Manevî Coğrafyanın Dijital Atlası
1004 kayıt · Sayfa 15/42
Şeyh
17. yüzyıl Osmanlı âlimi ve Halvetî şeyhi. Birgivî'nin İzhârü'l-esrâr adlı eserine yazdığı Netâicü'l-efkâr adlı Arapça gramer şerhi Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak okutulmuştur. Kuşadası'nda yaşamış ve burada vefat etmiştir; kabri etrafında Adalızâde Mezarlığı oluşmuştur. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Adalî, Şeyh Mustafa'; Kültür Envanteri Adalızade Türbesi)
Şeyh
Fâtih Sultan Mehmed'in hocası Akşemseddin'in geride bıraktığı beş halifeden biri olup Bayramiyye-Şemsiyye kolunu İskilip'te temsil etmiştir. Taşköprîzâde onu Akşemseddin'in ashabından sayar ve şeyhinin vefatından sonra irşadla meşgul olduğunu belirtir. İskilip'te vefat etmiş ve oraya defnedilmiştir; ölüm tarihi kaynaklarda kesin verilmez. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Akşemseddin'; akademik araştırma 'İskilip'te Bir Gönül İnsanı – Şeyh Muslihiddin Attar')
Makam
Hz. Peygamber'in ilk Müslümanlarından sahabî Süheyb b. Sinân er-Rûmî. Güvenilir kaynaklara göre Şevval 38 (Mart 659) Medine'de vefat etmiş ve Cennetü'l-Bakî'ye defnedilmiştir. Geç dönem rivayetlerinde İstanbul seferi dönüşü Çorum'da vefat ettiği söylenmişse de bu kesin değildir; Çorum Hıdırlık'taki yapı bir MAKAMDIR (sembolik ziyaret yeri), gerçek kabri Medine'dedir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Suheyb b. Sinân'; Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 'Suheyb-i Rumi Zaviyesi')
Gazi (Makam)
Çorum Hıdırlık'ta Süheyb-i Rûmî makamının yanında makamı bulunan, Yemen kökenli olduğu rivayet edilen bir gazi/sahabî. Halk muhayyilesinde hicrî 49 (669) civarındaki İstanbul kuşatması ordusuyla Anadolu'ya geldiği ve Çorum yöresinde şehid düştüğü anlatılır. Tarihî kaynaklarla kesin teyit edilemediğinden buradaki yapı bir MAKAM olarak değerlendirilir. (Kaynak: Çorum Belediyesi 'Çorum'da Sahabe ve Evliya Makamları'; Kültür Envanteri 'Hıdırlık Camii ve Türbesi')
Şeyh
Antakya kökenli olup Manisa'ya yerleşen Şeyh Ahmed Vehbi Efendi, Rifâiyye-Sayyâdiyye'nin Ma'rifiyye kolunun Manisa'daki temsilcisidir. Yaklaşık 1833'te müderrislik yapmış, İbrahim Çelebi mahallesinde Entekkeliler Dergâhı'nı kurmuştur. 1268/1851'de vefat etmiş, dergâhındaki türbesine defnedilmiştir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Ma'rifiyye'; Evliyalar.net 'Manisa Evliyaları')
XIV. yüzyıl Anadolu mutasavvıfı ve şairi; Garibnâme müellifi Âşık Paşa'nın oğlu, Babaî hareketinin önderi Baba İlyâs-ı Horasânî'nin torunudur. Vefâiyye tarikatına mensup olup Çorum-Mecitözü arasındaki köye yerleşmiş; burada cami, zâviye, türbe ve hamam yaptırmıştır. Kabri bugün Mecitözü'ne bağlı Elvançelebi köyündeki zâviyesinin türbe bölümündedir. Ölüm tarihi 760/1358-59 civarı kabul edilir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Elvan Çelebi' ve 'Elvan Çelebi Zâviyesi'; Semavi Eyice, Türkiyat Mecmuası)
