Hz. Peygamber'in seyfullah (Allah'ın kılıcı) unvanı verdiği meşhur kumandan sahâbî. Tam adı Ebû Süleymân Hâlid b. el-Velîd b. el-Mugīre el-Mahzûmî el-Kureşî'dir; Fârisü'l-İslâm diye de anılır.
Hicretten 35-39 yıl kadar önce (583-587) Mekke'de doğdu. Soyu yedinci göbekten dedesi Mürre'de Resûl-i Ekrem'in soyu ile birleşir. Babası Velîd b. Mugīre Kureyş arasında seçkin bir kişiydi; annesi Lübâbe es-Suğrâ Esmâ bint Hâris, Hz. Peygamber'in hanımlarından Meymûne bint Hâris'in baba bir kız kardeşidir. Mensup olduğu Mahzûmoğulları Kureyş'in süvari birliği kumandanlığını üstlenmişti. Çocukluğunu gelenek gereği çölde bir aile yanında geçirdi; Mekke'ye dönünce ata binmeyi, silah kullanmayı ve süvari birliklerini sevk ve idare etmeyi öğrendi. Ticaret kervanlarıyla Suriye, Irak, Mısır ve Yemen'e gitti; okuma yazma bildiği ve müslüman olduktan sonra Hz. Peygamber'in kâtipleri arasında yer aldığı bilinmektedir.
Müslüman olmadan önce Kureyş ordusunda süvari kumandanıydı. Uhud Gazvesi'nde (625) bazı müslümanların Ayneyn tepesinden ayrıldığını görünce İslâm ordusuna arkadan hücum ederek savaşın neticesini değiştirdi; Hendek'te (627) de Kureyş süvarisinin başındaydı. Hudeybiye yılında (628) 200 kişilik bir süvari birliğine kumanda ederken Hz. Peygamber'in korku namazı kıldırdığını görünce "Bu adam korunmuştur" dediği nakledilir. Kardeşi Velîd'in, Resûlullah'ın kendisini sorduğunu bildiren mektubunu okuyunca müslüman olmaya karar verdi; Osman b. Talha ve Amr b. Âs ile birlikte 1 Safer 8 (31 Mayıs 629) tarihinde Medine'ye gidip Mescid-i Nebevî'de kelime-i şehâdet getirdi. Hz. Peygamber onun için dua etti ve ona Mescid-i Nebevî civarında bir ev verdi.
Müslüman olarak katıldığı ilk savaş Mûte'dir (Eylül 629); bu savaşta İslâm ordusunu Bizans ordusunca imha edilmekten kurtardı ve Medine'ye dönünce Hz. Peygamber ona seyfullah unvanını verdi. Mekke'nin fethinde (11 Ocak 630) sağ kol birliğinin kumandanıydı ve şehrin fethi sırasındaki tek mukavemeti kırdı; ardından Nahle vadisindeki Uzzâ putunu yıktı. Huneyn'de yaralandı, Tebük seferinde (630) Dûmetülcendel'e gönderildi, Temmuz 631'de 400 askerle Necran'a giderek Hâris b. Kâ'b kabilesini İslâm'a davet etti ve aynı yıl Vedâ haccına katıldı.
Hz. Ebû Bekir döneminde irtidad hareketlerine karşı halifenin yanında yer aldı. Zülkassa'dan sonra 4000 kişilik ordunun başkumandanlığına getirildi; 19 Eylül 632'de peygamberlik iddiasındaki Tuleyha'nın üzerine yürüdü ve Büzâha'da galip geldi. Ardından zekât vermeyi reddeden Temîm kabilesiyle savaşmak üzere Bütâh'a, oradan Yemâme'ye geçti; 633 yılı başında sona eren Akrabâ Savaşı'nda Müseylimetülkezzâb'ın kuvvetlerini yendi.
Bundan sonra Hz. Ebû Bekir onu Irak'a, Sâsânîler'le savaşan Müsennâ b. Hârise eş-Şeybânî'ye yardıma gönderdi; böylece fütuhat döneminin ilk adımı atılmış oldu. 2000 kişilik çekirdek kuvveti Müsennâ'nın askerleriyle 5000'e ulaştı. Übülle'yi fethetti; Ülleys halkıyla 3 Receb 12 (13 Eylül 633) tarihinde antlaşma yaptı; Hîre, Enbâr ve Aynüttemr'i ele geçirerek Basra körfezinden Aynüttemr'e uzanan toprakların İslâm devletine katılmasını sağladı. Halifenin emriyle Suriye'ye yöneldi; 700-800 kişilik süvari birliğiyle Kurâkır ile Süvâ arasındaki çölü beş günde aştı ve Mercirâhit'te (23 Nisan 634) Gassânîler'i yendi. Busrâ'da Ebû Ubeyde b. Cerrâh, Şürahbîl b. Hasene ve Yezîd b. Ebû Süfyân ile buluşarak birleşik ordunun başkumandanı oldu.
