Konya Evliyaları ve Türbeleri

Hüsâmeddîn Çelebi

Çelebi

Hüsâmeddîn Çelebi 622'de (1225) Konya'da doğdu; Urmiye'den Anadolu'ya göçmüş bir aileye mensuptu. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin en yakın halifesi ve kâtibi olup Mesnevî'nin yazılmasına vesile olduğu için Mevlânâ esere yer yer 'Hüsâmînâme' adını vermiştir. Mevlânâ'nın vefatından sonra makamına geçerek Mevlevî tarikatının ilk şeyhi ve ilk Mesnevîhan kabul edilir. 12 Şâban 683'te (24 Ekim 1284) Konya'da vefat etti ve Mevlânâ Dergâhı'nda Mevlânâ'nın başucuna defnedildi. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, 'Hüsâmeddin Çelebi'; Konyapedia, 'Hüsameddin Çelebi')

Ulu Ârif Çelebi

Çelebi

Ulu Ârif Çelebi 8 Zilkade 670'te (6 Haziran 1272) Konya'da doğdu; asıl adı Ferîdûn'dur. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin torunu ve Sultan Veled'in oğlu olup annesi Selâhaddîn-i Zerkûb'un kızı Fâtıma Hatun'dur. Babasının vefatından sonra postnişin olarak Anadolu ve Batı İran'da yaptığı seyahatlerle Mevleviyye'nin yayılmasında önemli rol oynadı. 24 Zilhicce 719'da (5 Şubat 1320) Konya'da vefat etti ve Mevlânâ Türbesi içinde defnedildi. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, 'Ârif Çelebi'; semazen.net / Hz. Mevlânâ Külliyatı)

Şeyh Kerîmüddîn (Bektemüroğlu)

Şeyh

Bektemüroğlu Şeyh Kerîmüddîn, Mevlânâ'nın vefatından sonra Mevlevî dergâhında irşad görevini yaklaşık yedi yıl yürüten ve Sultan Veled'in yetişmesinde emeği geçen bir Mevlevî büyüğüdür. Sultan Veled, Şems, Mevlânâ, Selâhaddîn-i Zerkûb ve Hüsâmeddîn Çelebi'nin yanı sıra onun manevi terbiyesinden de feyz almıştır. 1291 yılı civarında vefat etmiş ve Mevlânâ Türbesi içindeki Mevlevî büyüklerine ait sandukalar arasına defnedilmiştir. Adı, mukâbele-i şerîften sonra okunan duada anılmaktadır. (Kaynak: Konya Büyükşehir Belediyesi, 'Mevlevihaneler/Mevlevilik'; Konyapedia, 'Mevlevilik')

Seyyid Hârun-ı Velî

Seyyid

Seyyid Hârun-ı Velî (ö. 23 Rebîülevvel 720 / 3 Mayıs 1320), Seydişehir'in kurucusu kabul edilen mutasavvıf bir velîdir. Makâlât-ı Seyyid Hârûn'a göre baba tarafından İmam Mûsâ el-Kâzım'a, anne tarafından Veysel Karânî'ye nesebi dayandırılır. 1302 dolaylarında Konya yöresine gelmiş, Küpe Dağı eteklerinde yaklaşık 1305'te cami, medrese, tekke ve hamamdan oluşan bir yerleşim kurarak Seydişehir'i tesis etmiştir. Türbesi, vefat yılında inşa edilen Seyyid Hârun Velî Camii'nin kuzey cephesine bitişiktir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, 'Seyyid Hârun', c. 37, 2009; TDV İA, 'Seydişehir')

Pîr Esad Sultan (Pisili Baba)

Sultan

Pîr Esad Sultan, Anadolu Selçuklu döneminin tanınmış şeyhlerinden olup Mevlânâ'nın çağdaşıdır; halk arasında kedi sevgisiyle ün yaptığından 'Pisili Baba' olarak anılır. Türbe kitabesine göre 662/1263 yılında vefat etmiş ve adıyla anılan mahallede 13. yüzyılın ikinci yarısında kendisi tarafından yaptırılan; mescid, türbe ve zâviyeden oluşan külliyeye defnedilmiştir. Külliyeden günümüze yalnızca türbe ulaşmış olup, türbe ve zâviye 1440'ta Karamanoğlu emîri Mûsâ Paşa tarafından yeniden inşa edilmiştir. Türbe Karatay ilçesinde, Pisili Camii'nin yanında yer alır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Pîr Esad Külliyesi'; Kültür Envanteri; Konya'nın Velileri ve Alimleri)

Tâvus Baba (Tâvus Mehmed el-Hindî)