XV. yüzyılda Osmancık'ta yaşamış Kalenderî/Bektaşî meşrep bir derviş; Vilâyetnâme ve Evliya Çelebi'ye göre Horasan kökenli olup asıl adının Seyyid Ali olduğu rivayet edilir. Fâtih Sultan Mehmed döneminde Osmancık'a yerleşmiştir. 25 Muharrem 873 (15 Ağustos 1468) tarihinde vefat etmiş, türbesi II. Bayezid tarafından Kızılırmak kıyısındaki tepede kurşun kubbeli olarak yaptırılmıştır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Koyun Baba' ve 'Osmancık'; Kültür Araştırmaları Dergisi)
Dede
Mesleği demircilik olan Hasan Dede, Rifâiyye-Sayyâdiyye kökenli Ma'rifiyye tarikatına mensuptu ve İzmir'de Şeyh Mustafa Lütfü Efendi'ye intisap etti. Kartal'daki Ma'rifî merkezinden icâzet ve hilâfet aldı; Demirci'de Demircialıoğlu Tekkesi'ni kurdu. Vefatından (1284/1868) sonra postnişinlik oğlu Aliyü's-Safî'ye geçti. Kabri Demirci'dedir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Ma'rifiyye'; Evliyalar.net 'Hasan Dede')
Kıbrıs'ta Hristiyan bir aileden doğdu, adanın fethinden sonra İslâm'a girdi; Şam ve İstanbul'da tahsil gördükten sonra Akhisar'a yerleşti. Resmî bir görev almadan ömrünü ders ve telifle geçirdi; en meşhur eseri yüz dinî konuyu içeren 'Mecâlisü'l-ebrâr ve mesâlikü'l-ahyâr'dır. 1041/1632'de Akhisar'da vefat etti ve Uzuntaş Mezarlığı'na defnedildi. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Akhisârî, Ahmed-i Rûmî'; Evliyalar.net 'Akhisar Türbeleri')
Şeyh
Akhisarlı Şeyh Mecdüddin İsâ'nın oğlu olup 902/1496'da Akhisar'da doğdu. Bayramî-Şemsî tarikatının İseviyye kolunun pîri olarak babasının vefatından sonra Akhisar dergâhının postnişini oldu. 'Rumûz-u Künûz' ve 'Tabiatnâme' gibi eserler ile binlerce ilâhî kaleme aldı. 967/1560'ta Akhisar'da vefat etti ve Şeyh İsâ Camii haziresinde babasının yanına defnedildi. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Akhisar/İbn Îsâ'; Evliyalar.net 'Şeyh İlyas Çelebi')
Şeyh
İskilipli âlim ve mutasavvıf, Bayramiyye-Şemsiyye (Tennûriyye kolu) şeyhi; Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi'nin babasıdır. II. Bayezid'in yakın çevresinde bulunduğu için 'Hünkâr Şeyhi' diye anılmış, ömrünün sonunda memleketi İskilip'e dönmüştür. 920/1514'te İskilip'te vefat etmiş; kabri oğlu Ebüssuûd Efendi'nin yaptırdığı Şeyh Yavsî Camii'nin yanındaki türbededir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Şeyh Yavsî'; Belleten, İskilip Şeyh Yavsi Camii)
Şeyh
Amasya'nın Halvetîliğin Osmanlı topraklarındaki ilk merkezi hâline gelmesinde Pîr İlyas ile birlikte büyük emeği geçen Halvetî şeyhidir; Pîr İlyas'ın önde gelen halifelerinden sayılır. 893/1487-88'de Amasya'da vefat etmiştir. Türbesi Saraydüzü mevkiinde yüksek bir tepe üzerinde olup Gümüşlüzâde Ahmed tarafından yaptırılmıştır. (Kaynak: Metin Hakverdioğlu, 'Halvetîlik ve Amasya'; 'Bir Şehir Bir Tarikat: Amasya ve Halvetîlik')
