı nakledilir. Hayatı ve eserleri hakkındaki bilgiler, Osmanlı dönemi biyografik kaynaklarında, özellikle Bursa velîlerini ele alan eserlerde yer almaktadır. Bu kaynaklar onun ilmî kişiliğini, tasavvufî yolculuğunu ve ardında bıraktığı tesiri kayıt altına almıştır. Kendisi, dönemin Bursa'sında manevi hayatın önde gelen simalarından biri olarak hatırlanır.

BursaVefât 1077 h.İncele
Evliyâ

Abdürrahîm Tırsî

Osmanlı evliyâsı ve mutasavvıf şâir

Abdürrahîm Tırsî, İznik yakınlarındaki Tirse köyünde yetişen ve hicrî 927 (miladî 1520) yılının Şubat ayında İznik'te vefat eden bir Osmanlı velîsi ve mutasavvıf şâiridir. Babası, köyde imamlık yapan Bâyezîd Fakih'tir. Manevî terbiyesini büyük velî Eşrefoğlu Rûmî'nin yanında aldı; daha sonra Eşrefoğlu Rûmî'nin kızı Züleyhâ Hâtun ile evlenerek onun damadı oldu. Yerine, oğlu Pîr Hamdi Efendi geçmiştir. Şiirlerini hece vezniyle ve sade bir dille yazdığı, bir dîvânının bulunduğu fakat bu dîvânın ele geçmediği belirtilir; ilâhîlerinin Kâdirî dergâhlarında okunduğu nakledilir. Kaynaklarda nakledildiğine göre, kendisiyle ilgili çeşitli menkıbeler anlatılır: bir defasında karşılaştığı bir zatın Hızır olduğunu sonradan anlaması, ormanda ağaç keserken az miktardaki çorbanın birçok tabağa yetmesi, yörük kılığındaki melekler tarafından kendisine yemek gönderilmesi ve kabre kırk gün gelen bir köpeğin kırk birinci gün gözlerinin açılması gibi haller bunlar arasındadır. Bu anlatılar, ona bağlı kaynaklarda manevî mertebesine işaret eden menkıbeler olarak aktarılır. Vefatından sonra hocası Eşrefoğlu Rûmî'nin yanına, İznik'e defnedildi.

BursaVefât 927 h.İncele
Evliyâ

Abdüllatîf Kudsî

Zeyniyye yolunun büyük velîsi, Osmanlı evliyâsı

Abdüllatîf Kudsî, hicrî 786 (miladî 1384) yılında Kudüs'te doğdu; hicrî 856 (miladî 1452) yılında ise Bursa'da vefat etti. Tam adı Abdüllatîf bin Abdurrahmân bin Ahmed bin Gânim el-Hazrecî el-Ensârî el-Kudsî'dir; İbn-i Gânim ve İbn-i Benâne diye tanınan bir aileye mensuptur. Kur'ân-ı kerîmi ezberledikten sonra babasından ve başka âlimlerden sarf, nahiv, fıkıh, ferâiz, meânî ve beyân gibi ilimleri okudu. Tasavvuf yolunda önce Kudüs'te Şeyh Abdülazîz'e bağlandı, ardından kendisini Horasan'a götüren asıl mürşidi Zeynüddîn-i Hâfî'nin terbiyesinde yetişti; silsilesi bu yolla Sühreverdî yoluna ulaşır. Kudüs, Horasan, Câm şehri, Şam ve Konya'da bulunduktan sonra Bursa'ya yerleşti. Kaynaklarda nakledildiğine göre, Câm şehrinde Ahmed Nâmık-ı Câmî'nin türbesinde kırk gün nefis muhasebesiyle meşgul olup kemâle erdiği; Konya'da Mevlânâ, Sadreddîn-i Konevî ve Şems-i Tebrîzî'nin kabirlerini ziyaretinde manevî haller yaşadığı; Bursa'da ise gaybdan kendisine seslenildiği anlatılır. Bursa'da câmi ve dergâh inşa ederek talebe yetiştirdi; kurduğu dergâh Zeyniyye Dergâhı adıyla meşhur oldu. Talebelerinin en tanınmışları Şeyh Vefâ (Müslihiddîn Mustafa) ile Âşıkpaşazâde'dir. Vefatından sonra kabri üzerine bir türbe yapıldı; dergâhının ve kabrinin bulunduğu muhit, bağlı olduğu tarîkat sebebiyle Zeynîler mahallesi adını aldı.