Baba

Tâvus Baba, asıl adı Tâvus Mehmed el-Hindî olarak bilinen, Hindistan kökenli bir tasavvuf ehlidir. Anadolu Selçuklu sultanları Rükneddin Süleymanşah ve Alâeddin Keykubad döneminde (13. yüzyıl) yaşadığı ve Konya'ya yerleştiği rivayet edilir. Türbesi Meram ilçesi Yorgancı Mahallesi'nde, Meram deresine hâkim bir tepe üzerinde olup, kitabesi bulunmadığından doğum ve vefat tarihleri kesin değildir; yapı 13. yüzyıl sonlarına tarihlenir. Türbe 1905'te Postnişin Abdülvahid Çelebi, 1958'de bir Konyalı hayır sahibi tarafından onarılmıştır. (Kaynak: Sahip Ata Vakıf Müzesi; Kültür Envanteri; Konya'nın Velileri ve Alimleri)

Hoca Ahmed Fakih

Hoca Ahmed Fakih, Anadolu Selçuklu döneminin önde gelen mutasavvıflarından, Horasan kökenli bir derviş ve erken dönem Türkçe şiirin öncülerinden 'Çarhnâme' adlı manzumenin müellifi kabul edilir. Mevlânâ'nın babası Bahâeddin Veled'in talebelerinden olduğu rivayet edilir ve Konya'da bir zâviye kurmuştur. Vefat tarihi ihtilaflıdır: türbe kitâbesi geleneği 618/1221'i, İbrahim Hakkı Konyalı ile TDV'nin biyografik makalesi ise kronolojik tutarlılık gerekçesiyle 650/1252'yi verir. Kabri Meram'daki Hoca Fakih Mescidi ve Türbesi'ndedir. (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'Hoca Fakih Mescidi ve Türbesi' ve 'Ahmed Fakih' maddeleri; Kültür Envanteri)

Şeyh Şücâeddin

Şeyh

Şeyh Şücâeddin (ö. 749 / 1349), Konya Musalla Mezarlığı'nda türbesi bulunan Selçuklu-Karamanoğulları dönemi şahsiyetidir. İ. Hakkı Konyalı'nın naklettiğine göre, Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykâvus'un kızı Hond Fatma Hatun'a ait Uğurlu b. Abdullah'ın azatlısıdır. Kare planlı, sekizgen kasnaklı ve on altı dilimli kubbeli türbesinin içindeki sandukada ebced hesabıyla 749/1349 tarihi okunur; bu tarih hem vefat hem de türbenin inşa yılı kabul edilir. Türbe 2010'da Konya Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edilmiştir. (Kaynak: Konyapedia, 'Şeyh Şücaeddin Türbesi'; Kültür Envanteri, 'Şeyh Şücaeddin Türbesi')

Şeyh Şerâfeddin

Şeyh

Şeyh Şerâfeddin, Konya Konak Meydanı'ndaki Şerâfeddin Camii'nin kurucusu kabul edilen, kaynaklarda XIII. yüzyılda yaşadığı belirtilen velîdir (vefat yılı net belgelenmemiştir; verilen tarihler tahminîdir). Kurduğu cami sonradan 1444'te Karamanoğlu II. İbrahim Bey tarafından onarılmış, 1636'da Mehmed Çavuşoğlu Memi Bey tarafından yeniden inşa edilmiştir. Şeyhin türbesi caminin güney cephesine bitişikti; 1924-1925'te Belediye tarafından yıktırılmış, 2010'da Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından aslına uygun yeniden yapılmıştır. (Kaynak: TR Vikipedi, 'Şerâfeddin Camii'; Konyapedia, 'Şerafeddin Türbesi')

Şeyh Halîlî (Halîlî-i Maraşî)

Şeyh

Halîlî-i Maraşî (ö. 998/1589), XVI. yüzyılda yaşamış Halvetî bir mutasavvıf-şairdir; tam adı Halîlî bin Yûsuf bin Hayreddîn Mar'aşî olup mahlası 'Halîlî'dir. Meşhur hattat Hayreddin Maraşî'nin torunu olan şair, Divançe, Ravzatü'l-Îmân ve Etvâr-ı Seb'a gibi dinî-tasavvufî eserler kaleme almıştır. Konya'ya yerleşmiş, burada vefat ederek Musalla Mezarlığı'na defnedilmiştir. Sekizgen planlı, kubbeli türbesi 998/1589 tarihli kitâbe taşımaktadır. (Kaynak: Kültür Envanteri 'Şeyh Halîlî Türbesi'; Konyapedia 'Musalla Mezarlığı')

Şeyh Osman Rûmî

Şeyh

Şeyh Osman Rûmî, XIII. yüzyılda yaşamış, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin arkadaşları (muîd) arasında zikredilen bir mutasavvıftır; Şeyh Hasan Rûmî'nin kardeşidir. Sipehsâlâr'a göre Şems-i Tebrizî, Sadreddin Konevî ve Evhadüddin Kirmânî ile birlikte bir Şam meclisinde bulunmuştur. Ömrünün sonlarına doğru Konya'ya gelerek kendisi için bir zâviye inşa ettirmiştir. Vefat tarihi belgelenmemiş olup türbesi mimari özellikleriyle XIII. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenir. Türbesi Meram, Sahibata Mahallesi'ndedir. (Kaynak: Kültür Envanteri 'Şeyh Osman Rûmî Camii ve Türbesi'; Anadolu Selçuklu Mimarisi veri tabanı)

