Kastamonu Evliyaları ve Türbeleri

Ömer Fuâdî

Şeyh

1559'da Kastamonu'da doğan Ömer Fuâdî, Halvetiyye'nin Şâbâniyye kolunun beşinci postnişini olup yaklaşık 33 yıl bu görevi yürüttü. Şâbân-ı Velî hakkında menâkıbnâme ve türbenâme kaleme alarak Şâbâniyye'nin müstakil bir tarikat olarak gelişmesinde büyük rol oynadı ve Şâbân-ı Velî türbesinin inşasına öncülük etti. 1636'da vefat etti ve şeyhi Muhyiddin Efendi'nin yanında Şâbân-ı Velî Türbesi içine defnedildi. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Ömer Fuâdî'; Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü 'Fuâdî, Ömer')

Abdülfettah-ı Velî

Abdülfettah-ı Velî, kaynaklarda Abdülkādir-i Geylânî'nin soyundan gelen bir Kādirî şeyhi olarak anılır ve XIII. yüzyılda Kastamonu'da yaşadığı kabul edilir. Kastamonu merkezde darüşşifa, cami ve türbeden oluşan Yılanlı Külliyesi'ni yaklaşık 1272'de kurmuştur. 672/1273'te vefat ettiği ve Yılanlı Camii'ne bitişik türbede çocuklarıyla birlikte medfun olduğu nakledilir. (Kaynak: Kastamonu Belediyesi — Yılanlı Külliyesi; Kültür Envanteri — Yılanlı Külliyesi)

Aşıklı Sultan

Sultan

Halk arasında 'Yanık Evliya' olarak da bilinen Aşıklı Sultan, rivayete göre Kastamonu'nun Bizans'tan alınışı sırasındaki kuşatmada okla şehid düşmüş bir Türk kumandanıdır. Honsalar mahallesindeki eyvan tipi türbede beş sanduka bulunur. Vefat tarihi kesin olarak belgelenmemiş olup XII. yüzyıla bağlanır; bu yönüyle menkıbevi unsurlar taşıdığı şeffafça belirtilmelidir. (Kaynak: Kastamonu Belediyesi — Aşıklı Sultan Türbesi; Kültür Envanteri — Aşıklı Sultan Türbesi)

Şeyh Mehmed Efendi (Dadaylı)

Şeyh

Kastamonu'nun Daday ilçesi Sofular köyünde doğan Şeyh Mehmed Efendi, kaynaklarda Şeyh Şâbân-ı Velî'nin bizzat icâzet verdiği halifeleri arasında zikredilir; böylece Halvetiyye-Şâbâniyye silsilesine bağlanır. Kuzyaka yöresine yerleşerek irşad faaliyetinde bulunmuş, 1662'de vefat etmiştir. Türbesi Kuzyaka'da Şeyh köyü Akçasu mahallesinde Akçasu Camii bitişiğindedir. (Kaynak: Fazıl Çifçi, 'Kastamonu Camileri – Türbeleri', Kastamonu Belediyesi; Evliyalar.net derlemesi)

Muzaffereddin Yavlak Arslan (Atabey Gazi)

Atabey Gazi

Çobanoğulları Beyliği'nin hükümdarı (hük. 1280-1292) olan Muzaffereddin Yavlak Arslan, Bizans'a karşı gazâlarıyla Paflagonya bölgesinin Türkleşmesinde rol oynadı. 1273'te Kastamonu'da kendi adıyla anılan Atabeygazi (Kırk Direkli) Camii'ni yaptırdı. 1292'de Selçuklu taht mücadelesine karışarak Rükneddin Kılıçarslan'a karşı girdiği muharebede öldürüldü; halk arasında 'Atabey Gazi' olarak ziyaret edilen türbesi caminin güneydoğu bitişiğindedir. (Tarihî kişilik bir bey/hükümdar olmakla birlikte halk muhayyilesinde gazi-velî olarak ziyaret edilir.) (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Yavlak Arslan'; Kastamonu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Atabeygazi Camii)

Haddâdîzâde Şeyh Seyyid Ahmed Siyâhî Efendi

Seyyid, Şeyh

Kastamonu'da, Hâlidiyye-Nakşibendiyye yolunun büyüklerinden velî. Sürekli siyah sarık sardığı için Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî tarafından 'Siyâhî' lakabıyla anılmıştır; icazet alıp 1827'de Kastamonu'ya dönmüştür. Yaklaşık doksan beş yaşında, 1874'te (h.1291) vefat etmiştir; vasiyeti gereği üzerine türbe yapılmamış, kabri Kastamonu merkezdeki haziresindedir.

Benli Sultan (Şeyh Mehmed Muhyiddin Efendi)

Sultan, Şeyh

Asıl adı Muhyiddin olan, yanağındaki büyük ben sebebiyle 'Benli Sultan' diye tanınan velî. 16. yüzyılda yaşadığı kabul edilir; bölgede uzun süre irşad faaliyetinde bulunmuş ve talebe yetiştirmiştir. Türbesi ve külliyesi Kastamonu'ya bağlı Ahlat köyünde, Ilgaz Dağı eteklerindedir; külliye Yavuz Sultan Selim döneminde inşa edilmiştir.

Seyyid Sünnetî Efendi

Seyyid, Şeyh

Kastamonu'da Halvetiyye tarikatının Şeyh Şâbân-ı Velî'den önceki temsilcisi; bugünkü Şâbân-ı Velî Külliyesi'nin yerinde bulunan ilk mescidin bânisi. Kaynak onun vefatını 864 (1459) olarak, soru işaretiyle birlikte kaydeder. Kastamonu'da Halvetîliğin Şeyh Şâbân-ı Velî'den önce Seyyid Sünnetî Efendi zamanında var olduğu bilinmektedir: tarikatın faaliyetleri ilk defa, küçük ve ahşap bir yapı olan Şeyh Sünnetî Efendi Mescidi 'nde başlamıştır. Şeyh Şâbân-ı Velî de önceleri bu mescidde ibadet etmiş ve tarikat faaliyetlerini burada sürdürmüşse de, mescidin o yıllarda şehir dışında kalması sebebiyle halkın talebi üzerine bir süre Honsalar Camii'nde faaliyette bulunmuş, bu caminin yanmasının ardından tekrar Şeyh Sünnetî Mescidi'ne dönmüştür. Bugünkü caminin kapısı üstündeki kitâbeye göre yapı, 988 (1580) yılında III. Murad'ın mürşidi Şücâ' Efendi tarafından yeniden inşa edilmiştir; cami aynı zamanda tekkenin tevhidhânesi olarak kullanılmıştır. Caminin ilk bânisi olan Şeyh Seyyid Sünnetî Efendi, külliyenin avlusunda kıble önündeki hazîrede medfundur — yani Şâbân-ı Velî Türbesi'nin içinde değil, hazîrede. Külliye Hisarardı mahallesinde yer alır ve cami, türbe, kütüphane, matbah, şadırvan ile iki dergâh evinden meydana gelmiştir. Kayıt sınırı: Bu kayıt, zatın kendi maddesine değil, türbesinin bulunduğu külliyenin maddesine dayanmaktadır; kaynak Seyyid Sünnetî Efendi hakkında yukarıdakinden fazlasını vermemektedir. Metin, kaynağın verdiği kadarla sınırlı tutulmuş, mimarî tasvirle şişirilmemiştir.