BursaVefât 856 h.İncele
Evliyâ

Abdülkerîm Kâdirî

Osmanlı evliyâsı

Abdülkerîm Kâdirî, Kirmasti'de doğan, hicrî 951 (miladî 1544) yılında vefat eden bir Osmanlı âlimi ve velîsidir. Daha küçük yaşta Kur'ân-ı kerîmin tamamını ezberledi; ardından tecvîd ve kıraat ilimlerini öğrendi. İlmini Mevlânâ Karabâlî'nin yanında tahsil etti, İmâm-zâde adıyla bilinen zatın hizmetine girerek sohbetlerinden faydalandı. Cuma günleri Bursa'daki Emîr Sultan Câmiinde Kur'ân okumakla görevlendirildi. İstanbul'da Küçük Ayasofya zâviyesinde insanlara hem dünyevî hem uhrevî konularda rehberlik etti. Kânûnî Sultan Süleymân Han, ilminin çokluğu sebebiyle kendisine maaş bağladı ve şeyhülislâm gibi fetvâ verme yetkisi tanıdı. Riyâzete düşkün bir hayat süren bu zatın, 'Ölmeden önce ölünüz' hadîs-i şerîfine uygun bir yaşayışı olduğu nakledilir. Kaynaklarda nakledildiğine göre, mezar şeklinde bir çukur kazdırır, kırk gün boyunca beş vakit namazını orada kılar, gece gündüz orada yatıp kalkardı. Yine Taşköprü-zâde'nin anlattığına göre, unutkanlığından şikâyet eden bu âlime Abdülkerîm Kâdirî duâ etmiş ve onun duâsının bereketiyle bu durumdan kurtulmuştur. Kabri, doğduğu Kirmasti kasabasında, kendi câmi ve zâviyesinin yanındadır.

BursaVefât 951 h.İncele
Evliyâ

Abdülganî Efendi

Osmanlı âlimi ve Nakşibendî yolu mensubu

Abdülganî Efendi, aslen Bolu'nun Gerede kasabasından olan bir Osmanlı âlimidir. Nakşibendî şeyhleri arasında anılır ve miladî 1586 yılında Bursa'da vefat etmiştir. İlim tahsilinde başta Çivizâde Şeyh Muhammed Efendi olmak üzere devrin meşhur âlimlerinden ders alarak yetişti. İlmî hayatı boyunca pek çok önemli görev üstlendi: Bursa'da Emir Sultan medresesinde, İstanbul'da ise Ayasofya, Sahn-ı Semân ve Süleymâniye medreselerinde dersler verdi. Müderrisliğinin yanı sıra İstanbul, Mısır ve Şam kadılıklarında bulundu ve Anadolu kazaskerliği görevine kadar yükseldi. İlmî birikiminin yanında şairliğiyle de tanındı. Kendisinden geriye çeşitli ilmî eserler kaldığı belirtilir; bunlar arasında Hâşiye alâ Tefsîr-i Beydâvî, Hâşiye alâ Şerh-i Tecrîd, Terceme-i Fedâil-i Şam ve Risâle fî Biyâni Ahvâl-i Eyyâm sayılabilir. Oğlu, şâir Muhammed Nâdirî olup Ganîzâde adıyla bilinmektedir ve Osmanlı edebiyat tarihinde tanınan bir şahsiyettir. Vefatının ardından Abdülganî Efendi, Bursa'daki Zeynîler kabristanlığına defnedildi.

