Eskişehir Evliyaları ve Türbeleri

Şücâüddin Velî (Sultan Varlığı)

Sultan

XIV. yüzyıl sonu ile XV. yüzyıl başında yaşamış, Abdalân-ı Rûm zümresinin önde gelen Kalenderî şeyhlerinden; Yıldırım Bayezid devri sonu, Çelebi Mehmed ve II. Murad dönemlerinde faaliyet göstermiştir. 'Sultan Varlığı' ve 'Şücâüddin Baba' diye de anılır; bugün Alevî-Bektaşî zümrelerce büyük saygı görür. Türbesi, Seyitgazi'ye 6 km uzaklıktaki, 1968 öncesi onun adıyla anılan Arslanbeyli (Aslanbey) köyündedir; sekizgen gövdeli kubbeli türbe 921 (1515) yılında Kasım Bey tarafından yaptırılmıştır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, 'Şücâüddin Velî' ve 'Şeyh Şücâüddin Külliyesi'; Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.)

Üryan Baba (Ahmed Üryan Baba)

Seyitgazi yöresinin Kalenderî-Bektaşî kült muhitinde anılan, az giyimli (üryan) bir Kalenderî şeyhidir; türbede medfun zatın büyük ihtimalle Sultan Şücâüddin'in halifesi Ahmed Üryan Baba olduğu kabul edilir. Kesin kimliği ve ölüm tarihi belgelerle saptanamamıştır. Zaviye ve türbesi, Seyitgazi'nin kuzeydoğusunda 6-7 km uzaklıktaki, eskiden 'Üryan Baba' adıyla anılan Yazıdere köyündedir; kare planlı kubbeli türbe ile imaretten oluşan küçük yapı XVI. yüzyıla (1511-1517 civarı) tarihlenir. (Kaynak: D. Altınsapan v.dğr., 'Seyitgazi İlçesinde Üryan Baba Zaviyesi ve Türbesi', Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi; Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü / Kültür Envanteri.)

Şeyh Şehâbeddin Sühreverdî (Odunpazarı)

Şeyh

Eskişehir Odunpazarı'nda, Anadolu Selçukluları döneminde kurulduğu kabul edilen zaviyenin (Salı Tekkesi) banisi/şeyhi olarak anılan bir tasavvuf büyüğüdür; halk arasında Mevlânâ'nın çağdaşı sayılır. Kesin ölüm tarihi ve kimliği kitâbe bulunmadığından belirsizdir. Zaviyeden günümüze yalnızca türbe ulaşmış olup içinde kitabesiz iki sanduka (Şeyh Şehâbeddin ve oğlu Şeyh Muhiddin'e atfedilen makam mezarlar) bulunur; türbe 1984'te onarılmış, 2009'da Vakıflar Genel Müdürlüğü'nce restore edilmiştir. (Not: bu Odunpazarı türbesi, TDV'de kayıtlı Konya Ereğli'deki Şehâbeddin Sühreverdî külliyesinden farklı bir yerel zaviyedir.) (Kaynak: Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü; Kültür Envanteri, KE 192112.)

Seyyid Battal Gazi

Hazretleri

Emevî-Bizans savaşlarının tarihî bir serdarı iken Türk destan geleneğinde gazi-velî hâline gelmiş sima. Asıl adı Abdullah 'tır. Battal bir isim değil, savaş kudretini anlatan bir lakaptır. Baba adı ve ailesinin menşei hakkında kaynaklar ayrılır: bir kısmı Arap soyundan geldiğini söyler; İbnü'l-Esîr ise Emevîler'e bağlanan azatlı kölelerden geldiğini ileri sürer. VIII. yüzyılda, Emevî hâkimiyeti devrinde ve özellikle 717-740 yılları arasında Anadolu'daki Emevî-Bizans mücadelelerinde faaliyet gösterdi. 717'deki İstanbul kuşatmasına Mesleme b. Abdülmelik kumandasında katılmış olması muhtemeldir. Seferleri Kayseri, Afyon ve Eskişehir ile el-Cezîre ve Suriye bölgelerinde yoğunlaşır — yani gerçek Bizans-müslüman savaşlarının cereyan ettiği yerlerde. 740 civarında, bugünkü Seyitgazi'nin (Eskişehir) yakınındaki Akroinon'da Bizans kuvvetlerine karşı savaşırken şehid düştü. Tesir Halkası — Türkçe kaynaklar, özellikle XI-XIII. yüzyıllar arasında yazıldığı tahmin edilen Battalnâme , bu Arap kumandanını klasik bir Türk destan kahramanına dönüştürmüştür. Kalenderî, Bektaşî ve Alevî çevreler onu bir gazi-velî olarak benimsemiştir. Türbesi ve Külliyesi — Kabrinin Selçuklu devrindeki "keşfi" — ki Alâeddin Keykubad'ın annesinin gördüğü bir rüyaya nisbet edilir — türbe inşasını ve bir ziyaret kültürünü başlatmış, zamanla Seyitgazi yerleşmesi bu merkezin etrafında kurulmuştur.