Bolu Evliyaları ve Türbeleri

Ömer Dede Sikkînî (Bıçakçı Ömer Dede)

Emîr Sikkînî

Bayramiyye'nin Melâmiyye kolunun pîri kabul edilen sûfî. Doğum tarihi bilinmez; doğum yeri kaynaklarda Göynük ve Bursa olarak ihtilaflıdır. En erken kaynak Abdurrahman el-Askerî'nin Mir'âtü'l-ışk'ıdır; halk arasında Bıçakçı Emîr Dede diye tanınmış, "Ömer" adını ilk kez Taşköprizâde kaydetmiştir. Bıçakçılık mesleğinden ötürü "Sikkînî" nisbesiyle anılır. Tasavvufa Bursa'da Somuncu Baba (Hamîdüddin Aksarâyî) çevresinde başladığı, sülûkünü Hacı Bayrâm-ı Velî'nin yanında tamamlayıp halifesi olduğu kabul edilir; şeyhinin vefatından sonra Göynük'e yerleşti. Menkıbeye göre taç-hırka gibi zâhirî alâmetler konusunda Akşemseddin ile ihtilafa düşmüş, taç ve hırkasıyla ateşe girdiği, kendisine zarar gelmeden yalnız alâmetlerin yandığı rivayet edilir; zâhirî alâmetleri terk edişi Bayramî-Melâmîliğinin başlangıcı sayılır. 880'de (1475) Göynük'te vefat etti; sekizgen planlı müstakil türbesi Göynük Çeşme Mahallesi'ndedir. Yolunu halifesi Bünyâmin Ayâşî sürdürmüştür. (Kaynaklar: Haşim Şahin, TDV İslâm Ansiklopedisi 'Ömer Dede Sikkînî'; Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü 'Emîr Sikkînî'; Kültür Portalı 'Ömer Sekkin Hazreti Türbesi'.)

Dâvûd-i Halvetî (Uzun Dâvûd / Dâvûd-i Mudurnî)

Halvetî tarikatı şeyhi; tasavvufî meseleleri manzum olarak şerheden Gülşen-i Tevhîd 'in müellifi. Bolu'nun Mudurnu kazasında doğdu. Bağdat'ta tahsil gördü. Tahsilinin ardından Amasya'ya giderek Seyyid Yahyâ-yı Şirvânî'nin halifelerinden Habîb Karamânî 'ye (ö. 902/1497) intisap etti. Bir süre sonra şeyhi tarafından Halvetîliği yaymak üzere Mudurnu'ya gönderildi. Devrinin önemli âlim ve şeyhlerinden biri olduğu anlaşılan Dâvûd-i Halvetî'nin İsfendiyaroğulları nezdinde büyük itibarı vardı. İsfendiyaroğulları Hükümdarı İsmâil Bey'in kardeşi ve rakibi olup Kızıl Ahmed diye bilinen Emîr Ahmed'in, bazı tasavvufî meselelerin izahını yapan bir eser yazmasını kendisinden istemesi bunu açıkça gösterir. 913 (1507) yılında Mudurnu'da vefat etti. Eserleri — Gülşen-i Tevhîd : Taşköprizâde'ye göre Türkçe ve Arapça karışık olarak telif edilen bu büyük kitap tarikat ehli arasında çok rağbet görmüştür. Eserin dörtte birini atvâr-ı seb'a konusu teşkil eder; diğer bölümlerde bazı âyet ve hadislerle Hz. Ali'nin ve Ebû Saîd-i Ebü'l-Hayr, Şehâbeddin es-Sühreverdî, Muhyiddin İbnü'l-Arabî, Mevlânâ Celâleddin, Seyyid Yahyâ-yı Şirvânî, Habîb Karamânî gibi ünlü sûfîlerin sözleri tercüme ve şerhedilir. Başlık olarak alınan bu sözlerin tercüme ve şerhleri manzumdur. Genellikle mesnevi tarzında kaleme alınan eser yer yer kaside, gazel ve rubâîler ihtiva eder; tasavvufî-ahlâkî konuları işleyen hikâyeler de yer alır. Eser, Necati Elgin tarafından Konya Mevlânâ Müzesi Kütüphanesi'ndeki 1042 (1633) tarihli nüshaya dayanılarak ilim âlemine tanıtılmıştır. Müellifin vefat yılı olan 913'te (1507) istinsah edilmiş bir nüshası ile istinsah tarihi bilinmeyen bir başka nüshası Süleymaniye Kütüphanesi'ndedir.

