Hz. Osman b. Affân

Hulefâ-yi Râşidîn'in üçüncüsü; Hz. Peygamber'in iki kızıyla evlendiği için Zinnûreyn (iki nur sahibi) lakabıyla anılır. Tam adı Ebû Abdillâh Osman b. Affân b. Ebü'l-Âs b. Ümeyye el-Kureşî el-Ümevî'dir.

Fil Vak'ası'ndan altı yıl sonra, 579 yılında Tâif'te doğdu. Babası Affân Kureyş'in zengin tüccarlarındandı ve Câhiliye döneminde vefat etti; annesi Ervâ bint Küreyz, Resûlullah'ın halası Ümmü Hakîm'in kızıdır. Soyu Hz. Peygamber'in nesebiyle Abdümenâf b. Kusay'da birleşir. Gençliğinde Mekke'nin önemli tüccarları arasına girdi.

Hz. Ebû Bekir'in delâletiyle Resûlullah'ın yanına giderek müslüman oldu ve ilk on müslüman arasında yer aldı.

Resûl-i Ekrem'in kızı Rukıyye ile evlendi; 615 yılında hanımıyla birlikte ilk kafilede Habeşistan'a hicret etti. Orada doğup vefat eden oğlu sebebiyle Ebû Abdullah künyesiyle anıldı. Bir yıl sonra Medine'ye hicret etti. Rukıyye'nin 625-626 yıllarındaki vefatından sonra Resûlullah'ın diğer kızı Ümmü Külsûm ile evlendirildi; onun da 631 yılında vefatı üzerine kendisine Zinnûreyn denildi.

Bedir Gazvesi'ne çıkılırken Hz. Peygamber, hasta olan Rukıyye'nin başında Medine'de kalmasını istedi. Hudeybiye öncesinde Mekke'ye elçi olarak gönderildi; dönüşü gecikince öldürüldüğü söylentisi yayıldı ve Resûlullah, Rıdvan biatında onun adına da biat aldı. Medine'de içme suyu darlığı çekilirken Rûme Kuyusu'nu 35.000 dirheme satın alıp müslümanlara vakfetti. Tebük seferi için hazırlanan Ceyşü'l-usre'ye en büyük yardımı yaptı.

Hz. Ömer yaralandığında halifeyi seçmekle görevlendirdiği altı kişilik şûrâda — Osman, Ali, Abdurrahman b. Avf, Sa'd b. Ebû Vakkās, Talha ve Zübeyr — hakemliği üstlenen Abdurrahman b. Avf ona biat etti; hilâfeti 644-656 yıllarını kapsadı.

Bu dönemde İran'ın büyük kısmı fethedildi; Sâsânîler'in son hükümdarı III. Yezdicerd 651 yılında öldürüldü. Horasan'a akınlar başlatıldı, Kuzey Afrika'da İskenderiye geri alındı ve Trablusgarp'tan İfrîkıye'ye ilerlendi; Muâviye 648-649'da Kıbrıs'ı vergiye bağladı. Zâtüssavârî deniz savaşında 200 gemilik müslüman donanması 652-655 yıllarında 500 gemilik Bizans donanmasını yenilgiye uğrattı.

En kalıcı icraatı Kur'an'ın istinsahıdır. Hz. Ebû Bekir zamanında toplanan metni, kıraat farklarından doğan tartışmaları önlemek için beş yahut yedi nüsha hâlinde çoğaltıp Mekke, Basra, Kûfe, Şam, Yemen ve Bahreyn'e birer nüsha gönderdi.

Hilâfetinin son yıllarında Kûfe, Basra ve Mısır'da muhalefet başladı. Bu bölgelerden gelen gruplar Medine'ye girip evini kuşattı; yaklaşık yirmi gün ile iki ay arasında sürdüğü bildirilen kuşatmanın sonunda, Kur'an okurken, seksen iki yaşında şehid edildi (35 yılı Receb ayı / 18 Haziran 656). Kendisinden 146 hadis rivayet edilmiştir.

Türbesi ve Külliyesi — Defni âsiler tarafından engellendi; hanımı Nâile'nin çabasıyla akşamla yatsı arasında çok az kişinin katılımıyla gizlice defnedildi. Kabri Medine'de Cennetü'l-bakī' bitişiğinde, Haşşükevkeb denilen yerdedir.

Kabri üzerine 601 (1205) yılında Selâhaddîn-i Eyyûbî zamanında bir kubbe yapılmıştı. Bakī'daki türbe ve mezar taşları 1806 yılında Suûd b. Abdülazîz tarafından yıktırıldı; sonradan yeniden yapılan yapılar 1926 yılında Abdülazîz b. Suûd zamanında bir daha yıkıldı. Bugün mezarlıkta türbe ve mezar taşı bulunmamakta, alan kabristan olarak kullanılmaya devam etmektedir.