Abdurrahman es-Seâlibî

Cezayir'in büyük müfessiri ve Mâlikî fakihi; el-Cevâhirü'l-hisân adlı tefsiriyle tanınır, takvâ ve zühdüyle anılır. Tam adı Ebû Zeyd Abdurrahmân b. Muhammed b. Mahlûf es-Seâlibî'dir. Soyu Ca'fer b. Ebû Tâlib'e dayandığı için Ca'ferî nisbesiyle de anılmıştır.

786 (1384) yılında, ecdadı Seâlibe emîrlerinin memleketi olan Cezayir şehri yakınlarındaki Vâdîyüsr'de doğdu. Kur'an'ı ezberledikten sonra ilk dinî bilgileri aldı. Ardından tahsil için babasıyla Tilimsân'a ve 802'de (1399) bir yıl kalacağı Bicâye'ye gitti. Babasının vefatı üzerine memleketine döndü; daha sonra yedi yıl kalacağı Bicâye'ye tekrar giderek Ali b. Osman el-Miklâtî ve Ebü'r-Rebî' Süleyman b. Hasan gibi hocalardan fıkıh, usul, tefsir, kıraat ve hadis dersleri aldı.

809-817 (1406-1414) yıllarında Hafsîler'in başşehri Tunus'ta kaldı ve Muhammed b. Hilfe el-Übbî ile Îsâ el-Gabrînî gibi âlimlerden faydalandı. 817'de (1414) Mısır'da Ezher'de Muhammed Ali b. Ca'fer el-Bilâlî, Şemseddin Muhammed b. Ahmed el-Bisâtî ve özellikle hadiste kendisinden istifade ettiği İbnü'l-Irâkī'nin derslerini takip etti. Kaynağa göre bazı kaynaklar, daha sonra ders vermek ve irşad faaliyeti yürütmek için kendi adına bir zâviyenin inşa edildiği Bursa'ya gittiğini kaydeder. Oradan hac için Hicaz'a geçti ve buradaki âlimlerden faydalandı. 819'da (1416) Mısır üzerinden Tunus'a döndü; Zeytûne'de ders verdi ve hadis ilminde temayüz etti. Aynı dönemde hocası Übbî'nin derslerini takip ederek ondan icâzet aldı; İbn Merzûk el-Hafîd'den Buhârî ve el-Muvatta' icâzeti alıp yaklaşık 820'de (1417) memleketine döndü.

Cezayir şehrindeki el-Câmiu'l-a'zam'da imam-hatip olarak göreve başladı. Bir süre kadılık görevini üstlendiyse de bu uzun sürmedi; kendini telif, öğretim, vaaz ve irşad faaliyetlerine verdi. Bilhassa yöneticilerle bir araya gelmemeye özen gösterdi. Büyük bir şöhrete sahipti; kaynağın ifadesiyle doğduğu yer kendisine nisbetle Cezâirü Sîdî Abdurrahman diye anılmıştır.

23 Ramazan 875'te (15 Mart 1471) vefat etti; bazı kaynaklarda bu tarih 876 olarak verilir. Kaynak defin yerini belirtmez.

Tesir Halkası — Talebeleri arasında Muhammed b. Merzûk el-Kefîf, kelâm âlimi Muhammed b. Yûsuf es-Senûsî, Ahmed b. Abdullah el-Cezâirî ez-Zevâvî ve Zerrûk gibi şahsiyetler bulunur.

Eserleri — Kaynaklarda doksan civarında eser yazdığı kaydedilir. En meşhuru el-Cevâhirü'l-hisân fî tefsîri'l-Kur'ân'dır; 833 (1429) yılında tamamlanan bu rivayet tefsirine, en güzel hikmetler ve hasen cinsinden sünen cevherleriyle dolu olduğu düşüncesiyle bu ad verilmiştir. İbn Atıyye el-Endelüsî'nin el-Muharrerü'l-vecîz'inin muhtasarı mahiyetindedir; hazırlanmasında yaklaşık 100 kaynaktan faydalanılmış, İbn Atıyye'ye bazı eleştiriler yöneltilmiş ve görüşler arasında tercihler yapılmıştır. Nüzûl sebepleri, kıraat vecihleri ve lugat izahlarına yer verilir; ahkâm âyetleri daha çok Mâlikî mezhebine göre açıklanır; nâdiren rastlanan İsrâiliyat türü rivayetlerin sahih olmadığı ya da te'vil edilmesi gerektiği belirtilir. Diğer eserlerinden bazıları: âhiret hallerine dair el-Ulûmü'l-fâhire; Nâfi' kıraatine dair manzum ed-Dürerü'l-levâmi''in şerhi el-Muhtâr mine'l-cevâmi'; fıkha dair Ravzatü'l-envâr; Peygamber'in mucizelerine dair el-Envâr fî âyâti'n-nebiyyi'l-muhtâr; kendi rüyalarının anlatıldığı el-Merâî; el-Câmiu'l-kebîr; İbn Hâcib'in Mâlikî fıkhına dair muhtasarının şerhi; kırk hadis tarzındaki el-Envârü'l-muzî'e; ibadet ahkâmına dair Câmiu'l-ümmehât; Riyâzü's-sâlihîn; Kur'an kıssalarına dair Nefâisü'l-mercân; Hakāiku'l-akīde; Riyâzü'l-üns; ilim yolculuklarını, icâzet aldığı hocalarını ve isnadlarını anlattığı otobiyografik fihrist Ganîmetü'l-vâfid ve bugyetü't-tâlibi'l-mâcid; garîb lafızlara dair Mu'cem ve iyilik yapmaya dair kırk hadis şerhinin telhisi Erbaûne hadîsen fî ıstınâi'l-ma'rûf.