Şeyh
Asıl adı İğnecizâde Şeyh Safiyüddîn Mahmûd Halvetî olup Şeyh Zekeriyyâ Halvetî'nin halifesidir ve onun vefatından sonra tekkesinin şeyhi olmuştur. Amasya'da yetişen Halvetî velîlerindendir. Türbesi Amasya'nın Kocacık mahallesinde çarşı içindedir; içinde İğneci Baba ile oğluna ait iki sanduka bulunur. (Kaynak: 'İğneci Baba', Evliyalar Ansiklopedisi; Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü; Metin Hakverdioğlu, 'Halvetîlik ve Amasya')
Asıl adı Dede Bahşî bin İbrâhim olan ve 'Akbilek Evliyâsı' diye anılan âlim, Taşova'nın Uluköy köyünde doğmuştur. Amasya'daki tahsilinden sonra Mısır'a giderek Celâleddîn es-Süyûtî, Zekeriyyâ el-Ensârî ve Şemseddîn es-Sehâvî gibi âlimlerden ders almış, fıkıh ve tefsirde derinleşmiştir. 1523-24'te Amasya'da vefat etmiş olup türbesi Şeyhcui mahallesinde Akbilek bahçeleri yakınındaki tepede, küçük bir mescidle birliktedir. (Kaynak: Abdülhalim Durma, 'Evliyalar Şehri Amasya', 2003; Rahime Özdoğan, 'Amasya'da Adak Yerleri', 2006)
XV. yüzyılda yaşamış, Anadolu'ya gelen Kalenderî dervişlerinden kabul edilen bir velîdir. Hayatı, Hoca İbrâhim'in kaleme aldığı 'Menâkıb-ı Pîrî Baba' ile Evliyâ Çelebi'nin Seyahatnâme'sine dayanır; 1520 ve 1574-75 tahrir defterlerinde zâviyesi kayıtlıdır. Türbesi Merzifon'un Nusratiye (Tekke) mahallesindedir ve 1977'de Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarılmıştır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Pîrî Baba'; Evliyâ Çelebi Seyahatnâme)
Şeyh
Erzurum Sultanmelik mahallesinde doğan, Taşkesenli ulema ailesinden (Şeyh Ahmed Efendi'nin torunu) bir âlimdir. Arapça, fıkıh, hadis, tefsir okudu; Tekman (1952-54) ve Horasan (1954-60) müftülüğü ile Erzurum merkez vâizliği yaptı. Abdurrahman-ı Tâgî torunu Şeyh Tâhâ Efendi'ye intisap edip halifesi oldu. Asrî Mezarlık'taki aile kabristanına defnedildi. (Kaynak: Evliyalar.net 'Taşkesenli Şeyh Muhammed Sıddık Efendi'; TDV İslâm Ansiklopedisi 'Taşkesenli')
Ahî
Turhal'da metfun, semerciler esnafının pîri kabul edilen bir Ahî velîsi. Türbesi Turhal merkezde Amasya Caddesi üzerinde, Şeyh Mehmet Nurullah Türbesi'nin bitişiğindedir ve 1324 tarihiyle kayıtlıdır. Ahîlik geleneğinin Tokat yöresindeki yerleşik temsilcilerindendir. (Kaynak: Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Turhal; Turhal Belediyesi tarih sayfası)
Şeyh
Asıl adı Ali olan ve Şeyh Seyyidüddîn Ali el-Halvetî diye bilinen velî, Habîb-i Karâmânî'den sonra Amasya'da otuz beş yıl tekkede irşadla meşgul olmuştur. Zâhid bir kişiliği vardı. 1533'te vefat etmiş olup açık kabri Amasya merkezde Mehmed Paşa Camii'nin batısındadır. (Kaynak: Abdülhalim Durma, 'Evliyalar Şehri Amasya', 2003; Metin Hakverdioğlu, 'Halvetîlik ve Amasya')
Şeyh