Mehmed Tâlûî (Tuluû) Efendi

Şeyh

1689'da Mudurnu'da doğan, Halvetiyye'nin Nasûhiyye koluna mensup şeyhtir; İstanbul'da Nasûhî Efendi ve oğlu Ali Efendi'den ders aldı, 1742'de Halvetî tekkesi şeyhi oldu. Ömrünün sonunda Mudurnu'ya dönüp halkı irşad etti. 1170/1757'de Mudurnu'da vefat etti ve türbesi Kanûnî Sultan Süleyman Camii avlusundadır. (Kaynak: 'Mudurnu'da Tasavvuf' makalesi; Mudurnu Kaymakamlığı türbeler envanteri)

Geredeli Abdullah Efendi

XIX. yüzyıl sonlarında yaşamış, Gerede'li bir Halvetî mürşididir; şeyhi Mustafa Sâfî Efendi'nin önde gelen halifelerinden olup onun vefatından sonra irşad makamına geçmiştir. Kaynaklarda zâhirî ilim tahsil etmediği halde bâtınî ilimde derinleştiği aktarılır. Gerede'deki dergâhının hücresine defnedilmiş, kabri üzerine türbe yapılmıştır. (Kaynak: Evliyâlar Ansiklopedisi — ehlisunnetbuyukleri.com; Menâkıb-ı Hacı Mustafa Sâfî, Millet Ktp. Ali Emîrî nr. 1111)

Kemâl Ümmî (Ümmî Kemâl, İsmâil)

(kabir ihtilaflı)

Asıl adı İsmâil olan, öğrenim görmediği için 'Ümmî Kemâl' mahlasını kullanan XV. yüzyıl mutasavvıf-şairidir; Halvetiyye'ye mensup olup Bolu çevresinde halkı irşad etmiştir. Divanı, Kırk Armağan ve Hazîre-i Kuds mesnevileriyle tanınır; takipçilerine Kemâlîler denmiştir. 880/1475'te vefat etti; türbesi Bolu'nun güneydoğusundaki Tekke (Işıklar) köyündedir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Kemal Ümmî'; Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü) [kabir yeri ihtilaflı: TDV Bolu'yu en güçlü ihtimal sayar; Karaman/Niğde/Manisa rivayetleri makam]

Şeyh Fahreddîn-i Rûmî (Mudurnulu)

Şeyh (makam/ihtilaflı)

Yıldırım Bayezid devrinde yaşamış, dinî ilimlerde derinleşmiş bir âlim ve mutasavvıftır; eğitim merkezi Mudurnu'ya yerleşip talebe yetiştirmiştir. Müştemilü'l-ahkâm, ed-Daavâtü'l-me'sûre ve Ferâidü'l-leâlî gibi eserler kaleme almıştır. 864/1460'ta Mudurnu'da vefat etti; kabri Yıldırım Bayezid (Büyük) Camii kapısı yakınında rivayet edilir (yer yöresel rivayetle teyit; ihtilaflı olabilir). (Kaynak: evliyalar.net 'Fahreddin Rûmî'; İslâm Âlimleri Ansiklopedisi — ehlisunnetbuyukleri.com)

Hayreddîn-i Tokâdî

Şeyh

Halvetî şeyhi; Halvetiyye'nin Şâbâniyye kolunun pîri Şâbân-ı Velî 'nin mürşidi. Kimliği hakkında kaynaklarda bir karışıklık vardır: Tokat'lı bir diğer Hayreddin Efendi ile karıştırılmıştır. Halvetiyye'nin Cemâliyye kolunun kurucusu, Çelebi Halife diye bilinen Cemâl-i Halvetî 'nin (ö. 899/1494) yanında yetişti. İstanbul'da Koca Mustafa Paşa Tekkesi'nde kısa bir süre hizmet ettikten sonra Bolu'ya gönderildi. Bolu ve Düzce Pazar'da irşad faaliyetinde bulundu. 937 (1530) yılından sonra vefat etti. Tesir Halkası — Yetiştirdiği en tanınmış mürid, Halvetiyye'nin Şâbâniyye kolunun kurucusu Şâbân-ı Velî 'dir. Ayrıca Muslihuddîn-i Konrapavî ve Mahmûd-ı Kürevî gibi müridleri vardır. Türbesi ve Külliyesi — Bolu'ya on üç kilometre uzaklıktaki Elmalık köyünde ona nisbet edilen bir türbe bulunmaktadır; yaz aylarında burada geniş katılımlı anma törenleri yapılmaktadır.