BursaVefât 1586İncele
Evliyâ

Abdurrahmân bin Yûsuf Rûmî

Osmanlı evliyâsı

Abdurrahmân bin Yûsuf Rûmî, hicrî 874 (miladî 1469) yılında dünyaya gelen, hicrî 954 (miladî 1547) yılında ise Bursa'da vefat eden bir Osmanlı âlimi ve velîsidir. İlim yolundaki yetişme döneminde Mevlânâ Kutbeddîn, Mevlânâ Ali Fenârî ve Mevlânâ Ali Yekânî gibi devrin âlimlerinin hizmetinde bulunarak ilim tahsil etti. Tahsilini tamamladıktan sonra önce Bolu'da müderrislik yaptı, ardından Bursa'daki Çermik medresesinde ders verdi ve burada uzun süre ilim öğretmekle meşgul oldu. Hayatının ilerleyen döneminde ilim ve irşad faaliyetlerinin yanı sıra ibadet ve zikre yönelerek tasavvuf yoluna ağırlık verdiği aktarılır. Kaynaklarda nakledildiğine göre, bir hastalığı sırasında duvarın yarıldığını ve bir zatın gece gündüz hizmetine geldiğini, sonradan bir köyde Kara Hoca adıyla bilinen bu zatla karşılaştığını ve onunla beraber yüksek bir yerden Kâbe'yi temaşa ettiklerini anlatmıştır. Bu tür haller, kendisine bağlı kaynaklarda onun manevî mertebesine işaret eden menkıbeler arasında nakledilmektedir. Vefatından sonra Bursa'da, bağlı bulunduğu Zeyniyye yolunun merkezi olan Zeyniye zâviyesinin bahçesine defnedildi. Kendi döneminde hem ilmî birikimi hem de zühd ve takvâsıyla tanınan bir şahsiyet olarak anılır.

BursaVefât 954 h.İncele
Evliyâ

Emîr Sultan

Seyyid, Emîr Buhârî, Şemsüddîn Muhammed

Asıl adı Muhammed Şemsüddîn olan Emîr Sultan, kaynaklarda bildirildiğine göre 1368 (H.770) yılında Buhârâ'da dünyaya geldi. Babası, çömlekçilikle uğraşan ve Nakşibendî yolundan bir velî olarak anılan Emîr Külâl'dir. Annesini küçük yaşta kaybetti; eğitiminde babasının Peygamber sevgisi, doğruluk ve Kur'ân-ı kerîm öğrenimine verdiği önem belirleyici oldu. Tasavvuf büyüklerinin sohbetlerinde yetişti, hac ibâdetini yerine getirdi ve bir süre Medîne'de kalmayı düşündü. Kaynaklarda nakledildiğine göre, gördüğü bir işâret üzerine Anadolu'ya (Diyâr-ı Rûm) yöneldi ve sonunda Bursa'ya yerleşti. Yıldırım Bâyezîd'in kızı Hundî Fâtıma Sultan ile evlenince 'Emîr Sultan' unvanıyla anıldı; doğduğu yere ve seyyid soyuna nispetle Buhârî ve Emîr Buhârî de denildi. Bursa'da pek çok talebe yetiştirdi; rivâyete göre Hacı Bayrâm-ı Velî ve Molla Fenârî gibi isimler onun sohbetinde bulundu. Talebelerini dünya hırsından sakındırır, nefisle mücâdeleyi ve riyâdan kaçınmayı öğütlerdi. Kaynaklarda ona dâir birçok kerâmet nakledilir; bunlar arasında duâsıyla kuruyan bahçelerin canlanması, hastalara şifâ olan yazılı duâları ve Ulu Câmi'nin yapımı sırasındaki manevî yardımları sayılır. 1430 (H.833) yılında Bursa'da vebâ hastalığından vefât etti; vasiyeti üzerine cenâze namazını Hacı Bayrâm-ı Velî kıldırdı. Bursa'nın doğu tarafında yüksekçe bir yere defnedildi ve bu semt onun adıyla anılır oldu.

BursaVefât 833 h.İncele

Bursa ziyaret rotaları

Yakın şehirler