Tokat-Turhal yolu üzerinde, Yeşilırmak (Hıdırlık) Köprüsü yakınındaki Şeyh Meknûn (Açıkbaş) Zâviyesi ve Türbesi'ne adını veren derviş şeyhi. Yapı 13. yüzyılın son çeyreğine tarihlenir ve Tokat'ın en eski yapılarındandır; kitabesi bulunmadığından adın arşiv belgelerine göre 'Şeyh Bektut (Açıkbaş)' olarak düzeltilmesi önerilmiştir. Evliya Çelebi yapıyı bir Bektaşî tekkesi olarak anar. (Kaynak: Gaziosmanpaşa Üniv. Tokat Tarihi ve Kültürü Sempozyumu, Demirtaş 2015; Kültür Portalı / kulturenvanteri.com)
Pîr
Pîr İlyas neslinden gelen Halvetî velîsidir; kaynaklarda Pîr İlyas'ın torunu ve Pîr Hüsâmeddîn-i Halvetî'nin oğlu olarak gösterilir. Amasya'da Halvetîliğin sürdürülmesinde rol almış önde gelen şahsiyetlerdendir. Türbesi Amasya'da 'Aşağı Pirler' diye bilinen Çilehâne Camii içindedir; cami ve halvet hücreleri 1412'de Yâkub Paşa tarafından yaptırılmıştır. (Kaynak: 'Pîr Cemâleddîn Abdurrahmân', Evliyalar Ansiklopedisi; Metin Hakverdioğlu, 'Halvetîlik ve Amasya')
16. yüzyılda Erzurum'da yaşamış, Halvetî/Rifâî/Kâdirî/Nakşibendî yollarında icâzet sahibi bir mutasavvıftır. Vakfiyesi H.940/M.1533 tarihlidir; köylerinin gelirini Erzurum'da yılda 'binbir hatim' okunmasına vakfetmiş, bu gelenek günümüzde sürmektedir. Türbesi Dutçu (Tuzcu) ile Tepeköy sınırındaki Pîr Ali Baba Tepesi'ndedir; kitabesizdir. Vefat yılı kesin değildir (vakfiyeden çıkarılan yaklaşık tarih). (Kaynak: Erzurum Valiliği/İl Kültür ve Turizm Müd.; Erzurum Gençlik Vakfı; Erzurum Portalı)
Müftü
1881'de Erzurum'da âlim bir aileye doğdu; uzun yıllar Erzurum müftülüğü yaptı ve Millî Mücadele'de Erzurum Kongresi'ne katıldı. Arapça-Farsçaya vâkıf, medrese ve okullarda ders verdi; Pîr Ali Baba'dan kalan 'binbir hatim' geleneğini 1937'de yeniden başlattı. 3 Temmuz 1960'ta vefat etti ve Erzurum Asrî Mezarlığı'ndaki aile kabristanına defnedildi. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Solakbay, Muhammet Sâdık'; Erzurum Ansiklopedisi)
Şeyh
1848'de Bingöl Karlıova'nın Hacılar köyünde doğdu; Seyyid Sıbgatullah Arvâsî ve Abdurrahman-ı Tâgî silsilesiyle Nakşibendî-Hâlidî yolundan irşada Erzurum'a gönderildi. Erzurum Câferiye Medresesi'nde müderrislik yaptı, yazları Taşkesen köyünde geçirdiği için 'Taşkesenli' diye anıldı; 78 kişiye icâzet verdi. 24 Mart 1909'da (H.1327) vefat etti; türbesi Erzurum merkezdeki (Mehdiefendi Mah.) Taşkesenli Camii bahçesindedir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Taşkesenli'; Evliyalar Ansiklopedisi)
Şeyh
1559'da Kastamonu'da doğan Ömer Fuâdî, Halvetiyye'nin Şâbâniyye kolunun beşinci postnişini olup yaklaşık 33 yıl bu görevi yürüttü. Şâbân-ı Velî hakkında menâkıbnâme ve türbenâme kaleme alarak Şâbâniyye'nin müstakil bir tarikat olarak gelişmesinde büyük rol oynadı ve Şâbân-ı Velî türbesinin inşasına öncülük etti. 1636'da vefat etti ve şeyhi Muhyiddin Efendi'nin yanında Şâbân-ı Velî Türbesi içine defnedildi. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Ömer Fuâdî'; Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü 'Fuâdî, Ömer')
