Hulefâ-yi Râşidîn'in ikincisi; Fârûk lakabıyla anılır.
Tam adı Ebû Hafs el-Fârûk Ömer b. el-Hattâb b. Nüfeyl b. Abdüluzzâ el-Kureşî el-Adevî'dir.
Bi'setin altıncı yılında (616) İslâm'ı kabul etti. İki rivayet vardır: birinde kız kardeşinin Tâhâ sûresini okuması sırasında, diğerinde Hâkka sûresinin 41-46. âyetlerini duyunca müslüman olmaya karar vermiştir.
Fârûk lakabı hak ile bâtılı birbirinden ayıran anlamındadır; lakabı Resûl-i Ekrem'in, müslümanların yahut Ehl-i kitabın vermiş olduğuna dair rivayetler vardır.
Hicrette kardeşi Zeyd, eşi ve oğlu Abdullah ile birlikte yirmi kişilik bir kafilenin başında Mekke'den ayrılıp Kubâ'ya gitti.
Hz. Ebû Bekir tarafından halef tayin edildi; 22 Cemâziyelâhir 13'te (23 Ağustos 634) Mescid-i Nebevî'de biat alarak Hulefâ-yi Râşidîn'in ikincisi oldu (634-644).
Halifeliğinin başlıca icraatları: fetihler — Kādisiye Savaşı (15/636), Yermük Muharebesi (15/636), Nihâvend zaferi (21/642) ve Mısır fethinin tamamlanması; divan teşkilâtı — fey gelirlerinin müslümanlara dağıtılması için kurulan sistemli organizasyon; hicrî takvim — Hz. Ali'nin teklifi üzerine 16 yılının Rebîülevvelinde kullanılmaya başlanmış ve muharrem birinci ay kabul edilmiştir; Kudüs'ün fethi — Patrik Sophronios'tan şehrin anahtarlarını teslim almış ve 17/638'de eman vermiştir.
Mugīre b. Şu'be'nin kölesi Ebû Lü'lüe Fîrûz en-Nihâvendî onu hançerle yaraladı (23/644). Ölüm döşeğinde halifenin bir şûra meclisince seçilmesini istedi. 26 Zilhicce 23'te (3 Kasım 644) vefat etti.
Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Beytülmâlden ihtiyacı dışında hiçbir şey almadı ve sıradan bir Kureyşli gibi yaşadı. Geceleri Medine sokaklarında dolaşarak asayişi kontrol eder, ihtiyaç sahiplerini görünce beytülmâlden yardımı bizzat taşırdı. Hz. Âişe'nin sözü kaynakta şöyle aktarılır: "Ömer anılınca adalet anılmış olur."
Türbesi ve Külliyesi — Medine'de Ravza-i Mutahhara'da, Hz. Ebû Bekir'in yanına defnedilmiştir.
Çok Görüşlü Görüşler
🔴 HİLÂFET MESELESİ. Şiî kaynaklar Hz. Ali'nin ilâhî emirle halife olması gerektiğini, Hz. Ömer'in Hz. Ebû Bekir ve Ebû Ubeyde ile birlikte bu emre muhalefet ettiğini ileri sürer. Kaynak buna karşılık şu kaydı da verir: Hz. Ali ilk gün biat edenler arasında yer almış ve onu desteklemiştir. Atlas iki kaydı da yazar, hüküm vermez (kural #9 ilke 3 ve ilke 5).
Kırtas Vak'ası. Hz. Peygamber'in vefatından önce yazı yazdırmak istemesine Hz. Ömer'in karşı çıkması, Şiî kaynaklarca onun aleyhinde kullanılmıştır. Atlas bu tartışmayı kaydeder.
Ehl-i kitap kadınlarla evlilik meselesi. Hz. Ömer, Medâin valisi Huzeyfe'den yahudi asıllı eşini boşamasını istemiştir. Bazı hadis kitaplarında bu tutum öne çıkarılır; kaynak ise bunun fetihlerden sonra yaygınlaşan evliliklerin önüne geçmek için alınmış geçici bir tedbir olduğunu açıklar. İki okuma da kaydedilir.
🔴 eş-Şürûtü'l-Ömeriyye UYDURMADIR. Kaynak açık konuşur: Abdurrahman b. Ganm tarafından rivayet edilen ve Suriye hıristiyanlarına nisbet edilen bu metnin Hz. Ömer'e ve onun valilerine nisbet edilmesi doğru değildir. Atlas bu tesbiti olduğu gibi aktarır; çünkü bu belge tarih tartışmalarında sıkça kullanılır.
İçtihadları bir ilke tartışmasının merkezindedir. Müellefe-i kulûbun zekât hissesi, fethedilen toprakların dağıtılmaması ve kıtlık yılında hırsızlık cezasının uygulanmaması gibi tutumları, zamanın değişmesiyle hükümlerin değişeceği ilkesinin tartışılmasında referans noktası hâline gelmiştir.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — Mustafa Fayda · c. 34, s. 44-51, “ÖMER” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000173 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.