Şehir
6 kaynaklı kayıt · 1 doğrulanmış konum
Atlasta Niğde için 6 kayıt bulunuyor. Her kaydın kaynağı ve inceleme durumu kendi sayfasında yazar. Dağılım: 5 Evliyâ · 1 Âlim.
Şeyh
Niğde merkeze bağlı Güllüce köyündeki tekkenin kurucusu kabul edilen bir tarikat şeyhidir. Köyde adına bir kümbet ve bitişiğinde türbe bulunur; yapılar 18. yüzyılın ilk yarısına tarihlenir ve kümbette Şeyh İbrahim ile Şeyh Musa'nın gömülü olduğu nakledilir. Tekke ve türbe Halit Çal tarafından akademik olarak incelenip Vakıflar Dergisi'nde (1998) yayımlanmıştır. (Kaynak: H. Çal, Vakıflar Dergisi 1998; Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)
Şeyh
Niğde'nin Altunhisar ilçesine 3 km uzaklıktaki Türbeönü mevkiinde medfun bir velîdir. Türbesi, kapısı üzerindeki nesih kitabeye göre 955/1548'de inşa edilmiş; kitabede 'Bu, Şeyh Güzel'in türbesidir' ibaresi ve tarih düşürme mısraı vardır. Yapı 1726 ve 1803'te onarım görmüştür. (Kaynak: Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü; M. Özkarcı, TTK)
Şeyh
Niğde'nin Ulukışla ilçesindeki Şeyhömerli köyüne adını veren, devrinin sayılan âlim ve velîlerinden bir zattır. Rivayete göre Sultan IV. Murad'ın Bağdat Seferi (1637) sırasında padişaha yardımcı olmuş, köy öşürden muaf tutulmuştur. Türbesi kitabesine göre 1080/1669'da Şeyh Yakub eliyle inşa edilmiştir; kare planlı kubbeli tek mekânlı yapıdır. (Kaynak: Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Türbeler; Kültür Envanteri; M. Özkarcı, TTK)
Anadolu'nun ve Balkanlar'ın Türkleşip İslâmlaşmasında faal rol oynamış alperen; menkıbevî şöhreti tarihî kaydının önüne geçmiş bir sınır eridir. Tarihî şahsiyetini kesin olarak tesbit etmek güçtür. Kaynak bu sınırı açıkça koyar: hayatının 697'ye (1297-98) kadar olan dönemi tarihî bilgilerle ancak kısmen irtibatlandırılabilmekte, 1263 öncesi ise belirsiz kalmaktadır. Yazıcıoğlu Ali'nin anlattığına göre Sultan II. İzzeddin Keykâvus, Moğol destekli güçlere yenilmesinin ardından 1261-62 civarında Türkmen tâbileriyle birlikte Dobruca'ya (bugünkü Romanya) kaçmıştır. Sarı Saltuk bu grupların başında bölgede dolaşmış, 1304 civarında ise Batı Anadolu'ya geçmiştir. 697 (1297-98) yılında vefat etti. Kemâleddin Serrâc onu Dobruca'da, yetmiş yaşlarında vefat etmiş olarak tanıtır. Tesir Halkası — Sarı Saltuk Sünnî, Alevî ve Bektaşî çevrelerince farklı yönleriyle benimsenmiş senkretik bir figürdür; İslâmî gelenekle yerel gelenekler arasında köprü kuran bir sima olarak yaşamaya devam etmektedir. Şeyhi Şeyh Mahmud üzerinden Rifâî silsilelerine bağlanır; ancak biyografik ayrıntılar tartışmalıdır. Türbesi ve Külliyesi — Balkanlar ve Anadolu'da birden çok makamı vardır: Kaliakra (Bulgaristan), Babadağı (Romanya), Blagay (Bosna-Hersek), Ohri (Makedonya), Kruya (Arnavutluk) ile Tunceli, Diyarbakır, Niğde, İznik ve İstanbul. Babadağı'ndaki zâviye 1484'te II. Bayezid'in emriyle külliyeye dönüştürülmüştür. Rus istilâları külliyeyi tahrip etmiş; 1828 sonrası onarım çalışmaları sade ve kubbeli bir yapıyı ayakta tutmuş, yapı 2007 yılının Ekim ayında yeniden ziyarete açılmıştır.
