Çorum Evliyaları ve Türbeleri

Şeyh Muhyiddin Mehmed Yavsî (Şeyh Yavsî)

Şeyh

Bayramî-Şemsî çizgide mutasavvıf; Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi 'nin babası. Asıl adı Muhyiddin Muhammed'dir. Çorum'un İskilip ilçesine bağlı İmâd köyünde doğdu. Mâverâünnehir'den göç etmiş bir aileye mensuptur; dedesi Semerkant hâkimi Uluğ Bey'in doğancıbaşılığını yapmıştır. İlk eğitimini dayısı Ali Kuşçu 'dan aldı; tasavvufu Muslihuddin Kocevî'nin yanında okudu. Daha sonra İbrâhim Tennûrî 'ye bağlanarak icâzet aldı ve İskilip'te irşad faaliyetine başladı. Taşköprizâde'nin kaydettiğine göre II. Bayezid'in 1480'deki hac yolculuğu sırasında Yavsî ona "Hicaz'dan dönüşünüzde sizi taht üzerinde oturur bulacağız" demiştir. Padişah sonradan onu İstanbul'a çağırmış ve Yavsî Baba Tekkesi'ni yaptırmıştır. İstanbul'daki tekkesinde yaklaşık 1512 yılına kadar hizmet ettikten sonra İskilip'e döndü ve vefatına kadar irşadı burada sürdürdü. 920 (1514) yılında vefat etti. Tesir Halkası — Bayramiyye'nin Tennûriyye kolu onun vasıtasıyla İstanbul, İskilip ve Edirne'ye ulaşmıştır. Dayısı Ali Kuşçu'nun kızıyla evlendi; iki kızı ve dört oğlu oldu. Oğullarından biri meşhur hukukçu Ebüssuûd Efendi 'dir. Oğlu Nasrullah (ö. 1566) İstanbul'daki tekkenin şeyhi olmuş; bir diğer oğlu Mehmed (ö. 1608) ise ünlü Halvetî mürşidi Nûreddinzâde'nin yanında okumuştur. Eserleri — 1. Tahkīku'l-hakāik. Bedreddin Simâvî'nin Vâridât 'ına yazılmış bir şerhtir (1467'de tamamlanmıştır). 2. Risâle-i Ahvâl-i Sülûk. Mânevî hâller ve makamlara dair bir risâledir. 3. Esmâ-i Ahlullah. 425 sûfînin adını içeren bir listedir. Türbesi ve Külliyesi — Türbesi İskilip'teki Şeyh Yavsî Camii'nin bitişiğindedir.

Koyun Baba

XV. yüzyılda Osmancık'ta yaşamış Kalenderî/Bektaşî meşrep bir derviş; Vilâyetnâme ve Evliya Çelebi'ye göre Horasan kökenli olup asıl adının Seyyid Ali olduğu rivayet edilir. Fâtih Sultan Mehmed döneminde Osmancık'a yerleşmiştir. 25 Muharrem 873 (15 Ağustos 1468) tarihinde vefat etmiş, türbesi II. Bayezid tarafından Kızılırmak kıyısındaki tepede kurşun kubbeli olarak yaptırılmıştır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Koyun Baba' ve 'Osmancık'; Kültür Araştırmaları Dergisi)

Şeyh Muslihiddin Attar

Şeyh

Fâtih Sultan Mehmed'in hocası Akşemseddin'in geride bıraktığı beş halifeden biri olup Bayramiyye-Şemsiyye kolunu İskilip'te temsil etmiştir. Taşköprîzâde onu Akşemseddin'in ashabından sayar ve şeyhinin vefatından sonra irşadla meşgul olduğunu belirtir. İskilip'te vefat etmiş ve oraya defnedilmiştir; ölüm tarihi kaynaklarda kesin verilmez. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Akşemseddin'; akademik araştırma 'İskilip'te Bir Gönül İnsanı – Şeyh Muslihiddin Attar')

Süheyb-i Rûmî (Süheyb b. Sinân) — Makam

Makam

Hz. Peygamber'in ilk Müslümanlarından sahabî Süheyb b. Sinân er-Rûmî. Güvenilir kaynaklara göre Şevval 38 (Mart 659) Medine'de vefat etmiş ve Cennetü'l-Bakî'ye defnedilmiştir. Geç dönem rivayetlerinde İstanbul seferi dönüşü Çorum'da vefat ettiği söylenmişse de bu kesin değildir; Çorum Hıdırlık'taki yapı bir MAKAMDIR (sembolik ziyaret yeri), gerçek kabri Medine'dedir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Suheyb b. Sinân'; Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 'Suheyb-i Rumi Zaviyesi')

Ubeyde Gazi — Makam

Gazi (Makam)