Tahir Büyükkörükçü

Hocaefendi

Tahir Büyükkörükçü (1925-2011), 'Sultânü'l-vâizîn' (Vâizlerin Sultanı) lakabıyla tanınan Konyalı bir âlim ve vaizdir. Hacıveyiszâde Mustafa Efendi gibi Konya'nın tanınmış hocalarından ders almış, 1965-1973 yılları arasında Konya İl Müftülüğü yapmış ve uzun yıllar başta Kapu Camii olmak üzere Konya camilerinde vaaz vermiştir. 5 Mart 2011'de Konya'da vefat etmiş, vasiyeti gereği hocası Hacıveyiszâde'nin yanına Üçler Mezarlığı'na defnedilmiştir. Mezarının kabir düzeyinde koordinatları belgelenmediğinden pin verilmemiştir. (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'Büyükkörükçü, Tahir'; Vikipedi 'Tahir Büyükkörükçü')

Hacı Veyiszâde Mustafa Efendi (Mustafa Sabri Kurucu)

Hacı

Hacı Veyiszâde Mustafa Efendi (1887–1960), Konya'nın yetiştirdiği en tanınmış din âlimlerinden biridir. Konya Sedirler semtinde dindar bir ailede doğmuş, dinî tahsilini tamamladıktan sonra medreselerde ve Konya İmam-Hatip Okulu'nda tefsir, hadis, fıkıh ve Arapça dersleri okutmuş, öğrencilerine maddî ve manevî destek vermesiyle tanınmıştır. 5 Şubat 1960'ta vefat etmiş; Kapı Camii'ndeki cenaze namazının ardından, on binlerce kişinin katılımıyla şehrin güneydoğusundaki Üçler Kabristanı'na defnedilmiş ve kabri bir ziyaretgâh hâline gelmiştir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Hacıveyiszâde Mustafa'; Konya'nın Velileri ve Alimleri; Konyapedia)

Âteşbâz-ı Velî

Velî

Asıl adı Yûsuf b. İzzeddin olan Âteşbâz-ı Velî, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin dergâhında aşçılığını yapan ve Mevlevîlik geleneğinde önemli bir yeri bulunan velîdir. Rivayete göre mutfağın odunu tükendiğinde Mevlânâ'nın latife yollu sözü üzerine ayaklarından çıkan ateşle yemeği pişirdiği anlatılır; "ateşle oynayan" anlamına gelen "âteşbâz" lakabı buradan gelir. Mevlevî dergâhlarında mutfak ocağının bulunduğu yer onun adıyla "Âteşbâz-ı Velî makamı" olarak anılmış, yemek sonrası okunan gülbanklarda saygıyla yâd edilmiştir. 684 (1285) yılında vefat etmiş olup türbesi Konya'da Meram yolu üzerinde, Aşkan tepesi yakınında bulunur ve Selçuklu mimarisi özellikleri taşır. Türbesi, dünyada bir aşçı için yapılmış ilk ziyaretgâh olarak kabul edilir.

Sadreddîn Konevî

Muhammed b. İshâk Sadreddîn Konevî

İbnü’l-Arabî’nin üvey oğlu ve en önemli takipçilerinden olan, vahdet-i vücûd düşüncesini sistemleştiren büyük mutasavvıf ve âlim. Konya’da uzun yıllar ders verdi; Mevlânâ ile çağdaş ve dosttu. 673/1274’te Konya’da vefat etti.

Şems-i Tebrîzî

Şemseddîn Muhammed b. Alî et-Tebrîzî

Tebriz kökenli, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin mânevî yol arkadaşı ve mürşidi sayılan seyyah-mutasavvıf. Konya’da Mevlânâ ile buluşması (642/1244) tasavvuf tarihinin en çok konuşulan karşılaşmalarındandır. Vefat yeri ve tarihi kaynaklarda ihtilaflıdır; Konya’daki türbesi ziyaretgâhtır.

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî

Mevlânâ Celâleddîn Muhammed b. Bahâeddîn Veled

Belh’te doğan (607/1207), ailesiyle Anadolu’ya göç edip Konya’ya yerleşen mutasavvıf, âlim ve şair. Şems-i Tebrîzî ile karşılaşması hayatında dönüm noktası oldu. Mesnevî ve Dîvân-ı Kebîr başta olmak üzere eserleri tasavvuf edebiyatının zirvelerindendir. 672/1273’te Konya’da vefat etti; mevlevî geleneğinin pîri kabul edilir.