Manevî Coğrafyanın Dijital Atlası

Allah Dostları

1113 kayıt · Sayfa 6/47

Cemâziyelevvel ayında anılanlar

Bu hicrî ay vefat yıldönümü olan zevat (kaynaklı).

Seyyid Kerem Ali Şah

Gâzî Velî

14. yüzyılda yaşamış, Rajşâhî'de İslamı yayan Şah Mahdûm Rûposh'un yârenlerinden/müridlerinden biri kabul edilen sûfî bir zattır. 1326'dan itibaren katıldığı mücadeleler sebebiyle 'Gâzî' unvanıyla anılmış, ardından Puthia'ya bağlı Biraldaha köyüne yerleşmiştir. 1582 tarihli bir bakır levha, Şah Mahdûm'un irşad heyetindeki dört dervişten biri olarak adını kaydeder. Kabri, Biraldaha'daki mescidle birlikte anılan türbe alanındadır. Kesin vefat tarihi kaynaklarda belirsiz olup 14. yüzyıl şahsiyeti olarak anılır; kaynak zenginliği diğerlerine göre daha sınırlıdır.

Rajshahiİncele

Şah Niâmetullah (Fîrûzpûr)

Velî

Eski Bengal başkenti Gaur'un Bangladeş tarafında, Şibganj'a bağlı Fîrûzpûr'da medfun sûfî bir zattır. Kabri üzerine, Bâbürlü valisi ve Şehzade Şah Şücâ (yön. 1639-1660) tarafından, bugün Bangladeş sınırları içindeki ilk Bâbürlü üslûbunda türbe (Bârâdüârî) inşa ettirilmiştir; yapı Arkeoloji Dairesi'nce korunan bir tarihî eserdir. Aynı adı taşıyan İranlı ve Dhakalı başka şahsiyetlerle karıştırılmamalıdır. Kesin vefat tarihi kaynaklarda kayıtlı değildir.

Chapainawabganjİncele

Seyyid Gulâmur Rahman (Bâbâ Bhandârî)

Bâbâ Bhandârî Velî

1865'te Fatikçhari'ye bağlı Mâizbhandâr köyünde doğan sûfî bir zattır; halk arasında 'Bâbâ Bhandârî' unvanıyla anılır. Mâizbhandârî tarikatının kurucusu amcası Seyyid Ahmedullah'ın ardından tarikatın başına geçmiş ve yolun yayılmasında büyük rol oynamıştır. 1937'de vefat etmiş, aile büyüklerinin medfun olduğu Mâizbhandâr'a defnedilmiştir. Kabri, Mâizbhandâr Dergâhı külliyesi içinde ayrı bir ziyâretgâh olup tarikatın merkezî makamlarından biridir.

ChittagongVefât 1356 h.İncele

Şah Sûfî Hâce Yûnus Ali Enâyetpûrî

Hâce Velî

1886'da doğan ve 20. yüzyıl Bengal'inin en etkili sûfîlerinden biri kabul edilen zattır. Kolkata'da Şah Sûfî Seyyid Vâced Ali'ye intisap edip on iki yıl seyr ü sülûk gördükten sonra 'Hâce' unvanını almış ve Sirâcganj'a bağlı Enâyetpûr'a dönerek Enâyetpûr Darbâr Şerîf'i kurmuştur. Yolu Kâdirî, Çiştî, Nakşibendî ve Müceddidî silsilelerinden beslenir; özellikle Nakşibendî-Müceddidî tesiri belirgindir. 1952'de vefat etmiş, Jamuna nehri kıyısındaki Enâyetpûr Dergâhı'na defnedilmiştir; kabri bugün yüz binlerce müridin ziyaret ettiği bir merkezdir.

SirajganjVefât 1371 h.İncele

Şah Sûfî Haşmetullah (Hâce Bâbâ Fârîdpûrî)

Hâce Bâbâ Velî

Yaklaşık 1914'te Jamalpur'un Pakuria köyünde doğan Nakşibendî-Müceddidî silsilesine mensup bir zattır. Enâyetpûr Darbâr Şerîf'in kurucusu Hâce Yûnus Ali Enâyetpûrî'nin terbiyesinde yetişmiş, 1945 dolaylarında Fârîdpûr'a bağlı Atroşi'de Bişva Zâker Manzil'i kurmuştur; bu dergâh zamanla ülke çapında geniş bir kuruma dönüşmüştür. 2001'de vefat etmiş ve Atroşi'deki külliye içine defnedilmiştir. Kabri, Bişva Zâker Manzil ziyâretgâhının merkezindedir.

FaridpurVefât 2001İncele

Seyyid Ahmedullah Mâizbhandârî

Gavsü'l-Âzam Velî

Bengal'de doğan (1826) ve Bengal topraklarından çıkan tek yerli tarikat olan Mâizbhandârî tarikatının kurucusu kabul edilen sûfî bir zattır. Kâdirî silsilesine nisbet edilir; medrese ilmiyle sûfî tecrübeyi ve yerel Bengal dinî ifadesini birleştiren bir irşad yolu benimsemiştir. 23 Ocak 1906'da Fatikçhari'ye bağlı Mâizbhandâr köyünde vefat etmiş ve buraya defnedilmiştir. Kabrinin bulunduğu Mâizbhandâr Dergâhı (Darbâr Şerîf), Bangladeş'in en büyük ziyâretgâhlarından biri olup her yıl yüz binlerce kişinin katıldığı urs törenlerine sahne olur.

ChittagongVefât 1323 h.İncele

Şah Sultan Kamerüddin Rûmî

Bengal'in İlk Sûfîsi Velî

Rivayete göre Bengal'e yerleşen ilk sûfîlerden biri kabul edilen ve 11. yüzyılda yaşamış bir zattır; hocası Seyyid Şah Surhul Antia ile birlikte yaklaşık 1053'te bölgeye geldiği aktarılır. İrşad faaliyetlerinin ardından yerel Koç hükümdarı tarafından kendisine Madanpûr vergiden muaf toprak olarak verilmiş, burada vefat edip (yaklaşık 1075) defnedilmiştir. Kabri, Netrokona'nın yaklaşık 8 km güneyindeki Madanpûr köyündedir. Bengal'e İslamın erken girişinin sembol şahsiyetlerindendir; kaynaklar fetih öncesi tarihlendirmeyi ihtiyatla karşılar.

NetrokonaVefât 468 h.İncele

Seyyid Muhammed İshak (Çarmonâî Pîri)

Dâdâ Hüzûr Âlim

1915'te Backergunge'ye (Barisal) bağlı Çarmonâî'de bir Seyyid ailesinde doğan âlim, müfessir, münâzır ve eğitimcidir. 1932'de kendi evinde başlattığı medrese ve yetimhaneyi geliştirerek Güney Bengal'in en büyük İslamî kurum külliyelerinden birini kurmuş, Çarmonâî Darbâr Şerîf'in ilk pîri olmuştur. Hanefî-Sünnî ilmî geleneğe (Deobend/Gangohî hattı) mensuptur. 1977'de vefat etmiş ve Çarmonâî'ye defnedilmiştir; müridleri arasında 'Dâdâ Hüzûr' olarak anılır. Yerine oğlu Seyyid Fazlül Kerîm geçmiştir.

BarisalVefât 1397 h.İncele

Bahâdır Şah Zafer

Sultan

Son Bâbürlü hükümdarı ve tasavvuf ehli bir şair. 1857 ayaklanmasının ardından İngilizler tarafından Rangoon'a (Yangon) sürgün edildi; hayatının son yıllarını burada geçirdi ve 1862'de vefat etti. Sûfî bir pîr olarak mürid kabul ettiği, dinî-tasavvufî şiirleriyle tanındığı nakledilir. Kabri 1991'de yeniden tespit edilmiş, 1994'te üzerine dergâh yapılmıştır; yerel Müslümanlarca 'velî sultan' olarak saygı görür ve Yangon'da (Ziwaka Yolu) önemli bir ziyaretgâhtır. (Kabrin kesin yeri 1991 keşfine kadar ihtilaflıydı.)

