Muhammed b. Süleyman el-Cezûlî
Sîdî
Delâilü'l-hayrât müellifi; Şâzeliyye'nin Cezûliyye kolunun kurucusu ve Merakeş'in yedi velisinden biri. Tam adı Ebû Abdillâh Muhammed b. Süleymân el-Cezûlî 'dir. Fas'ın güneyinde Sûs vadisindeki Cezûle bölgesinin Simlâl köyünde dünyaya geldi; Cezûle kabilesine mensup Berberî bir aileden gelmekle birlikte şerif kabul edilir. Dinî ilimleri ve Arapça'yı Fas'ta Karaviyyîn Camii yakınındaki Medresetü's-saffârîn 'de okudu; Şâzelî şeyhi Ahmed Zerrûk ile muhtemelen burada tanıştı. Kabilesi içindeki bir kavga sebebiyle memleketinden ayrılmak zorunda kalınca Tanca'ya, ardından Mekke, Medine ve Kudüs'e gitti; kırk yıl sonra Fas'a döndü. Azemmûr'daki Benî Amgār zâviyesinde Şeyh Ebû Abdullah Muhammed eş-Şerîf'e intisap ederek Şâzeliyye'ye girdi. Meşhur virdi Delâilü'l-hayrât 'ı bu yıllarda tertip etti; ardından on dört yıl halvete çekildi. Halvetten çıkıp Âsafî'ye yerleştiğinde etrafında 10.000'den fazla mürid toplandı. Bu kalabalıktan çekinen bölge valisi onu Şiyâzime yöresindeki Efûgāl köyüne sürdü. 6 Kasım 1465 tarihinde, secde hâlindeyken vefat etti. Tesir Halkası — Kurduğu Cezûliyye, Şâzeliyye'nin Kuzey Afrika'daki en yaygın kolu oldu ve kendi içinden Tebbâiyye, Îseviyye, Vezzâniyye ve Hansaliyye tarikatları doğdu. Merakeş'te medfun yedi veliyi (seb'atü ricâl) anlatan menâkıb geleneğinde, bu yedi isimden biri olarak anılır. Eserleri — Delâilü'l-hayrât Hz. Peygamber'e salavatları bir araya getiren bir virddir ve İslâm dünyasının her tarafında çok yaygın olarak okunmuştur; Türkçe'de Kara Dâvud adıyla bilinen meşhur şerhi de bu eser üzerine yazılmıştır. Ayrıca Hizbü'l-felâh , Hizbü'l-Cezûlî ve Hizbü sübhâni'd-dâimî lâ yezâl adlı evrâdı vardır. Türbesi ve Külliyesi — Naaşı önce Efûgāl'de kaldı; müridi Ömer b. Süleyman es-Seyyâf onu uzun süre yanında taşıdı. Yetmiş yedi yıl sonra Merakeş'e giren Ebü'l-Abbas Ahmed el-A'rec, Cezûlî'nin naaşını aynı yerde medfun babasının cesediyle birlikte Merakeş'teki bir türbeye nakletti.