Sun'ullah Gaybî

Türk tasavvuf şiirinin önemli temsilcilerinden; Bayramî-Melâmî çizgide eser vermiş mutasavvıf şair.

Kütahya'da 1624-1629 yılları arasında doğdu. Babası, Kütahya'da müftülük yapmış ve Elmalılı Sinân-ı Ümmî'ye intisap etmiş olan, Müftî Derviş diye anılan Ahmed Efendi'dir. Soyu tanınmış sûfî simalara uzanır: dedesi Şeyh Beşir Efendi, onun babası Pîr Ahmed ise Sünbül Sinan çevresine bağlıdır.

1649'da, yirmi beş yaşlarındayken Olanlar Şeyhi İbrâhim Efendi'nin yanında yetişmek üzere İstanbul'a gitti. İbrâhim Efendi'nin 1655'te vefatı üzerine Kütahya'ya döndü ve eserlerini burada, Bayramî-Melâmî geleneği içinde kaleme aldı.

İki ayrı yola bağlıdır: İbrâhim Efendi vasıtasıyla Bayramî-Melâmî, Kütahya'daki Balıklı Tekkesi'nden Muslihuddin Efendi vasıtasıyla ise Halvetî silsilesine.

Son eserini tamamladığı 1676 yılından bir süre sonra vefat etti.

Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Türk tasavvuf şiirinin başlıca temsilcilerinden biridir; tecellî, devir nazariyesi ve insân-ı kâmil gibi temel tasavvufî konuları işler. M. Fuad Köprülü onu Yûnus Emre takipçileri arasında saymıştır. Doksan dokuz beyitlik Keşfü'l-gıtâ adlı manzumesi sûfî çevrelerde hususi bir şöhret kazanmıştır.

Eserleri — 1. Dîvan (çeşitli nazım şekillerinde 115 şiir: ilâhîler, methiyeler ve tasavvufî manzumeler). 2. Sohbetnâme (İbrâhim Efendi'nin 1649-1655 yılları arasındaki sohbetlerinin derlemesi). 3. Rûhu'l-hakîka (1661). 4. Bîatnâme (mürşid-mürid münasebeti ve zikir usulleri). 5. Risâle-i Esmâ (1087/1676; esmâ-i ilâhiyye ve sülûk). 6. Risâle-i Halvetiyye ve Bayramiyye (1662). 7. Mekârimü'l-ahlâk fî tarîki'l-uşşâk (1661). Ayrıca itikad, mârifet ve amel konularında başka risâleleri vardır.

Türbesi ve Külliyesi — Kütahya'daki Musallâ Kabristanı'ndadır ve önemli bir ziyaretgâh olmayı sürdürmektedir.