Ş Evliyâ
Şeyh Abdurrahman Aktepe Şeyh
Nakşibendiyye'nin Hâlidiyye kolundan Diyarbakırlı şeyh, şair ve âlim; lakabı Şemseddin , mahlası Rûhî 'dir. 1854'te Diyarbakır'ın Çınar ilçesine bağlı Aktepe köyünde doğdu. Nakşibendî-Hâlidî şeyhi Hasan-ı Nûrânî 'nin dört oğlundan en büyüğüdür; dedesinin adı İshak, büyük dedesinin adı İsmâil'dir. Aslen Hakkârili olan babası, Hâlid el-Bağdâdî'nin halifelerinden Hâlid-i Cezerî ile onun halifesi Sâlih-i Sıbkî'den hilâfet aldıktan sonra Aktepe köyüne yerleşmiş ve burada açtığı medresede çok sayıda öğrenci yetiştirmişti; Sultan Abdülmecid bir fermanla Aktepe köyünü ve çevresindeki geniş bir araziyi ona hediye etmişti. Eğitimine bu köyde başladı ve babasından icâzet aldı; ardından Irak ve Suriye'deki çeşitli medreselerde tahsiline devam etti. Kaynakta adı Aktepî biçiminde de geçer. Babasının vefatının (1863) ardından bir süre medresenin başında bulundu; ancak bu görev uzun sürmedi ve onu kardeşi Muhammed Can'a bıraktı. Babasının halifesi Molla Muhammed 'in yanında seyrüsülûkünü tamamlayıp hilâfet aldı. Aktepe'deki dergâhta birçok mürid ve talebe yetiştirdi. 29 Mart 1910'da Diyarbakır'da vefat etti; Aktepe köyünde babası ile kardeşi Muhammed Can'ın mezarlarının bulunduğu türbeye defnedildi. Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Şiirlerinde Rûhî mahlasını kullandı; eserlerinde Türkçe, Farsça, Kürtçe ve Arapça'yı birlikte işledi. Kaynağa göre Kur'an ve Sünnet'e dayalı bir hayat yaşamış, tarikatı bid'atlardan ve hurafelerden uzak tutmaya büyük çaba göstermiştir. Eserleri — Eserlerinin çoğu henüz yazma halinde ailesine ait kütüphanededir; bu eserlerin ve kütüphanedeki yaklaşık 250 yazmanın mikrofilmleri Diyarbakır Ziya Gökalp Yazma Eserler Kütüphanesi'nde Aktepe bölümünde korunur. ① Ravzu'n-naîm fî addi şemâili'n-nebiyyi'l-kerîm : Hz. Peygamber'in şemâilini ve mi'racı anlatan, mesnevî tarzında 4531 beyitlik eser; Türkçe, Farsça, Kürtçe ve Arapça dil zenginliği göze çarpar. Ahmed-i Kohî (İstanbul 1966) ve Zeynelâbidîn Amedî (1986) tarafından neşredilmiş, Zeynelâbidîn Zinar ve M. Emin Narozî tarafından Latin harflerine aktarılarak yayımlanmıştır (Stockholm 1988, 1991). ② Dîvân-ı Rûhî : ilâhî aşkı ve çeşitli tasavvufî meseleleri dört dilde işleyen 471 beyitlik divan; Zeynelâbidîn Amedî 1980'de neşretmiş, Zinar ve Narozî Latin harfleriyle yayımlamıştır (Uppsala 1988). Diğer başlıca eserleri: Risâle (bir manzumesiyle Nâbî'nin gazeline yazdığı Türkçe bir muhammes), Kitâbü't-Tıb , Kitâbü'l-Mantık , Risâletü'l-edeb ve'l-âdâb , Risâle-i Râbıta , Kitâbü'l-İbrîz fî isbâti kıdemi'l-kelâmi'l-azîz , Keşfü'z-zulâm fî akāidi firâki'l-İslâm , Minhâcü'l-usûl , Kitâbü's-Sarf ve'n-nahv . Astronomiyle de ilgilenmiş; Diyarbakır ve çevresinde ay, güneş, yıldız ve gezegen hareketlerini takip etmiş, ceviz ağacından bir küre yaparak üzerine bütün gezegenlerin adlarını yerleştirmiştir. Ayrıca Aktepe köyü, Diyarbakır ili ve yöresi için bir yıllık namaz vakitlerini gösteren on sekiz sayfalık bir takvim hazırlamıştır.
DiyarbakırVefât 1328 h. İncele →