Halvetiyye silsilesinde Ahî Muhammed diye anılan Şeyh Ebü'l-Füyûzât Kerîmüddin Muhammed el-Hârizmî; İbrâhim Zâhid-i Geylânî'nin halifesi, Halvetiyye tarikatının kurucusu Ömer el-Halvetî'nin amcası ve şeyhi. Kaynaklarda kendisine dair bilgi, yeğeninin ve tarikatın tarihi içinde geçer; müstakil bir biyografisi yoktur.
İbrâhim Zâhid-i Geylânî'nin halifesi olarak Hârizm'de irşad faaliyetinde bulundu. Yeğeni Ömer, gençliğinde İlhanlılar'ın hizmetine girip Emîr Çoban'ın ordusunda savaşırken esir düşmüş, esaretten kurtulunca Hârizm'e gelerek ona intisap etmiş ve sülûkünü onun yanında tamamlamıştı. Ardından yeğeniyle birlikte Gîlân bölgesindeki Lâhîcân'a dönüp Herî kasabasına yerleşti.
780 (1378) yılında vefat etti; Halvetiyye maddesi vefatını 780/1378-79 olarak verir ve Geylân'daki Herî'de vefat ettiğini belirtir. Vefatı üzerine irşad makamına yeğeni Ömer el-Halvetî geçti.
Tesir Halkası — Ömer el-Halvetî'nin tarikat silsilesi, şeyhi Ahî Muhammed vasıtasıyla İbrâhim Zâhid-i Geylânî'ye nisbet edilen, ancak kurumlaşmış bir tarikat halini almayan Zâhidiyye silsilesiyle birleşir. Bu silsile Ömer el-Halvetî'de Halvetiyye tarikatına dönüşmüş, Halvetiyye de kendisinden birçok şubenin doğduğu, İslâm dünyasının en yaygın tarikatı olmuştur. Halvetiyye maddesi, tarikatta önemli yerleri olan Ahî Muhammed'in Geylân'daki Herî'de vefat etmesini, Ömer el-Halvetî'nin yine bu bölgedeki Lâhîcân'da doğmasını ve Seyyid Yahyâ-yı Şirvânî'nin Şamahı'da doğup Bakü'de vefat etmesini, tarikatın Azerbaycan'da kurulup gelişmesinin sebebi olarak gösterir.
Çok Görüşlü Görüşler
Safeviyye koluna dönüşen halife — İki TDV maddesi, Zâhidiyye silsilesinin Safeviyye tarikatına dönüştüğü halifeyi farklı adlandırır: Ömer el-Halvetî maddesi “Safiyyüddîn-i Erdebîlî”, Halvetiyye maddesi “Sadreddîn-i Erdebîlî” der. Atlas iki ifadeyi yan yana kaydeder ve tercih yapmaz.
Ömer el-Halvetî'nin şeyhi ve tarikatın pîri — Ömer el-Halvetî maddesine göre bazı kaynaklar tarikatın pîri olarak Ömer el-Halvetî yerine amcası Ahî Muhammed'in şeyhi İbrâhim Zâhid-i Geylânî'yi, Seyyid Yahyâ-yı Şirvânî'yi ya da Ömer el-Halvetî'nin şeyhi olarak geçen Muhammed b. Nûr el-Bâlisî el-Halvetî'yi kabul eder. Yani Ömer el-Halvetî'nin şeyhi olarak Ahî Muhammed'den başka bir isim de anılmaktadır. Atlas bu görüşler arasında tercih yapmaz.
Kabrin yeri — Kaynaklar yalnız vefat yerini (Geylân'da Herî) verir; kabrin yerini ve bir türbe bulunup bulunmadığını belirtmez. Bu sebeple atlas bu kayda koordinat vermemiştir.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · c. 15, s. 393-395, “Halvetiyye” maddesi
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · c. 34, s. 65, “Ömer el-Halvetî” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000881 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.