YangonVefât 1279 h.İncele

Âbid Şah Hüseynî

Şeyh

Afganistan kökenli olduğu rivayet edilen bilgin bir Müslüman zat. 1795'te on dokuz yaşında Amarapura'ya gelen Âbid Şah Hüseynî, Konbaung hükümdarı Bodawpaya tarafından Müslüman cemaat içindeki anlaşmazlıkları çözmekle (kadılık/hakemlik) görevlendirildi. 1815'te vefat etti. Kabri Amarapura'daki tarihî Lin Zin Gone (Lin-Zin-Kone) kabristanında bir dergâh/türbe hâlinde olup, Orta Myanmar Müslümanlarının önde gelen ziyaretgâhlarındandır.

AmarapuraVefât 1230 h.İncele

Ebü'l-Berekât Yûsuf el-Berberî (Tebrîzî)

Mübelliğ, Maldivler'in İslâm'a girişine vesile olan zât

Maldivler'in 1153 yılında İslâm'a girişine vesile olduğu kabul edilen mübelliğ zâttır. Rivayete göre son Budist hükümdar Dhovemi'yi (İslâm'ı kabulünden sonra Sultan Muhammed el-Âdil adını almıştır) İslâm'a davet etmiş, hükümdarın ardından bütün ada halkı Müslüman olmuştur; bu tarih Maldivler'in altı İslâm hanedanı ve seksen dört sultan/sultanadan oluşan altı asırlık İslâm devrinin başlangıcı sayılır. Maldiv halk anlatısına göre, adaları haraca bağlayan Rannamâri adlı deniz cininin dehşetine bir gece boyu Kur'an okuyarak son vermiş, bu olayın ardından hükümdar İslâm'ı seçmiştir. Zâtın milliyeti kaynaklar arasında ihtilaflıdır: İbn Battûta'nın 14. yüzyıldaki Maldiv kayıtlarında Kuzey Afrikalı (Mağribî/Berberî) bir âlim olarak geçer; bir görüş Somali/Berbera kökenli olduğunu, geç dönem bir görüş ise Tebrizli bir Fars âlim (Yûsuf Şemseddîn et-Tebrîzî) olduğunu ileri sürer — 'el-Berberî' ve 'et-Tebrîzî' nisbelerinin klasik Arap yazısında birbirine çok benzemesi bu karışıklığın kaynağı sayılır. Kabri Malé'de Cuma Camii (Hukuru Miskiy) karşısındaki Medhu Ziyaaraiy türbesindedir; mevcut türbe yapısı 1906'da Sultan III. Muhammed Şemseddîn devrinde inşa edilmiştir. Ölüm tarihi kaynaklarda kesin olarak verilmemektedir.

Seyyid Cebbâr Ali Şah

Velî

Orta Asya'daki Buhara'dan gelen ve 1845'te, Müslümanların 'Hıdır diyârı' (Hızır-gâma) kabul ettiği Kataragama'ya yerleşen sûfî bir zattır. Uzun bir ömrü inziva, zikir, ibadet ve gönüllü yoksulluk içinde geçirmiştir. Kabri, Kataragama'nın kutsal bölgesindeki İslâmî mekânın (Hızır makamı çevresinin) en belirgin unsurlarından biridir; çevresinde altmışa yakın Müslüman ziyaretçiye ait kimliksiz kabir bulunduğu rivayet edilir. Kesin vefat tarihi kaynaklarda belirtilmez.

