Tarsus'ta, Hz. Peygamber'in ilk müezzini olan sahâbî Bilâl-i Habeşî'nin anısına yapılmış türbe. Burası zatın kabri değildir; kabri Dımaşk'tadır.
Tam adı Ebû Abdillâh Bilâl b. Rebâh el-Habeşî'dir. Hicretten kırk yıl kadar önce (581 civarı) Habeş asıllı bir köle olarak doğdu. İslâmiyet'i Hz. Ebû Bekir vasıtasıyla kabul etti ve Mekke'de müslüman olduğunu açıkça söyleyen ilk yedi kişiden biri oldu. Hicretin 1 (622) veya 2. yılında (623) Hz. Peygamber'in öğrettiği ezanı onun emriyle ilk defa okumakla meşhur oldu ve hayatı boyunca Resûlullah'ın müezzinliğini yaptı.
Hz. Ömer halife olunca Medine'den ayrılarak Suriye'de birçok şehir ve bölgenin fethine katıldı; Suriye'de halifenin isteği üzerine bir defa ezan okuyup dinleyenleri ağlattığı nakledilir. 20 (641) yılında, altmış küsur yaşında Dımaşk'ta (veya Halep yahut Dâreyyâ'da) vefat etti ve Bâbüssagīr'deki kabristana defnedildi.
Türbesi ve Külliyesi — TARSUS maddesi, şehrin önemli tarihî eserleri arasında Bilâl-i Habeşî anısına Memlükler'in yaptırdığı türbeyi sayar. Maddede bu yapının inşa tarihi, mimarisi ya da ona bağlı bir mescid veya vakıf hakkında bilgi yoktur. Madde, Tarsus'un Halife Ömer devrinde 16 (637) yılında İslâm topraklarına katıldığını, 761 (1360) yılında Memlükler'in Halep valisi Seyfeddin Begtemür el-Hârizmî tarafından fethedildiğini ve 923 (1517) yılında kesin biçimde Osmanlı idaresine girdiğini kaydeder.
Çok Görüşlü Görüşler
Kaynak maddeler siyer-hadis ve şehir tarihi geleneğine dayanır; atlas aşağıdaki noktaları kaynağın söylediği kadarıyla kaydeder ve taraf tutmaz.
Makamın dayanağı — TDV maddesi Tarsus makamının dayanağını vermez. TARSUS maddesi yalnız Bilâl-i Habeşî anısına Memlükler'in yaptırdığı bir türbeden söz eder; Bilâl'in Tarsus'ta bulunduğuna ya da burada ezan okuduğuna dair bir rivayet aktarmaz. BİLÂL-i HABEŞÎ maddesi Tarsus'u hiç anmaz; Bilâl'in Suriye'de birçok şehrin fethine katıldığını söyler, fakat bu şehirleri saymaz. Atlas, yapının neden Bilâl-i Habeşî'ye nisbet edildiği konusunda kaynağın ötesine geçmez.
Kabrin yeri — BİLÂL-i HABEŞÎ maddesi vefat yeri için üç ad verir: Dımaşk, Halep veya Dâreyyâ; defin yeri olarak yalnız Dımaşk'taki Bâbüssagīr kabristanını anar. Atlasın Bilâl-i Habeşî kabir kaydı Şam'dadır; Tarsus'taki yapı bir anma yapısıdır, kabir değildir.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · c. 40, s. 111-114, “Tarsus” maddesi
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · c. 6, s. 152-153, “Bilâl-i Habeşî” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000252 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.