Ticâniyye tarikatının kurucusu.
Tam adı Ebü'l-Abbâs Ahmed b. Muhammed b. Muhtâr b. Sâlim et-Ticânî'dir. 1150 (1737) yılında Cezayir'in Tilimsân bölgesindeki Aynimâzî kasabasında doğdu; soyu Hz. Hasan'a ulaştırılır.
Kur'an, hadis, Mâlikî fıkhı ve edebî ilimleri Tilimsân'da okudu. Fas'ta Kādirî, Şâzelî ve Nâsırî tarikatlarının zikir halkalarına katıldı.
1782 yılında Sîdîebîsemgūn'da mânevî bir keşfe nâil olduğunu ve Hz. Peygamber tarafından kendisine irşad yetkisi verildiğini bildirerek Ticâniyye'yi kurdu.
Tarikatın merkezinde, doğrudan Hz. Peygamber'den öğrenildiğine inanılan iki kısa dua bulunur: Salâtü'l-fâtih ve Cevheretü'l-kemâl.
1789 yılında Fas'a yerleşti; Sultan Mevlây Süleyman kendisini destekledi.
1230 (1815) yılında Fas'ta vefat etti.
Tesir Halkası — Öğretisi, halifelerinden Ali Harâzim'in derlediği metinler ve tarikatın yazılı esasları yoluyla sonraki nesillere ulaştı. Tarikat asıl büyümesini Batı Afrika'da yaşadı: el-Hâc Ömer'in 30.000 kişilik ordusu 1852 yılında Fransız sömürgeciliğine karşı cihad başlattı. Ticâniyye bugün Senegal, Moritanya, Nijer ve Nijerya başta olmak üzere Batı Afrika ülkelerinde geniş bir mensup kitlesine sahiptir.
Eserleri — Sözleri ve öğretisi, halifesi Ali Harâzim'in derlediği Cevâhirü'l-meânî ile kayda geçmiştir.
Türbesi ve Külliyesi — Fas'ta vefat etmiş ve orada defnedilmiştir.
Çok Görüşlü Görüşler
🔴 TİCÂNİYYE'Yİ AYIRAN ESASLAR VE BUNLARA YÖNELTİLEN ELEŞTİRİLER. Atlas taraflardan birini haklı çıkarmaz; kaynağın kaydettiği iki tarafı da yazar (kural #9 ilke 3 ve ilke 5).
Tarikatın kendi esasları. ① Ahmed et-Ticânî, İbnü'l-Arabî'nin mânevî hiyerarşisinde yer alan hâtemü'l-evliyâ ve kutbü'l-aktâb makamlarının kendisine intikal ettiğini bildirmiştir. ② Müridin başka bir tarikatın virdini okuması yasaklanmıştır. ③ Başka tarikatlardan velîlerin — sağ olsun, vefat etmiş olsun — ziyaret edilmesi de yasaklanmıştır; bu, Ticânîler ile diğerleri arasına keskin bir sınır çizmiştir.
Eleştiriler. Kaynak, âlimlerin bu iddiaları eleştirdiğini ve Ticânî'nin bilhassa İbnü'l-Arabî'nin makamlarını devraldığı iddiası konusunda itirazlara sert cevaplar verdiğini kaydeder.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — Zekeriya Kurşun · c. 41, s. 130-133, “TİCÂNÎ, Ahmed b. Muhammed” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000409 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.