Mutasavvıf şair; asıl adı İsmâil'dir. Ümmî lakabını, tahsil görmediği için kullanmıştır.
Nereli olduğu kaynaklarda çelişkilidir. Latîfî ile Âlî Mustafa Efendi onun Karaman'ın Lârende kasabasından olduğunu belirtir; Âşık Ahmed ise Horasan kökenli olduğunu söyler. Kaynağın en güvenilir saydığı Âşık Ahmed'e göre Bolu çevresindeki Aladağ ve Bozarmut civarında yaşamış ve Hacı Bayrâm-ı Velî'nin ilgisini kazanmıştır.
Tasavvufta Şeyh Mehmed Bedreddin'in dervişlerinden ve Cemâl-i Halvetî'nin takipçilerindendir. Şeyhi, Somuncu Baba diye de bilinen Ubeydullah Hâmid (Ebû Hamîd Aksarâyî) idi.
880 (1475) yılında vefat etti.
Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Şiirleri iki grupta toplanır: tevhid, münâcât ve na't türündekiler ile dinî-tasavvufî telkin manzumeleri. Sade bir Türkçe kullanmış, hikmet ve özdeyiş yüklü bir söyleyişi tercih etmiştir; bu sadelik, şiirlerinin geniş bir çevrede okunmasını sağlamıştır.
Eserleri — 1. Dîvân. Yirmi yedi yazması tesbit edilmiştir; en zengin nüshada (Beyazıt nr. 3357) yedi mesnevi dahil 140 şiir yer alır. 2. Kırk Armağan. Ölüme hazırlık temalı, 200 beyit civarında bir mesnevidir. 3. Risâle-i Vefât. Ölüm anları ile mezar hallerini anlatan bir mesnevidir. 4. Risâle-i Îmân. İman ve ibadet konulu mensur bir risâledir.
Türbesi ve Külliyesi — Bolu'da medfun bulunduğu belirtilse de Niğde Mevlevîhânesi'nde gömülü olduğu rivayeti de vardır.
Çok Görüşlü Görüşler
Nereli olduğu tartışmalıdır. Latîfî ve Âlî Mustafa Efendi Karaman'ın Lârende kasabasını; Âşık Ahmed ise Horasan'ı gösterir. Kaynak Âşık Ahmed'i en güvenilir sayar, fakat diğer kaydı da elemez.
Kabrinin yeri iki ayrı rivayete dayanır. Bolu ve Niğde Mevlevîhânesi. Kaynak bu çokluğu Anadolu'daki genel bir inanışa bağlar: sevilen mutasavvıfların çeşitli yerlerde kabirlerinin bulunduğu kabulü. Atlas birini "gerçek kabir" diye seçmez.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — İsmail Ünver · c. 25, s. 229-230, “KEMAL ÜMMΔ maddesi
- Vakıflar Genel Müdürlüğü — Tescilli Eserler Envanteri · “Niğde Türbeleri — Kemal-i Ümmî Türbesi (Niğde, Yen”
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000136 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.
Dış kayıtlar: TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi