YEvliyâ
Yûnus Emre
Hazretleri
Anadolu Türkçesiyle söylediği ilâhîlerle Türk tasavvuf şiirinin kurucu adı sayılan mutasavvıf şair. Hayatı, tarihî kayıtla menkıbenin iç içe geçtiği bir zemin üzerindedir. Adnan Erzi'nin Beyazıt Devlet Kütüphanesi'nde bulduğu bir belgeye göre "Yûnus Emre 638'de (1240-41) doğmuş, seksen iki yıl yaşamış ve 720'de (1320) vefat etmiştir." Hakkındaki en kapsamlı menkıbevî bilgi, Uzun Firdevsî'ye (ö. 918/1512) nisbet edilen Vilâyetnâme-i Hacı Bektâş-ı Velî 'dedir. Bu anlatıya göre Sarıköy'den yoksul bir çiftçi olan Yûnus, önce buğday istemek üzere Hacı Bektâş-ı Velî'ye gitmiş, sonunda buğday yerine nefes i tercih etmiş ve asıl mürşidi Tapduk Emre 'ye yönlendirilmiştir. Tapduk Emre'nin tekkesinde kırk yıl hizmet etti ve en ağır işleri gördü. Nakledildiğine göre Tapduk şeştâ çaldığında Yûnus vecde gelmiş, zanaatını bırakarak derviş olmuştur. Sonradan şeyhinin kızıyla evlendi. Silsilesinin Tapduk Emre, Barak Baba ve Sarı Saltuk üzerinden yürüdüğü belirtilir. 720 (1320) yılında vefat etti; kaynak bu tarihi soru işaretiyle verir. Tesir Halkası — Anadolu Türk edebiyatının gelişmesini kökten biçimlendirmiştir. Anlaşılır dili, gazeli hece veznine uyarlaması gibi şiir yenilikleri ve tasavvufî derinliği kendisinden sonraki sûfî şair kuşaklarını etkilemiştir. İlâhîleri abdalân-ı Rûm yoluyla Anadolu'dan Balkanlar'a yayılmış ve İslâm-Türk kültürünün kurucu metinlerinden biri hâline gelmiştir. Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Çizgisinin merkezinde ilâhî aşk yoluyla ulaşılan insân-ı kâmil ve benlikten sıyrılma ( fenâfillâh ) vardır. Kaynak onun düşüncesinin Kur'ânî çerçevede kaldığını, evrensel bir şefkat ve kardeşlik çağrısı taşımakla birlikte panteizmi de sadece hümanizmi de reddettiğini belirtir: ilâhî aşk, onda ahlâkî dönüşümün yoludur. Eserleri — 1. Risâletü'n-nushiyye (707/1307). Sâliklere yol gösteren, mesnevi biçiminde 600 beyitlik bir ahlâk risâlesidir. 2. Dîvan. Aruz ve hece vezninin birlikte kullanıldığı, yaklaşık 417 şiirden oluşur; bunların 138'i aruzla, diğerleri heceyle yazılmıştır. Türbesi ve Külliyesi — Kabri için birden çok yer iddia edilir: Sarıköy (Eskişehir), Karaman, Aksaray, Bursa, Erzurum, Sivas ve Azerbaycan'daki Gâh. Sarıköy'deki kabir 6 Mayıs 1946'da demiryolu inşaatı sırasında açılmış, 1970 yılında buraya bir anıt yapılmıştır. Köprülü, Gölpınarlı ve Timurtaş bu tesbiti kabul etmektedir.
KaramanVefât 720 h.İncele → 