Tunus Evliyaları ve Türbeleri

İbn Arefe el-Vergammî

Tunuslu büyük Mâlikî fakihi; Kuzey Afrika'da Mâlikî mezhebinin önde gelen simalarından. Tam adı Ebû Abdillâh Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Arafe el-Vergammî et-Tûnisî 'dir. 27 Receb 716 (15 Ekim 1316) tarihinde Tunus şehrinde doğdu. Araplaşmış Berberî kabilesi Vergamme'ye mensuptur. İlk eğitimini babasından ve Ebû Abdullah Muhammed b. Sa'd el-Ensârî'den aldı. Daha sonra Tunus Kadısı İbn Abdüsselâm el-Hevvârî'den tefsir, fıkıh ve usûl-i fıkıh, muhaddis Vâdîâşî'den hadis, Ebû Abdullah Muhammed el-Âbüllî ile Ebû Abdullah İbnü'l-Habbâb'dan aklî ilimleri okudu. İbn Selâme, İbn Hârûn el-Kinânî, Ömer b. Kaddâh, İbnü'l-Cebbâb ve İbn Enderâs gibi âlimlerden İslâmî ilimlerin yanında nahiv, beyân, mantık, aritmetik ve tıp öğrendi. İlim tahsili için Tilimsân ve Trablus şehirlerine gitti. VIII. (XIV.) yüzyılın ortalarında baş gösteren veba salgınında İbn Abdüsselâm, Vâdîâşî ve İbnü'l-Habbâb gibi âlimler hayatlarını kaybedince fıkıh, usûl-i fıkıh, tefsir, kıraat, hadis ve kelâm sahalarındaki bilgisiyle onların bıraktığı boşluğu doldurdu. 750 (1349) yılında Zeytûne Camii 'nin imamlığına, 772'de (1370) hatipliğine getirildi; bir yıl sonra da başmüftülükle görevlendirildi. 792 (1390) yılında hacca gitti; yolculuk sırasında bir süre kaldığı Mısır'da Sultan Berkuk'la görüştü. Kendisine yapılan kadılık tekliflerini geri çevirdi. Başta Zeytûne Camii ve Tevfîk Medresesi olmak üzere çeşitli eğitim kurumlarında özellikle tefsir ve fıkıh okuttu; şöhreti Tunus dışına yayılınca birçok bölgeden fetva sormak ve ders almak için insanlar yanına gelmeye başladı. Zühd ve takvâ sahibi bir insandı; namaz ve ders halkası dışında halk içinde pek görünmez, devlet görevlerine yapılan tayinler ve bazı ilmî meselelerde görüşüne başvurulması için aldığı davetler dışında devlet adamlarıyla görüşmezdi. Hayır işleri ve köle âzadı için vakıflar kurmuş, başta talebeleri olmak üzere birçok kişiye maddî destek sağlamıştır. 24 Cemâziyelâhir 803 (9 Şubat 1401) tarihinde Tunus'ta vefat etti ve Cilâz Kabristanı 'nda Şerîf Hüseyin Türbesi yakınlarına defnedildi. Tesir Halkası — Fetvaları, eserleri ve talebeleri vasıtasıyla İslâm dünyasında, özellikle Kuzey Afrika'da İslâmî tefekkürün gelişmesine önemli katkıda bulundu. En tanınmış talebeleri arasında İbnü'l-Cezerî, İbn Hacer el-Askalânî , İbn Nâcî, Mecârî, Burzülî, Ebû Hâmid İbn Zahîre, Übbî, İbn Merzûk el-Hafîd, Burhâneddin İbn Ferhûn ve İbn Kunfüz vardır. Fetvaları, kendi eserleri yanında özellikle talebelerine ait Burzülî'nin en-Nevâzil 'i ve Venşerîsî'nin el-Mi'yâr 'ı gibi koleksiyonlarda korunmuş, Sa'd Gurâb tarafından derlenerek neşre hazırlanmıştır. Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Çizgisi fıkıh ve kelâmdır: itikadî konularda Eş'ariyye'nin görüşlerini savunurdu. Eserleri — ① el-Muhtasar fi'l-fıkh ( el-Muhtasarü'l-kebîr , el-Muhtasarü'l-fıkhî ): şöhretini sağlayan en önemli eseridir; Mâlikî fıkhına dair, beş büyük ciltten oluşan ve 772-786 (1370-1384) yılları arasında telif edilen eserin Fas ve Merakeş kütüphanelerinde yazma nüshaları vardır. ② Hudûdü İbn Arafe ( Kitâbü'l-Hudûd ): el-Muhtasar 'daki fıkhî terimlerin tariflerinden derlenmiş, Muhammed b. Kāsım er-Rassâ'ın şerhiyle birlikte yayımlanmıştır. ③ el-Muhtasar fî usûli'l-fıkh : İbnü'l-Hâcib'in el-Muhtasar 'ını tamamlamak amacıyla, bilhassa Âmidî'nin el-İhkâm 'ından istifadeyle yazılmış yaklaşık 500 sayfalık bir eserdir; 799 (1397) yılında tamamlanmıştır. ④ Muhtasarü'l-Havfî fi'l-ferâiz : el-Havfî'nin el-Ferâiz 'inin ihtisar ve şerhi. ⑤ el-Muhtasarü'ş-şâmil fî usûli'd-dîn : Beyzâvî'nin Tavâliu'l-envâr 'ı tertibinde kelâm meselelerini ele alır; 27 Ramazan 789 (11 Ekim 1387) tarihinde tamamlanmıştır. ⑥ el-Muhtasar fi'l-mantık : 789 (1387) yılından önce tamamlanmış, hacmi küçük fakat önemli bir eserdir. ⑦ Tefsîru İbn Arafe : tefsir derslerinde talebelerinin tuttuğu notlardır; en meşhuru Übbî'ninkidir. Kaynaklarda el-Mebsût fi'l-fıkh , Manzûme fî kırââti Ya'kūb , Tüsâiyyât ve Uşâriyyât fi'l-hadîs gibi başka eserleri de anılır.