Allah Dostları

Nureddin Sultan (Leblebicilerin Pîri)

Sultan (makam/ihtilaflı)

Sandıklı'da medfun, Yunus Emre çağında (XIII.–XIV. yy) Horasan'dan Anadolu'ya gelip buraya yerleştiği rivayet edilen bir Horasan erenidir. Sandıklı leblebicilerinin pîri kabul edilir; türbesi Emirhisar köyü camii avlusunda özgün haliyle korunur. Kesin tarih ve biyografik kayıt bulunmadığından menkıbevî bir şahsiyettir (makam/ihtilaflı). (Kaynak: Abdülhalim Durma, Afyon Evliyaları; Afyon Kocatepe Üniversitesi Sandıklı MYO, 'Sandıklı Yunus Emre' araştırması)

Seyyid Muhammed Kutub Arvâsî

Seyyid

Arvâsî silsilesinin kurucu mürşidi olup Hülâgû'nun Bağdat istilâsı sonrası Anadolu'ya göçen Seyyid Kâsım Bağdâdî'nin oğludur. Van'ın Bahçesaray (Müküs) ilçesindeki Arvas (Doğanyayla) köyünü kurarak medrese, dergâh, kütüphane ve cami inşa ettirmiş; bölgenin manevî haritasını şekillendirmiştir. Vefat tarihi kesin bilinmemektedir (yaklaşık 14.-15. yüzyıl). Kabri Arvas köyü kabristanındadır; rivayete göre üzerine türbe yapılamamış, kabir/makam olarak ziyaret edilir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Muhammed Kutub'; Prof. Dr. Dündar Alikılıç, 'Arvâs ve Arvâsîler')

Seyyid Muhammed Sıddîk Arvâsî

Seyyid, Şehid

Seyyid Fehim Arvâsî'nin oğlu olup 1871'de (H.1287) Arvas'ta doğdu. Arvas ve Gevaş medreselerinde okudu, Seyyid Abdülhakîm Arvâsî'den hilâfet aldıktan sonra Van müftülüğü görevini kabul etti. I. Dünya Savaşı sırasında Van müftüsüyken 1916'da (H.1334) Gürpınar'a bağlı Mejingir (Yukarı Kaymaz) köyünde abdest alırken Ermeni çetecilerce şehid edildi. Kabri Van Gürpınar'daki Mejingir köyündedir. (Kaynak: arvasidernegi.com biyografi; evliyakabirleri.com 'Muhammed Sıddık Arvâsî (Gürpınar)'; Prof. Dr. Dündar Alikılıç)

Şeyh Tarakçı Hamid Hoca (Hamit Kısık)

Şeyh

Fizme (Kumru) kökenli, tarak ustalığından dolayı 'Tarakçı' lakabıyla anılan tasavvuf ehli bir zattır; Tokat ve Çorum'da Hacı Mustafa Rûmî'nin yanında yetişmiş, Mustafa Hâki–Mustafa Takî–İhramcızâde İsmail Hakkı silsilesine intisap etmiştir. 20. yüzyıl başında yaşamış, vefatı 1949 olarak verilmiştir. Fatsa'daki kabri, hanımı Cemile Hanım'ın kabriyle birlikte 2022'de Ordu Büyükşehir Belediyesi tarafından yenilenmiştir. (Kaynak: Ordu Büyükşehir Belediyesi restorasyon kaydı; Bekir Akkaya, 'Tarakçı Hamit Hoca')

Şeyh Abdullah (Ulubey)

15. yüzyıl başında Ordu yöresinin fethi ve iskânı sürecinde yer alan, serhat gazisi Sevdeş Bey ile birlikte Ulubey çevresinde bir zâviye ve cuma mescidi kuran kolonizatör derviş-şeyhtir; yarı göçebe Türkmenlerin yerleşik hayata geçişine öncülük etmiştir. 1455 tahririnde 'Vakf-ı zâviye-i Şeyh Abdullah' olarak kaydedilmiştir; Şeyhler köyü adını oğulları olan şeyhlerden alır. Mevcut türbe eski mezarlık içinde yenilenmiş bir yapıdır. (Kaynak: Kamil Yavuz, Turcology Research 2025/84; Ordu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)

Feqiyê Teyran (Muhammed)

(ihtilaflı türbe)