Kataragamaİncele

Bathri Velîyullah

Velî

Galle Kalesi surlarının hemen dışında, Aeolus ve Star tabyaları yakınındaki bir uçurumda küçük, duvarlı bir kabirde medfun sûfî bir zattır. 'Bathri Velîyullah' (kabaca 'tabyaların/topların yanındaki velî') adıyla anılır; gerçek ismi bilinmemektedir. Rivayete göre karaya vurmuş ve bulunduğu yere defnedilmiştir. Sûfî literatüründe kabrine dair kayıtlar 1880'lere kadar uzanır, kabrin daha eski olduğu tahmin edilir. Yerel Müslüman cemaati tarafından yıllık merasimle bakılır. Not: adı meçhul olduğundan kimliği kesin değildir; velî olarak asırlardır cemaatçe ziyaret edilen isimli bir ziyâretgâh olması sebebiyle kayda alınmıştır.

Şerîf Alevî (Alawi)

Mübelliğ, Şerîf

Şerîf Alevî, baba tarafından Peygamber neslinden gelen (şerîf) Arap-Malay kökenli bir mübelliğdir; Meranaw (Maranao) rivayetlerine göre bugünkü Misamis Oriental (Kuzey Mindanao) kıyılarına çıkmış, tebliği buradan Lanao ve Bukidnon içlerine ulaşmıştır. 16. yüzyıl başında (rivayete göre 1500–1515) Tagoloan Sultanlığı'nı tesis ettiği, Maguindanao Sultanlığı'nı kuran Şerîf Kabungsuwan ile akraba (bir rivayette ağabeyi) olduğu nakledilir. Bölgede İslâm'ın erken yayılmasında önemli rol oynamış ve soyundan gelenler bölgede kalmıştır; Lanao del Sur'daki Tagoloan kasabası adını ondan alır. Kabrinin bölgede olduğu belirtilse de kesin konumu arkeolojik olarak doğrulanmamıştır (kabir kesinliği ihtilaflı).

Lanao del Surİncele

Şeyh Eşref Velîyullah

Sultânü'l-Evliyâ Velî

Yemen'in Hadramut bölgesinden gelen ve rivayete göre yaklaşık 1024 yılında Beruvela'ya çıkan yedi kişilik bir kafilenin başında bulunan tüccar-âlim ve sûfî bir zattır. Sri Lanka Müslüman (Moor) cemaatinin adaya ilk yerleştiği nokta kabul edilen Ketchimalai burnuna defnedilmiştir. Kabri, adanın en eski İslam ziyâretgâhlarından biri sayılan Ketchimalai (Ketchchimalai) Dergâhı'nın çekirdeğini oluşturur; üzerindeki mevcut cami 1911'de inşa edilmiştir. Adanın Müslümanlaşmasının sembol şahsiyetlerindendir.

BeruwalaVefât 1024İncele

Rajah Baguinda Ali

Mübelliğ, Rajah

Rajah Baguinda Ali, Sumatra'daki Minangkabau Pagaruyung hanedanına mensup Müslüman bir prens olup, Şeyh Kerîmü'l-Mahdûm'un İslâm'ı bölgeye getirmesinden kısa süre sonra, rivayete göre 1390 civarında Buansa'ya (Sulu) ulaşmıştır. Barışçıl niyeti ve İslâmî inancıyla yerel halkın güvenini kazanarak 'Rajah' unvanıyla kabul görmüş, Sulu'da İslâm'ın yerleşmesini pekiştirmiştir. Kızı Dayang-dayang Paramisuli'yi, sonradan Sulu Sultanlığı'nı kuran Seyyid Ebûbekir ile evlendirerek ardılı ilan etmiş ve sultanlığa giden siyasî-dinî zemini hazırlamıştır. Kabri Indanan'daki Bud Datu tepesinde, bir balete (çınar-incir) ağacının altında bulunduğu bildirilir; kesin konum sayısal olarak doğrulanamamıştır.