Ecnâdeyn'de (30 Temmuz 634) 80.000 kişilik Bizans ordusuna karşı büyük bir zafer kazandı; Fihl'de (23 Ocak 635) de üstün geldi, Dımaşk'ı Eylül 635'te fethetti ve Yermük Savaşı'nı (20 Ağustos 636) kazandı. Bu sırada yeni halife Hz. Ömer onu başkumandanlıktan alarak yerine Ebû Ubeyde'yi getirdi; Hâlid bundan sonra Humus, Hama, Şeyzer ve Kınnesrîn'in fethine onun emri altında, öncü birliği kumandanı olarak katıldı. Ebû Ubeyde'nin vefatından sonra başka birinin emri altına girmedi ve ömrünün geri kalan yıllarını geçirdiği Humus'ta 21 (642) yılında vefat etti. Kabri oradadır.
Hanımları ve çocukları hakkında çok az bilgi vardır; hemen tamamı Suriye'deki veba salgınında ölen kırk kadar çocuğu olduğu rivayet edilir, en meşhuru Humus Valisi Abdurrahman'dır. Hz. Peygamber'den on sekiz hadis rivayet etmiştir; kendisinden hadis alanlar arasında Abdullah b. Kays, Kays b. Ebû Hâzim ve Mikdâd b. Ma'dîkerib bulunur. Ona nisbet edilen mirseb, edlak ve kurtubî adlı üç kılıç Topkapı Sarayı Müzesi'nde muhafaza edilmektedir.
Çok Görüşlü Görüşler
Kaynak madde, Ehl-i sünnet tarih geleneği içinde, Vâkıdî, İbn Hişâm, İbn Sa'd, Belâzürî ve Taberî gibi erken dönem kaynaklara dayanılarak yazılmıştır. Hâlid b. Velîd'in bazı uygulamaları farklı ilim geleneklerinde farklı değerlendirilir; atlas bu noktalarda taraf tutmaz, kaynağın aktardığını kaydeder.
Doğum tarihi — Kaynak kesin bir yıl vermez; doğumunu hicretten 35-39 yıl kadar önceye (583-587) yerleştirir.
Bedir'e katılıp katılmadığı — Hâlid'in Bedir Gazvesi'ne (13 Mart 624) iştirak edip etmediği kesin olarak bilinmemektedir; İbn Sa'd katıldığını rivayet eder.
Benî Cezîme olayı — Mekke'nin fethinden sonra 350 kişilik bir ordunun başında Benî Cezîme kabilesine gönderilen Hâlid (Şubat 630), kabile mensuplarının "Dinimizi değiştirdik" sözlerinden müslüman olduklarına kani olmayarak öldürülmelerini emretti. Kaynağa göre Hz. Peygamber bu olaya üzüldü, "Allahım! Ben Hâlid'in yaptıklarından berîyim" dedi, Hz. Ali'yi gönderip öldürülenlerin diyetlerini ödetti; Hâlid'i kınamakla birlikte cezalandırmadı ve görevinden azletmedi.
Mâlik b. Nüveyre — Kaynak, Bütâh'ta bazı mürtedlerle birlikte Temîm kabilesinin reisi Mâlik b. Nüveyre'nin öldürüldüğünü ve Hâlid'in onun karısı Ümmü Mütemmim ile evlendiğini kısaca kaydeder; olayın değerlendirmesine girmez. Atlas da bu konuda hüküm vermez.
Akrabâ Savaşı'nın şehid sayısı — Kaynak yetmişi muhacir, yetmişi ensardan olmak üzere 600'den fazla şehid verildiğini belirtir; bazı rivayetlerde 700, 1200 ve 1700 rakamları da zikredilir.
Başkumandanlığa gelişi — Busrâ kuşatması sırasında diğer kumandanlar onu başkumandanlığa getirmişlerdir; bazı rivayetlere göre bu tayini halife yapmıştır.
Azlinin zamanı ve sebebi — Kaynak iki tarih verir: bir rivayete göre Hz. Ömer onu Ebû Ubeyde'nin vefatından sonra (18/639), diğer bir rivayete göre 17 (638) yılında, ele geçirdiği ganimet mallarından bir kısmını şan ve şeref sahibi kimselere verdiği için azletmiştir. Kaynak ayrıca başkumandanlıktan alınışını Dımaşk'ın ikinci fethi sırasına yerleştirir. Atlas rivayetler arasında tercih yapmaz.
Kabrin yeri — Kaynak yalnız, ömrünün son yıllarını geçirdiği Humus'ta öldüğünü ve kabrinin orada olduğunu söyler; bugün ziyaret edilen türbe ve caminin yapısına dair bilgi vermez. Atlasın Humus'taki pini kaynağın bu ifadesine dayanır; yapının ayrıntıları ayrı bir kaynakla doğrulanmalıdır.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · c. 15, s. 289-292, “Hâlid b. Velîd” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000297 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.