Klasik Kürt edebiyatının önde gelen mutasavvıf şairlerinden olup asıl adı Muhammed'dir; yaklaşık 1560'ta Van'ın Bahçesaray (Müküs) ilçesinde doğdu ve yaklaşık 1640'ta vefat etti. Tasavvufî ve halk anlatılarını işleyen şiirleriyle 'kuşların fakihi' lakabıyla tanınır. Türbesi Bahçesaray ilçe merkezine yaklaşık 15 km mesafede gösterilmekte ve Bahçesaray Kaymakamlığı'nca tanıtılmaktadır. NOT: Kabir yeri ihtilaflıdır; ikinci bir rivayet türbeyi Bitlis'in Hizan ilçesi Dayılar köyünde gösterir. (Kaynak: T.C. Bahçesaray Kaymakamlığı resmî sitesi; YYÜ AVESİS akademik kayıt 'Feqiyê Teyran')

Sitti Zeynep (Alanya)

(ihtilaflı/makam)

Alanya Kalesi'ne çıkan yol üzerinde, Kızıl Kule yakınında büyük bir kaya üzerine kurulu Osmanlı dönemi (16. yüzyıl) türbesinde anılan zattır. Kanûnî Sultan Süleyman dönemi vakıf kayıtlarında türbenin vakfı 'Sitti Zeynep bint Zeynelâbidîn' adına kayıtlıdır; Hz. Hüseyin soyundan Zeynelâbidîn'in kızı olduğu rivayet edilse de kimliği kesin değildir (ihtilaflı/makam). Evliya Çelebi Seyahatnâme'sinde yapıyı Bektaşî tekkesi olarak kaydeder. (Kaynak: Evliyalar.net 'Sitti Zeynep Türbesi'; Antalya Kültür Varlıkları Envanteri)

Ahî Yûsuf

Ahî

13. yüzyılda Konya'da Ahî teşkilatının pîri Ahî Evran'ın yanında yetişmiş, I. Alâeddin Keykubad döneminde şeyhi tarafından Antalya'ya gönderilmiş bir Ahî velîsidir. Antalya Kaleiçi'nde Mermerli mevkiinde medrese ve zâviyesini kurmuş, kılıç ustalığını da burada sürdürmüştür. Sultan Veled'in Dîvânı'nda kendisinden söz edilmesi çağdaşlarınca tanındığını gösterir; türbesi adını taşıyan caminin kıble tarafında iki katlı yapı olarak günümüze ulaşmıştır. (Kaynak: Evliyalar.net 'Ahi Yusuf Türbesi'; Antalya Kültür Varlıkları Envanteri)

Sultan Sarı Baba

Sultan

Horasan'dan Anadolu'ya İslam'ı yaymak için gelen erenlerden sayılan, kesin doğum-ölüm tarihi bilinmemekle birlikte 13. yüzyılda yaşadığı tahmin edilen bir velîdir. Türbesi Sarayköy'ün Tekke mahallesinde olup, başlangıçta sekizgen planlı iki mekânın birleşiminden oluşan yapı çevresindeki asırlık servilerle bilinir; 2012'de aslına uygun restore edilmiştir. (Kaynak: Evliyalar Ansiklopedisi, ehlisunnetbuyukleri.com; Sarayköy Kaymakamlığı)

Mahmut Seydi

Seyyid

Alanya yöresine Horasan'dan geldiği rivayet edilen yedi erenden biri kabul edilen, Seyyid Hârun Velî'nin talebesi ve neslinden olduğu söylenen bir velîdir. Eskiden Onas adıyla anılan köye yerleşip zâviyesini kurmuş ve bölgede İslâm'ın yayılmasına çalışmıştır. Yaşadığı dönem kesin bilinmemekle birlikte adına 1461 tarihli bir vakfiye kayıtlıdır; türbesi Alanya'nın 22 km kuzeyindeki Mahmutseydi mahallesindedir ve yanında Selçuklu dönemine ait tarihî cami bulunur. (Kaynak: Evliyalar.net 'Mahmut Seydi Türbesi'; Alanya Belediyesi)

Abdal Mûsâ

Sultan

14. yüzyılda yaşamış, Anadolu'nun önde gelen erenlerinden ve Bektaşîliğin büyük velîlerindendir; bazı kaynaklarda 'pîr-i sânî' (ikinci pîr) olarak anılır ve tekkesi Bektaşîliğin dört büyük âsitânesinden biri sayılır. Hoy (Azerbaycan) kökenli olduğu, Bursa'nın fethine katıldığı ve Kaygusuz Abdal'ı yetiştirdiği nakledilir. Türbesi Elmalı'ya bağlı Tekke köyündedir; yanında annesi, babası ve Kaygusuz Abdal'ın kabirleri de bulunur. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Abdal Mûsâ' ve 'Abdal Mûsâ Tekkesi'; Elmalı Belediyesi)