Çorum Hıdırlık'ta Süheyb-i Rûmî makamının yanında makamı bulunan, Yemen kökenli olduğu rivayet edilen bir gazi/sahabî. Halk muhayyilesinde hicrî 49 (669) civarındaki İstanbul kuşatması ordusuyla Anadolu'ya geldiği ve Çorum yöresinde şehid düştüğü anlatılır. Tarihî kaynaklarla kesin teyit edilemediğinden buradaki yapı bir MAKAM olarak değerlendirilir. (Kaynak: Çorum Belediyesi 'Çorum'da Sahabe ve Evliya Makamları'; Kültür Envanteri 'Hıdırlık Camii ve Türbesi')

Elvan Çelebi

XIV. yüzyıl Anadolu mutasavvıfı ve şairi; Garibnâme müellifi Âşık Paşa'nın oğlu, Babaî hareketinin önderi Baba İlyâs-ı Horasânî'nin torunudur. Vefâiyye tarikatına mensup olup Çorum-Mecitözü arasındaki köye yerleşmiş; burada cami, zâviye, türbe ve hamam yaptırmıştır. Kabri bugün Mecitözü'ne bağlı Elvançelebi köyündeki zâviyesinin türbe bölümündedir. Ölüm tarihi 760/1358-59 civarı kabul edilir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Elvan Çelebi' ve 'Elvan Çelebi Zâviyesi'; Semavi Eyice, Türkiyat Mecmuası)

İskilipli Mehmed Âtıf Efendi

Türk âlimi ve müellif; dersiâm ve müderris. 1875 yılında İskilip'in Tophane köyünde doğdu. Babası Mehmed Ali Ağa, annesi Nazlı Hanım'dır. Altı aylıkken yetim kaldı ve dedesi Hasan Kethüdâ tarafından büyütüldü. Mahallî tahsilinin ardından ailesinin muhalefetine rağmen İstanbul'a gitti. Medrese tahsilini 1902'de tamamlayarak ruûs imtihanını kazandı ve 1903'te Fâtih Camii'nde ders vermeye başladı. 1905'te İstanbul Dârülfünunu İlâhiyat Şubesi'nden mezun olduktan sonra Kabataş Lisesi'nde Arapça okuttu. Faaliyetleri sebebiyle bir şeyhülislâm tarafından Bodrum'a sürüldü; ardından Kırım ve Varşova'ya gitti ve II. Meşrutiyet'in ilânından sonra döndü. 1910 yılında medrese müfettişliği yaptı; Sebîlürreşâd ve Beyânülhak gibi dergilere yazılar yazdı. 31 Mart Vak'ası'nın ardından bir hafta hapis yattı. 1913'teki Mahmud Şevket Paşa suikastının ardından Sinop, Çorum ve Sungurlu'ya yaklaşık on sekiz ay süreyle sürgün edildi; yetkililer daha sonra suçsuzluğunu kabul etmiştir. Şubat 1919'da, Mustafa Sabri Efendi'nin başkanlığındaki Cemiyet-i Müderrisîn'in ikinci başkanı oldu; Sabri Efendi şeyhülislâm olunca cemiyetin başkanlığını üstlendi. Kasım 1919'da Teâlî-i İslâm Cemiyeti adını alan cemiyet çok sayıda eser yayımladı ve Anadolu'nun çeşitli yerlerinde şubeler açtı. 1924 tarihli Frenk Mukallidliği ve Şapka adlı risâlesi şapka kanununa karşı bir metin olarak görüldü. 7 Aralık 1925'te tutuklandı ve Ankara İstiklâl Mahkemesi'nde yargılandı. Önce beraat ettiği hâlde tutukluluğu devam etti; savcı üç yıl kürek cezası talep etmişken mahkeme idam kararı verdi. 4 Şubat 1926'da Babaeski eski müftüsü Ali Rızâ Efendi ile birlikte idam edildi. Eserleri — Mir'âtü'l-İslâm (1332), İslâm Yolu (1338), Tesettür-i Şer'î (1339), Dîn-i İslâm'da Men'-i Müskirât (1340) ve hakkındaki yargılamaya konu olan Frenk Mukallidliği ve Şapka (1924).

Yûsuf Bahri Efendi

Fahrü'l-muhaddisîn

Vezirköprü doğumlu Osmanlı muhaddisi ve âlim. Amasya, Kastamonu ve İstanbul'da, ardından Mısır'da tahsil görmüş; 1785 sonrası Çorum'a yerleşerek medresede hadis, fıkıh, tefsir ve belâgat okutmuş, 'Fahrü'l-muhaddisîn' lakabıyla anılmıştır. 19. yüzyılın ilk yarısında Çorum'da vefat etmiş, kabri Çorum Hıdırlık'taki cami avlusundadır.