Manevî Coğrafyanın Dijital Atlası
1064 kayıt · Sayfa 27/45
Hâce Garîb Nevâz, Sultânü'l-Hind
Sicistan'da doğan, Çiştiyye tarikatının Hindistan'daki kurucusu kabul edilen büyük mutasavvıftır. Hâce Osman el-Hârûnî'ye intisap etti, Ecmer'e yerleşip tarikatı bütün Hint alt kıtasına yaydı. Türbesi (Ecmer Şerif) Müslüman ve Hinduların ziyaret ettiği en önemli manevi merkezlerdendir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Çiştî'; Wikipedia 'Mu'in al-Din Chishti'.)
Şeyh, Bahâü'l-Hak
Sühreverdiyye tarikatını Hint alt kıtasına taşıyan en önemli sûfîlerdendir; Şehâbeddin Ömer es-Sühreverdî'den hilâfet aldı. Mültan'da kurduğu hankah büyük manevî nüfuz kazandı; 'Haq Char Yaar' geleneğinde anılır. 661/1262'de vefat etti. (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'Bahâeddin Zekeriyyâ'; Wikipedia.)
Hazret, Kādirî Pîri
Yaklaşık 1550'de doğan, Lahor'a yerleşmiş Kādirî sûfîsi; Kādiriyye'nin 'Mîan Khel' kolunu kurmuştur. Muğol şehzadesi Dârâ Şükûh'un manevi mürşidi olmuş, dünyevî güce karşı tevazu örneğiyle anılmıştır. 1045/1635'te vefat etti; türbesi Dârâ Şükûh tarafından yaptırılıp 1640'ta tamamlandı. (Kaynak: Wikipedia 'Mian Mir'; Punjab Auqaf.)
Dâtâ Gencbahş, Hazret
11. yüzyılda Gazne'de doğan Fars asıllı mutasavvıf ve âlim; uzun seyahatlerin ardından Lahor'a yerleşip İslâm'ı yaymıştır. Tasavvufu sistematik ele alan ilk Farsça eser 'Keşfü'l-mahcûb'un müellifidir; kabri Pakistan'ın en çok ziyaret edilen mahallerindendir. Vefat tarihi ihtilaflıdır (465/1072 ağırlıklı). (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'Hücvirî'; Wikipedia 'Ali al-Hujwiri'.)
Seyyid, Mahdûm, Sultânü'l-ârifîn
İran'ın Simnân şehrinin asil bir ailesinden gelen XIV. yüzyıl mutasavvıfıdır. Hindistan'a göç ederek Avadh bölgesine yerleşti, Çiştiyye'nin doğu eyaletlerinde yayılmasında önemli rol oynadı ve Eşrefiyye kolunu kurdu. Kabri Uttar Pradesh'teki Kichaucha Şerif'tedir (türbe yapısına ait ≥2 bağımsız koordinat doğrulanamadığı için pinsiz). (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Çiştiyye'; Wikipedia 'Ashraf Jahangir Semnani'.)
Sâbir-i Pâk, Çerâğ-ı Çişt
Çiştiyye'nin Sâbiriyye kolunun kurucusu kabul edilen 13. yüzyıl sûfîsidir. Ferîdüddin Genc-i Şeker'in (Baba Ferîd) yeğeni ve halefi olduğu, dergâhındaki sabırlı hizmeti sebebiyle 'Sâbir' lakabını aldığı rivayet edilir. Kabri Uttarakhand'da Roorkee yakınındaki Piran Kalyâr'dadır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Çiştiyye'; Wikipedia 'Alauddin Sabir Kaliyari'.)
Şeyh, Velî
Bâbürlü döneminin en saygın Çiştiyye şeyhlerinden biri olup Sikri köyü yakınındaki bir mağarada inzivaya çekilmiştir. Erkek evlat isteyen Ekber Şah'a duacı olmuş; doğan oğluna onun hatırına 'Selîm' (gelecekteki Cihangir) adı verilmiştir. Ekber hürmeten Fetihpûr Sikri külliyesini ve şeyhin mermer türbesini inşa ettirmiştir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Fetihpûr Sikri'; Wikipedia 'Salim Chishti'.)