Şeyh Seyyid Osman Sıddîkî Velîyullah

Kutbü's-Seylân Velî

Kolombo'nun (Cinnamon Gardens / Colombo 7) manevî hâmisi kabul edilen sûfî bir zattır; Sri Lanka Müslümanları arasında 'Kutbü's-Seylân' (Seylan'ın kutbu) unvanıyla anılır. Sıddîkî silsilesine nisbet edilir. Kabri 1802 civarında ortaya çıkarılmış ve üzerine 1820'lerde Devatagaha Camii inşa edilmiştir. Türbesi her mezhep ve dinden ziyaretçinin uğradığı, Kolombo'nun en tanınmış ziyâretgâhlarındandır. Kesin vefat tarihi kaynaklarda net değildir; 18.-19. yüzyıl şahsiyeti olarak anılır.

Hu Dengzhou (Hu Taishi) — Çin Cami Eğitiminin Kurucusu

Üstat

1522 doğumlu, Şensi Xianyang'lı (Xi'an bitişiği) Hui Müslüman âlimdir; Çin İslam'ında cami/mektep eğitiminin (jingtang jiaoyu) kurucusu olarak kabul edilir ve 'Hu Taishi' (Büyük Üstat Hu) diye tazim edilir. Yerel camideki eğitimin zayıflığından rahatsız olarak İslamî ilimleri tahsil etmiş, dönüşünde özel dersi camiye taşıyarak Arapça ve Farsça (Kur'an, hadis, fıkıh) üzerine kademeli bir müfredat geliştirmiş ve camilerde okutulan tercüme metinleri standartlaştırmıştır; bu miras sonraki Han Kitab ilim geleneğini beslemiştir. 1597'de (Wanli 25) vefat etmiş; kabri sel sebebiyle 1662'de bugünkü yere, Xianyang Weicheng ilçesi Yaodian nahiyesi Hujiagou köyüne nakledilmiş olup 2003'ten beri Şensi eyalet düzeyinde korunan kültür varlığıdır. (Kaynak: silkroads.org.cn '胡登洲墓'; baike.baidu.com '胡登洲墓'; MDPI Religions 13(6):553 jingtang jiaoyu)

Xi'anVefât 1006 h.İncele

Ma Laichi (Ebü'l-Fütûh) — Hufiyye/Hua Si Pîri

Şeyh

Arapça adı Ebü'l-Fütûh olan (yaklaşık 1681 doğumlu) Çinli Hui Müslüman sûfîdir; Çin'e Nakşibendî-Hufiyye (gizli zikir) hareketini getirmiş ve Hua Si ('Renkli Cami') menhuan'ını kurmuştur. Bu, Çin Müslüman tarihindeki en erken ve en önemli Nakşibendî tarikatıdır; yurt dışındaki tahsilinden sonra Hezhou'ya (bugünkü Linxia) yerleşmiştir. Gizli/hafî zikri esas alması, Ma Mingxin'in cehrî zikriyle doğrudan ihtilaf hâlindedir. Vefat yılı kaynaklarda ihtilaflıdır (1766 veya 1780). Kabri Linxia'daki Hua Si Gongbei'idir. (Kaynak: en.wikipedia.org 'Ma Laichi' ve 'Huasi Mosque'; islamichina.com 'Naqshbandi Khufiyya in China')

Ma Yuanzhang — Cehriyye Şeyhi

Şeyh

Yaklaşık 1850 doğumlu, Cehriyye menhuan'ının önde gelen şeyhi ve tarikatın kurucusu Ma Mingxin'in doğrudan torunudur. 1895 Gansu Müslüman ayaklanmasının bastırılmasından sonra darmadağın olan Cehriyye teşkilatını yeniden inşa etmiş, merkezini doğu Gansu'daki Zhangjiachuan'a taşımıştır; müridleri ona 'Yeni Peygamber' derdi. 16 Aralık 1920'de Haiyuan depreminde bir caminin çökmesiyle oğluyla birlikte vefat etmiştir. Kabri Zhangjiachuan yakınındaki Xuanhuagang'da bulunan başlıca Cehriyye ziyaretgâhıdır. (Kaynak: en.wikipedia.org 'Ma Yuanzhang' ve 'Ma Hualong'; J. Lipman, Familiar Strangers)

ZhangjiachuanVefât 1339 h.İncele

Sultan Şerîf ül-Hâşim (Seyyid Ebûbekir)

