Asıl adı Muhammed bin Muhammed olan, Kutbüddîn lakabıyla ve Alaşarlı nisbesiyle anılan bu zat, evliyanın önde gelenlerinden sayılır. Doğum tarihi kaynaklarda belirtilmemektedir. Yaşadığı belli başlı yerler Tebriz, Meraga ve Şirvan olmuştur. Hac yolculuğunun ardından Mısır'a gitti, oradan Anadolu'ya geçti ve Gence Hâkimi Kara Yusuf Bey ile görüştü. Daha sonra İznik'e yerleşerek ibadet ve talebe yetiştirmekle meşgul oldu. Muhammed Harezmî hazretlerinin talebesiydi. Türkçe kaleme aldığı 'Râhat-ül-kulûb' ve 'Mukaddimet-üs-salât' adlı eserlerin yanı sıra tefsir ve başka eserleri vardır. Kaynaklarda nakledildiğine göre, Timur Han ordusunun Anadolu'dan çekilmesiyle ilgili bir menkıbe kendisine atfedilir. Vefatı için iki ayrı rivayet bulunmaktadır: bir rivayete göre 1415 (H.818) yılında İznik'te vefat etmiş, başka bir rivayete göre ise 1418'de vefat etmiştir. Kabr-i şerîfi İznik'tedir.
Çok Görüşlü Görüşler
Kaynakların çoğu Kutbüddin İznikî'nin 821 (1418) yılında İznik'te vefat ettiğini belirtir; bazı kaynaklar bu yılı tereddütle kaydeder. Kütüphane kataloglarında oğlu Kutbüddinzâde Muhyiddin Mehmed'in (ö. 885/1480) adı da "Kutbeddin İznikî" olarak yazıldığından, baba ile oğul ve onlara atfedilen eserler kimi kaynakta birbirine karışmıştır. İlk Türkçe ilmihal kabul edilen Mukaddime ona aittir; bazı kaynaklar onu Ebü'l-Leys es-Semerkandî'nin Arapça risâlesinin tercümesi sayarken, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi bunu bir karışıklık olarak değerlendirip eserin özgün bir Türkçe telif olduğunu savunur.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi — KUTBÜDDİN İZNİKÎ — Reşat Öngören
- KUTBÜDDİN İZNİKÎ — Reşat Öngören
- İslâm Ahlâkı (Cennet Yolu İlmihâli)
- Lemezat
- İslâm Âlimleri Ansiklopedisi
- Evliyalar Ansiklopedisi · Bursa Evliyâları
- Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye
- Rehber Ansiklopedisi
- Mu'cem-ül-Müellifîn
- Şakâyik-ı Nu'mâniyye tercümesi (Mecdî Efendi)
Her kayıt kaynaklıdır (Kaynak Zorunluluğu).