Şeyh Şücâeddin

Şeyh

Antalya'nın Anadolu Selçuklu dönemine ait nadir dinî yapılarından birinde medfun olan velîdir; türbesi şehir merkezinde Çaybaşı (Kızıltoprak) mahallesindedir. Kuzey cephesindeki H.630/M.1232-33 (bazı okumalarda H.636/M.1238-39) tarihli kitâbeye göre yapı, Abdullah oğulları Türkerî ez-Zevâk ve kardeşi tarafından Şeyh Şücâeddin adına yaptırılmıştır. Kare planlı tek kubbeli yapının alt katı mezar odası, üst katı küçük bir mescittir. (Kaynak: Evliyalar.net 'Şeyh Şücaeddin'; Anadolu Selçuklu Mimarisi veri tabanı)

Şid Abdal (Şidlü Dede)

Horasan kökenli, Anadolu'yu şenlendiren Abdalân-ı Rûm dervişlerinden bir Türkmen kolonizatör şeyhidir; Bâyezîd-i Bistâmî silsilesine bağlı bir halife olarak Kabataş Kuzköy'e yerleşip bölgede etkili bir zâviye kurmuştur. 1395 (H.797) tarihli Arapça beratı, ejder başlı demir asâsı ve diğer emanetleri yörede korunmaktadır. Vefat tarihi kesin belgelenmemiş olup 14. yüzyıl sonu/15. yüzyıl başına tarihlenir. (Kaynak: Ordu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü; Mehmet Fatsa, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 2013/15)

Beyce Sultan

Sultan

13. yüzyılın ikinci yarısı ile 14. yüzyıl başında Çivril ve çevresinde yaşamış, bölgenin fethinde ve savunmasında rol almış, halkın saygısını kazanmış bir Türk dervişidir. Selçuklu üslubundaki sekizgen planlı türbesi Beycesultan Höyüğü'nün kuzey yamacındadır ve kesme taş, devşirme mermer ile tuğladan inşa edilmiştir. (Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı, Kültür Envanteri; Çivril Belediyesi)

Muhyiddin-i Rûmî

Bursalı Emir Sultan'ın halifelerinden olup 14. yüzyıl sonu–15. yüzyıl başında yaşadığı kabul edilir ve Burhaniye'nin (eski adıyla Kemer) manevî kurucusu sayılır. Koca Camii'nin yapımını gözettiği, medrese, hamam ve dükkânları vakfettiği nakledilir. Kocacami Mahallesi'ndeki türbesinde kendisi ile oğlu Hasan Çelebi'ye ait iki sanduka bulunur. (Kaynak: Kültür Envanteri, 'Muhyiddin-i Rumi Türbesi, Burhaniye'; Engin Beksaç, 'Tarihin Işığında Burhaniye: Türbeler ve Mezarlıklar')

Abdi Hoca (Abdurrahman Hilmi Bilici)

Kumru/Fizme yöresinin son dönem Osmanlı ve erken Cumhuriyet âlimi ve müderrisidir (1860–1957). Kumru medresesinde, ardından Korganlı Mustafa Efendi ve Ünyeli Hacı Yusuf Efendi'nin yanında okumuş, iki medrese kurarak yaklaşık kırk yıl talebe yetiştirmiş ve iki kez icâzet vermiştir. 1957'de 97 yaşında vefat etmiştir. (Kaynak: Ahmet Çapku, 'Abdi Hoca — Kumru'da Bir Türkiye Âlimi'; Bekir Akkaya, 'Kumru İlçesi Evliyaları ve Abdi Hoca')

Doğanlı Hasan Efendi

Müderris

Perşembe (Vona) yöresinde evliya olarak kabul edilen Osmanlı dönemi müderrisidir. Doğanlı (bugün Doğan Mahallesi) mezarlığı içindeki sade türbesinde Osmanlıca bir kitabe bulunmakta olup kitabe metni ve vefat tarihi henüz neşredilmemiştir; hayatına dair bilgi sınırlıdır. Belgeleme büyük ölçüde tek resmî kayda dayandığından şeffaflıkla yerel kabule dayalı işaretlenmiştir. (Kaynak: Perşembe Kaymakamlığı Turizm sayfası; Perşembe Kaymakamlığı Doğan Mahallesi kaydı)

Sinan Dede

14. yüzyılda yaşamış, Orta Asya Kızık Türkmenlerinden bir derviş olup Bursalı Emir Sultan'ın talebelerinden sayılır. İslâm'ın bölgede yayılmasına hizmetleriyle tanınır ve halk arasında 'ermiş/bilge' olarak anılır; Horasan erenleri geleneğine bağlı olduğu için tarikatı belirsiz kalır. Türbesi Burhaniye'ye bağlı Kızıklı köyündedir; tescilli/korunan bir yapı olup anıtsal servileriyle ziyaret edilir. (Kaynak: Engin Beksaç, 'Tarihin Işığında Burhaniye', tuvart.net; Burhaniye Belediyesi resmî duyurusu)