Seyyid, Gîsûdırâz, Bânde Nevâz
1321'de Delhi'de doğan, Çiştiyye tarikatına mensup büyük Hint sûfîsidir. Çerâğ-ı Dehlî'nin halifesi olarak yetişti, 1398'de Behmenî sultanının daveti üzerine Gülberge'ye (Kalaburagi) yerleşti ve hoşgörü mesajını yaydı. 1422'de vefat etti. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Gîsûdırâz'; Wikipedia 'Bande Nawaz'.)
Sirâcü'l-Hind
Şah Veliyyullah'ın oğlu; 'Sirâcü'l-Hind' (Hindistan'ın Kandili) lakaplı müfessir ve muhaddistir. Babasından sonra Rahîmiyye Medresesi'ndeki ders ve irşad görevini sürdürdü, başta 'Tuhfe-i İsnâaşeriyye' olmak üzere yaklaşık elli eser yazdı. Kabri Delhi'de Mehdiyân Kabristanı'nda babasının yanındadır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Abdülazîz ed-Dihlevî'; Wikipedia.)
Hüccetü'l-İslâm, Müceddid
XVIII. yüzyıl Hindistan'ının en büyük âlim ve ıslahatçısı; muhaddis, müfessir ve mütefekkirdir. Rahîmiyye Medresesi'nde ders verdi, başta 'Huccetullâhi'l-bâliga' olmak üzere İslâmî ilimleri canlandıran eserler yazdı. Kabri Delhi'de Delhi Kapısı yakınındaki Mehdiyân Kabristanı'nda babası Şah Abdürrahîm'in yanındadır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Dihlevî, Şah Veliyyullah'; Wikipedia.)
Çerâğ-ı Dehlî, Kutbü'l-aktâb
Çiştiyye'nin Hindistan'daki son büyük şeyhlerinden olup Nizâmeddin Evliyâ'nın halifesi ve manevi vârisidir. 'Çerâğ-ı Dehlî' (Delhi'nin Kandili) lakabıyla anılır; medrese ilimlerinde de derinleşmiştir. Türbesi Delhi güneyinde adıyla anılan Çırâğ Dehli mahallesindedir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Nasîrüddin Çırâğ-ı Dehlî'; Wikipedia.)
Tûtî-i Hind
Türk asıllı bir aileye mensup, Delhi yakınında doğan büyük şair, tarihçi ve mutasavvıftır. Delhi sultanlarına hizmet etti, Nizâmeddin Evliyâ'ya intisap ederek en sevgili müridi oldu. Farsça divanları ve Hint mûsikîsine katkılarıyla 'Tûtî-i Hind' diye anılır; kabri mürşidinin türbesinin yanındadır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Emîr Hüsrev-i Dihlevî'; Wikipedia.)
Mahbûb-i İlâhî, Sultânü'l-meşâyih
Buhara'dan göç eden bir seyyid ailesinin çocuğu olarak Bedâûn'da doğan, Çiştiyye'nin Delhi'deki en büyük şeyhidir. Ferîdüddin Mes'ûd'a halife oldu, Gıyâspûr'da dergâhını kurarak yüzlerce halife yetiştirdi; Emîr Hüsrev gibi talebeleri tarikatı bütün Hindistan'a yaydı. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Nizâmeddin Evliyâ'; Wikipedia.)
Kutub, Bahtiyâr Kâkî
Fergana'da doğan, Muînüddin Çiştî'nin baş halifesi ve Çiştiyye'nin Delhi temsilcisidir. Sultan İltutmış'ın saygısını kazandı, kadılık teklifini reddederek zühd hayatını sürdürdü. Mehrauli'deki (Kutub Minâr yakını) türbesi Delhi'nin en eski dergâhıdır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Kutbüddin Bahtiyâr'; Wikipedia.)
Şeyh, Tuanta Salamaka
Güney Sulawesi'li (Gowa) büyük âlim ve Halvetiyye-Hadâdiyye sûfîsi; Mekke, Yemen ve Şam'da tahsil görüp Banten direnişine önderlik etmiş, Hollandalılarca Seylan ve ardından Güney Afrika'ya (Cape) sürülerek oradaki İslâm'ın kurucusu sayılmıştır. Hem Endonezya hem Güney Afrika millî kahramanıdır. 1111/1699'da Cape'te vefat etti; naaşı Gowa'ya getirildi. (Kaynak: Wikipedia 'Shaykh Yusuf'; TDV 'Yûsuf el-Makassarî'.)