Mutasavvıf şair; asıl adı İsmâil'dir. Ümmî lakabını, tahsil görmediği için kullanmıştır. Nereli olduğu kaynaklarda çelişkilidir. Latîfî ile Âlî Mustafa Efendi onun Karaman'ın Lârende kasabasından olduğunu belirtir; Âşık Ahmed ise Horasan kökenli olduğunu söyler. Kaynağın en güvenilir saydığı Âşık Ahmed'e göre Bolu çevresindeki Aladağ ve Bozarmut civarında yaşamış ve Hacı Bayrâm-ı Velî 'nin ilgisini kazanmıştır. Tasavvufta Şeyh Mehmed Bedreddin'in dervişlerinden ve Cemâl-i Halvetî'nin takipçilerindendir. Şeyhi, Somuncu Baba diye de bilinen Ubeydullah Hâmid (Ebû Hamîd Aksarâyî) idi. 880 (1475) yılında vefat etti. Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Şiirleri iki grupta toplanır: tevhid, münâcât ve na't türündekiler ile dinî-tasavvufî telkin manzumeleri. Sade bir Türkçe kullanmış, hikmet ve özdeyiş yüklü bir söyleyişi tercih etmiştir; bu sadelik, şiirlerinin geniş bir çevrede okunmasını sağlamıştır. Eserleri — 1. Dîvân. Yirmi yedi yazması tesbit edilmiştir; en zengin nüshada (Beyazıt nr. 3357) yedi mesnevi dahil 140 şiir yer alır. 2. Kırk Armağan. Ölüme hazırlık temalı, 200 beyit civarında bir mesnevidir. 3. Risâle-i Vefât. Ölüm anları ile mezar hallerini anlatan bir mesnevidir. 4. Risâle-i Îmân. İman ve ibadet konulu mensur bir risâledir. Türbesi ve Külliyesi — Bolu'da medfun bulunduğu belirtilse de Niğde Mevlevîhânesi'nde gömülü olduğu rivayeti de vardır.
Hazretleri
Bor'da yetişmiş mutasavvıf şair; şiirleri Anadolu'da yaygın biçimde okunmuş bir Kādirî dervişidir. 15 Temmuz 1769'da Niğde'nin Bor ilçesinde doğdu. Babası, Nakşibendî bir âlim olan Hacı İbrâhim Efendi'dir. Babasının 1786 yılındaki vefatının ardından uzun seyahatlere çıktı; Anadolu'yu dolaştı ve başlıca İslâm merkezlerini ziyaret etti. Mekke'de on yedi yıl ikamet etti; ardından Şam ve Mısır'ı gördü. Başlangıçta Nakşibendî yoluna bağlıyken sonradan Kādirî yoluna geçti; kaynak bu geçişin sebebini, Kādirîliği kendi mânevî mizacına daha uygun bulması olarak kaydeder. Kendisi bu çoklu mensubiyeti bir mısraında "Hem Halvetî hem Celvetî hem Kādirî hem Nakşîyem" diye ifade etmiştir. Hayatının sonraki kısmı Bor'da geçti. Buraya dönüşünde ağır bir baskıyla karşılaştı ve on üç yıl boyunca tekkesinden çıkamadı. On altı evlilik yapmış ve yirmi altı çocuğu olmuştur. 1849 yılında Bor'un Kavaklı mahallesinde vefat etti. Tesir Halkası — Mânevî silsilesi ailesi içinde sürdü: oğlu Abdurrahman ve torunu Ali onun yolunu devam ettirmişlerdir. Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Şiirlerini hem aruz hem hece vezniyle yazdı; bu ikili söyleyiş, tasavvufî muhtevanın medrese çevresi dışına da ulaşmasını sağlamıştır. Çizgisi, tek bir tarikata kapanmayan ve kendi ifadesiyle dört yolu birden sahiplenen bir mizaca dayanır. Eserleri — Basılmış bir Dîvân 'ı vardır ve aruz ile hece vezniyle yazılmış tasavvufî manzumeleri içerir. Ayrıca Pendnâme ve Vasiyetnâme adlı risâleleri bulunmaktadır.
