Kübreviyye'nin Bâharziyye kolunun kurucusu; Buhara'nın en tanınmış şeyhlerinden. Kendisine şeyh-i âlem denilmiş, Moğollar da ona ulu şeyh unvanını vermiştir.
Tam adı Seyfüddîn Saîd b. el-Mutahhar b. Saîd el-Bâharzî'dir. 586 (1190) yılında Bâharz'da doğdu.
Buhara, Bağdat, Nîşâbur ve Herat gibi ilim merkezlerini dolaştı; Herat'ta Tâceddin Mahmûd el-Üşnühî'den tasavvuf terbiyesi aldı.
Necmeddîn-i Kübrâ'ya intisap etti; şeyhi tarafından irşad için Buhara'ya gönderildi ve şehrin dışındaki Fethâbâd semtine yerleşti. Burada vaaz verdi ve hadis okuttu.
659 yılı 25 Zilkade'sinde (21 Ekim 1261) Fethâbâd'daki hankahında vefat etti.
Tesir Halkası — Kübreviyye'nin Bâharziyye kolu ondan doğmuştur. Altın Orda hükümdarı Batu Han'ın kardeşi Emîr Berke onun telkiniyle müslüman olmuş ve irşadı altında mürid hâline gelmiştir; bu, Moğol hânedanının İslâm'a girişinde bir dönüm noktası sayılır. Fethâbâd'daki hankahı uzun süre bölgenin tasavvuf merkezi olmuştur. Halifesi Bedreddîn-i Semerkandî ile üç oğlu Celâleddin Muhammed, Burhâneddin Ahmed ve Muzhirüddin Mutahhar yolunu sürdürdü; Kirman'a gönderilen Burhâneddin Ahmed 696 (1297) yılında, seyrü sülûke dair eserler veren torunu Yahyâ b. Ahmed el-Bâharzî ise 736 (1335) yılında vefat etmiştir.
Eserleri — Şerhu esmâi'l-hüsnâ, Risâle-i Işk, rubâîleri ve bir vasiyetnâme olan Vesâyâ kendisine aittir.
Türbesi ve Külliyesi — Buhara yakınındaki Fethâbâd'da, hankahının bulunduğu yerde medfundur. Türbesi ve hankahı uzun süre hem halk hem de devlet erkânı tarafından ziyaret edilmiştir. İbn Battûta buraya uğradığında külliyeyi torunu Şeyh Yahyâ'nın idaresinde ve zengin vakıflarla buldu; onun misafiri oldu ve Kur'an tilâvetiyle Farsça ve Türkçe şiirin okunduğu meclislerini anlattı.
Çok Görüşlü Görüşler
Moğollar'la ilişkisi. Moğollar şeyhi Necmeddîn-i Kübrâ'yı öldürmüş olmalarına rağmen kendisine büyük hürmet göstermişlerdir. Berke Han'ın onun irşadıyla müslüman olduğu kaydedilir; ayrıca Batu Han ile Hülâgû Han'ın da onun eliyle gizlice müslüman oldukları yolunda menkıbevî rivayetler vardır. Atlas bu ikinci grubu kaynağın kendi nitelemesiyle, menkıbe olarak aktarır (kural #9 ilke 3 ve ilke 6).
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — Necdet Tosun · c. 4, s. 474-475, “BÂHARZÎ, Seyfeddin” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000369 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.