Lamu Evliyaları ve Türbeleri

Habîb Sâlih b. Alevî Cemelülleyl

el-Habîb

Doğu Afrika sahilinin (Svahili) en tesirli âlim ve mürşidlerinden; Lamu'daki meşhur Riyâdha Camii'nin kurucusu (1853, Komorlar'ın Ngazidja/Singani beldesi – 1935, Lamu/Kenya). Aslen Yemen'den Komorlar'a göçmüş, Hz. Ali soyundan gelen Bâ Alevî Cemelülleyl seyyid ailesine mensuptur. 1866 civarında Lamu'ya ilim için geldi, adanın büyük âlimlerinden okudu. 1889/1901'de Riyâdha Camii ve medresesini kurdu; burası Doğu Afrika'nın en saygın İslâm ilim merkezlerinden biri oldu. Halkın geniş kesimlerine ilmi ulaştırmasıyla, Lamu'da her yıl düzenlenen mevlid (Maulidi) merasimini başlatmasıyla tanınır. Vefatından sonra oğulları medreseyi sürdürdü; kabri Riyâdha Camii yanındadır ve ziyaretgâhtır.

Habîb Sâlih bin Alevî Cemâlü'l-Leyl

Habîb

Habîb Sâlih, Bâ Alevî silsilesine mensup, Hz. Peygamber soyundan gelen Hadramî kökenli bir seyyid olup Komor Adaları'nda doğmuş, 1880'lerde Lamu'ya yerleşmiştir. 1885-1892 yıllarında Doğu Afrika sahilinin en önemli ilim merkezi hâline gelen Riyâdha Camii ve medresesini kurmuştur. 19. yüzyıl sonunda Lamu'ya Mevlid-i Habeşî kutlamasını getirmiş, böylece bugün Körfez ve Hint Okyanusu diasporasından hacıları çeken yıllık Lamu Mevlidi'ni başlatmıştır. En önemli toplumsal reformu, İslamî eğitimi köle torunlarına ve dışlanmış kesimlere açması olmuştur; 2 Muharrem 1354 / 6 Nisan 1935'te vefat etmiş ve Riyâdha Camii'nin yanındaki kabristana defnedilmiştir. (Kaynak: Anne K. Bang, 'Sufis and Scholars of the Sea', Routledge 2003; Oxford COMPAS, 'Lamu Maulid')

Mwana Hadie Famau

Mwana Hadie Famau, Lamu kasabasının saygı gören kadın velîsi olup geleneksel olarak yaklaşık 16. yüzyıla tarihlenir; kabri 300-400 yıllık kabul edilir, kesin bir vefat tarihi belgelenmemiştir. Kadınların ve çocukların eğitimi ile haklarının savunucusu olarak hatırlanır; hem Arapça hem Kiswahili öğretmiş, gerçek İslam'ın kadını dışlamadığını vurgulamıştır. Lamu'nun Waungwana wa Yumbe (Moit) mahallesindeki türbesi, dilek tutup adak adanan (kuweka nadhiri) faal bir ziyaret yeridir. Şahsiyeti adıyla anılan tarihî/itikadî bir figür olmakla birlikte tarihlemesi belgesizdir ve tespit gelenekseldir/itikadîdir. (Kaynak: National Museums of Kenya / Google Arts & Culture, 'Mwana Hadie Famau'; Eastleigh Voice, Lamu tombs)