Sultan-Velî, Mübelliğ

Sûfî bir âlim ve mübelliğ olan Şerîf ül-Hâşim, tam adıyla Seyyid Ebûbekir Ebirîn el-Hâşimî, Hadramut (Yemen) kökenli Bâ-Alevî silsilesine mensup bir seyyid olup Johor'dan Sulu'ya gelmiştir. 15. yüzyılın ilk yarısında Buansa'ya yerleşerek yaklaşık otuz yıl bölgede İslâm'ı yaymış, Kur'ân esaslı ilk Sulu hukuk kanunu 'Diwan'ı yürürlüğe koymuş ve İslâmî siyasî kurumları tesis ederek Sulu Sultanlığı'nı kurmuştur. Bu yönüyle Güneydoğu Asya İslâm tarihinin dönüm noktası şahsiyetlerindendir. Kabrinin Sulu'daki kutsal sayılan Bud Tumantangis dağının yamacında (Indanan) olduğu rivayet edilir; kesin konum ihtilaflıdır.

Seyyid Ecell Şemseddin Ömer el-Buhârî

Emîr

Buhara doğumlu, Peygamber soyundan geldiği rivayet edilen Orta Asyalı bir Müslüman devlet adamıdır; Moğol Yuan idaresinde yükselerek 1274'te Yunnan'ın ilk valisi tayin edilmiştir. Yunnan'da ilk camileri inşa ettirmiş, İslam'ı ve eğitimi yaymış, Yunnan Hui Müslüman cemaatinin kurucu atası kabul edilmiş; birçok Hui ailesinin Ma soyadı ona nispet edilir. 1279'da Kunming'de vefat etmiş ve şehrin kuzey kenarına defnedilmiştir; kabri hem manevî bir ziyaretgâh hem de millî korunan kültür varlığıdır. Bir devlet adamı olsa da Çin İslam'ının kurucu şahsiyeti olarak tazim edilir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi ilgili maddeler; Encyclopaedia Iranica 'Sayyed Ajall'; zh.wikipedia.org '赛典赤·赡思丁墓')

KunmingVefât 678 h.İncele

Kî Cingî (Hilâleddin) — Çin Kâdirî Pîri

Şeyh

1656 doğumlu, Arapça adı Hilâleddin olan Çinli Hui Müslüman sûfîdir; Çin'de Kâdiriyye tarikatının kurucusudur ('Kî Daozu' — Üstat Kî diye anılır). Genç yaşta Âfâk Hâce ile tanışmış, ardından Hâce Abdullah'ın müridi olmuş; zâhidâne ve bekâr bir hayat sürerek Şensi, Sıçuan ve Gansu'da irşadda bulunmuş, Kâdirî menhuan'ını (tarikat silsilesi) tesis etmiştir. 1719'da vefat etmiş, memleketi Hezhou'ya (bugünkü Linxia) defnedilmiştir; kabri üzerine kurulan Da Gongbei (Büyük Türbe) Çin'deki başlıca Kâdirî ziyaretgâhıdır. (Kaynak: en.wikipedia.org 'Qi Jingyi'; islamichina.com 'Qadiriyya Sufi in China'; baike.baidu.com '大拱北')

LinxiaVefât 1131 h.İncele

Şeyh Seyyid Sahabdîn Velîyullah

Velî

Güney Hindistan'daki Nagor evliyası Şâhul Hamîd Mîran Sâhib'in silsilesine bağlı bir sûfîdir. Kandy'deki Meera Makam Camii, üstadı Mîran Sâhib adına kurulmuş olup Sahabdîn Velîyullah bizzat bu caminin içine defnedilmiştir. Caminin bulunduğu arazi, Kandy kralı Kirti Sri Rajasinha tarafından bir Müslüman saray görevlisine bağışlanmış; mevcut yapı 1855-1864 arasında inşa edilmiştir. Kandy Müslümanları için önemli bir manevî merkezdir.