Şeyh Mehmet Şirvânî

Şeyh

Azerbaycan'ın Şirvan bölgesi Zerdâb köyünde doğan, ilim tahsil ederek pek çok yerde ders veren bir âlim ve mutasavvıftır. 1826-1827'de dönemin Denizli ileri geleni Tavaslıoğlu Osman Ağa'nın daveti üzerine Denizli'ye gelmiş ve 1851'de burada vefat etmiştir. Türbesi Merkezefendi ilçesi İlbade (İlbadı) Mezarlığı'nın ortalarındadır. (Kaynak: Denizli Kültür Envanteri / Denizli İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü; Evliyalar.net Denizli kayıtları)

Hak Halîlî (Şeyh Hacı Halil Efendi)

Şeyh, Müderris

Afyonkarahisar Emirdağ'a bağlı Dereköy'de 1823'te doğan müderris ve şeyhtir. Bolvadin, Konya ve İstanbul'da, ardından Mısır el-Ezher'de okudu; on iki tarikatta icazet aldı, Şam'da Nakşî, Afyon'da Mevlevî kolunu yürüttü. Ömrünün sonunda Karacalar köyüne yerleşip yüzlerce talebe yetiştiren bir medrese kurdu ve 1907'de burada vefat etti. (Kaynak: Abdülhalim Durma, Afyon Evliyaları; 'Hak Halîlî Dergâhı'nın Bilgi Kaynakları', Dergipark 2022)

Sarı İsmail Sultan

Sultan

Hacı Bektâş-ı Velî'nin önde gelen halifelerinden olup yaklaşık 1250-1350 yılları arasında yaşamıştır. Hacı Bektâş tarafından Batı Anadolu'ya gönderilmiş, Tavas ve çevresinin Türkleşip İslamlaşmasında etkin rol almış bir gazi-dervişdir. Türbesi Tavas'ın Tekke köyündeki kabristandadır ve Denizli'nin en çok ziyaret edilen ziyaretgâhlarından biridir. (Kaynak: Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 'Denizli Tavas'ta Bektaşi Geleneği: Tekke Köyü Örneği'; Denizli İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü envanteri)

Bandırmalı Hacı Ali Rızâ el-Bezzâz Efendi

Mevlânâ

Geç Osmanlı döneminin Nakşibendî-Hâlidî şeyhlerinden olup 1267/1851'de Ahyolu'da (bugün Bulgaristan) doğdu. Bir bezzâz (kumaşçı) iken Halil Nurullah Zağravî'ye intisap edip sülûkünü tamamladı ve hilâfet alarak Bandırma'ya yerleşti; burayı tarikatın bölgesel merkezi haline getirdi. 1330/1912'de vefat etti; halifeleri arasında Ahıskalı Ali Haydar Efendi sayılır. (Kaynak: Acıoğlu, 'Bandırma Tekke Camii Haziresindeki Mezar Taşları', Kültür Araştırmaları Dergisi 2023; Türkiye Gazetesi Biyografi)

Server Gazi

Gazi

Selçuklu Sultanı I. Gıyâseddin Keyhüsrev döneminde Denizli ve çevresinin fethiyle görevlendirilen bir Selçuklu kumandanıdır; rivayete göre 1210 civarında Denizli'nin fethi sırasında şehit düşmüştür. Sekizgen planlı, piramidal çatılı türbesi Merkezefendi ilçesi Servergazi (Gerzele) mevkiindeki bir tepededir ve içinde Server Gazi ile bir askerine ait iki sanduka bulunur. Yapı 1993'te büyük ölçüde yenilenmiştir. (Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı; Karpuz-Kuş, Anadolu Selçuklu Eserleri)

Seyyid Muhammed Masûm Arvâsî

Seyyid, Müftü

Seyyid Fehim Arvâsî'nin oğlu olup 1880'de Arvas'ta doğdu. Medrese tahsilini tamamlayıp 1899'da icâzet aldı; Adilcevaz Hatuniyye Medresesi'nde müderrislik yaptı ve 1910'da Adilcevaz müftülüğüne tayin edildi. I. Dünya Savaşı'nda milis kuvvetleriyle hizmet etti ve Van Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurucularındandı. 1942'de Arvas'ta vefat etti; kabri Van Bahçesaray Arvas köyünde babası Seyyid Fehim'in yanındadır. (Kaynak: arvasidernegi.com biyografi; Türkiye Gazetesi 'Muhammed Ma'sum'; Prof. Dr. Dündar Alikılıç)