İsmâil Hakkı Bursevî

İsmâil Hakkı Bursevî, 1652 (H.1063) yılında bir pazartesi günü Aydos'ta doğdu. İstanbullu olan babası Mustafa Efendi, 1650'de çıkan bir yangının ardından Aydos kasabasına yerleşmişti. Henüz üç yaşındayken Seyyid Atpazarlı Osman Fadlî Efendiye teslim edildi; yedi yaşında annesini kaybetti. On yaşında Edirne'ye giderek Abdülbâkî Efendi'nin terbiyesi altına girdi ve yedi yıl boyunca sarf, nahiv, mantık, beyân, fıkıh, kelâm, tefsir ve hadis dersleri aldı. 1674'te hocası Osman Fadlî Efendi'den icazetini aldı. Bursa'ya halîfe olarak tayin edildi; Üsküp'te on yıl vaaz ve nasihatte bulundu. 1685'te Bursa'ya, ardından Magosa'ya gitti. 1695'te Sultan İkinci Mustafa'nın daveti üzerine Edirne'ye giderek Nemçe seferinde orduya katıldı. Hocasının vefatından yirmi sekiz yıl sonra üç yıl kalmak üzere Şam'a, sonra üç yıl Üsküdar'a geçti. 1722'de Bursa'ya dönerek Câmi-i Muhammedî dergâhını yaptırdı. İslâmî ilimlerin yanı sıra tasavvuf sahasında şöhret buldu; yüzü aşkın, kimi kaynaklara göre yüz altı kadar eser kaleme aldı; bunların altmışı Türkçedir. Başlıca eserleri arasında dört ciltlik Tefsir-i Rûh-ul-Beyân, iki ciltlik Şerh-i Muhammediyye, iki ciltlik Şerh-i Mesnevî, Şerh-i Pendi Attar, Şerh-i Bostan, Kitâb-ül-Kebîr, Silsile-i Nâme-i Celvetî ve Dîvân yer alır. Sayfada günah işleyenlerin kendilerini aldatmaları konusunda öğütleri de aktarılmaktadır. Yetmiş altı yaşında, 1725 (H.1137) yılında vefat etti. Kabri, kendi yaptırdığı Câmi-i Muhammedî'nin mihrabının arkasında bulunmaktadır.