Sunan, Walisongo
Hem velî hem devlet kurucusu olan tek Walisongo üyesi; Cirebon ve Banten sultanlıklarını kurarak Batı Cava'da İslâm'ı siyasî güçle pekiştirmiştir. Anne tarafından Pajajaran sülâlesine, baba tarafından Arap (Hadramî) silsilesine bağlanır. 976/1568 civarında vefat etti; türbesi Gunung Sembung'dadır. (Kaynak: Wikipedia 'Sunan Gunung Jati'; NU Online.)
Sunan, Walisongo
Sunan Kalijaga'nın oğlu olduğu nakledilen Walisongo velîsi; Muria dağının yamacına yerleşerek köylüleri, çiftçileri ve balıkçıları yumuşak, kademeli bir üslûpla İslâm'a davet etmiştir. Tembang yoluyla irşadı sürdürdü. 16. yüzyıl ortasında vefat etti; türbesi Muria dağındadır. (Kaynak: Wikipedia 'Sunan Muria'; NU Online.)
Sunan, Walisongo
Walisongo'nun en tanınmış ve yerli Cava kökenli velîsi; gölge kuklası (wayang), gamelan ve tembang gibi geleneksel sanatları İslâmî tebliğin aracı yaparak büyük kitleleri etkilemiştir. Demak Camii'nin yapımıyla da anılır. Yaklaşık 1000/1592'de vefat etti; türbesi Kadilangu (Demak) bölgesindedir. (Kaynak: Wikipedia 'Sunan Kalijaga'; NU Online.)
Sunan, Walisongo
Walisongo velîsi; Gresik yakınlarındaki Giri tepesinde kurduğu medrese ve 'Giri Kedaton' devletiyle Doğu Endonezya'ya (Maluku, Sulawesi, Lombok) kadar uzanan geniş bir tebliğ ağı oluşturmuştur. Çocuk oyunları ve tembanglarla İslâm öğretmesiyle bilinir. 912/1506 civarında vefat etti. (Kaynak: Wikipedia 'Sunan Giri'; NU Online.)
Sunan, Walisongo
Walisongo velîsi; Kudüs şehrini kurarak adını Beytülmakdis'ten almış, ünlü Menara Kudus camisini Hindu-Cava (Majapahit) mimarîsiyle harmanlayarak inşa ettirmiştir. Kültürel hassasiyetle tebliğin (sığır kesmekten kaçınma vb.) sembol ismidir. 958/1550 civarında vefat etti. (Kaynak: Wikipedia 'Sunan Kudus'; NU Online.)
Sunan, Walisongo
Sunan Ampel'in bir diğer oğlu; sosyal adalet, yardımlaşma ve yoksulu gözetmeyi merkeze alan tebliğiyle bilinen Walisongo velîsidir. Lamongan bölgesinde İslâm'ı yaymış, tembang (Cava şiiri) yoluyla ahlâk öğretmiştir. 928/1522 civarında vefat etti. (Kaynak: Wikipedia 'Sunan Drajat'; NU Online.)
Sunan, Walisongo
Sunan Ampel'in oğlu; İslâm'ı Cava sanatı, edebiyatı ve gamelan müziğiyle (kendisine 'bonang' çalgısı atfedilir) yayan Walisongo velîsidir. Tasavvufî öğretiyi yerel kültüre uyarlayan tebliğ yöntemiyle tanınır. 931/1525 civarında vefat etti; türbesi Tuban'dadır. (Kaynak: Wikipedia 'Sunan Bonang'; NU Online.)
Sunan, Walisongo
Walisongo'nun merkezî simalarından; Çampa kökenli olup Surabaya'nın Ampel mahallesinde önemli bir İslâm medresesi kurmuştur. Diğer velîlerin çoğunun hocası veya akrabası kabul edilir ve Demak Sultanlığı'nın kuruluşunda etkili olmuştur. 886/1481'de vefat etti. (Kaynak: Wikipedia 'Sunan Ampel'; NU Online.)
Sunan, Walisongo
Cava'da İslâm'ı yayan dokuz velîden (Walisongo) en yaşlısı ve öncüsü sayılır; muhtemelen Hadramevt/Fars asıllı olup 14. yüzyıl sonunda Doğu Cava'ya gelip Gresik'e yerleşmiştir. Ticaret, tarım ve şefkatli irşadla halkı İslâm'a ısındırdığı nakledilir. 822/1419'da vefat etti; mezar taşı kitâbesi günümüze ulaşmıştır. (Kaynak: Wikipedia 'Sunan Gresik'; NU Online.)
