Balkanlar'da yaşamış Vefâî-Kalenderî dervişi; Kızıl Deli adıyla tanınır.
Kırk yoldaşıyla birlikte Horasan bölgesinden geldiği; rüyasında Hz. Peygamber tarafından Yıldırım Bayezid'in Balkan fetihlerine yardım etmek üzere çağrıldığı nakledilir.
Seyyid Ali Sultan ve yoldaşlarının Gelibolu, Bolayır, Kavak, Varmacin ve Balkanlar'daki başka stratejik kalelerin fethine katıldığı kaydedilir. I. Murad devrindeki Keşan-Edirne seferlerinde Gazi Evrenos'un maiyetinde fiilen görev aldı.
Dimetoka yakınında, Kızıl Deli deresi boyunda bir tekke kurdu. Yıldırım Bayezid 1402 yılında ona gelir olarak üç köy (Darıbükü, Büyükviran, Tıfulluviranı) tahsis etti. En az 1412 yılına kadar hayatta olduğu bilinir; o yıl Mûsâ Çelebi belgelerini yenilemiştir.
Tesir Halkası — Bektaşî geleneği içinde ikinci postun (aşçılık postunun) sahibi ve Rum erenlerinin gözcüsü sayılmıştır. Tekkesi, Bektaşîliğin en önemli dört merkezinden biri kabul edilmiştir. Sonraki Bektaşî şairleri onu "Rumeli gazilerinin şahı" diye anmıştır.
815 (1412) yılından sonra vefat etti; kaynak ondan sonrasına dair bir kayıt vermez.
Eserleri — Kendisinin telif ettiği bir eser yoktur; hakkındaki başlıca kaynak, hayatını anlatan Velâyetnâme-i Seyyid Ali Sultan'dır. Velâyetnâme, onun Horasan'dan gelerek I. Bayezid'in Balkan fetihlerine yardım edişini anlatır. Nüshalar birbirinden ayrılır: Kahire nüshası Orhan Gazi'yi anarken diğerleri I. Bayezid'e atıfta bulunur — bu da anlatının birden çok Osmanlı devrini kapsadığına işaret eder.
Türbesi ve Külliyesi — Türbesi Dimetoka'da, Kızıl Deli adlı derenin yanındadır. Kızıl Deli lakabı da buradan gelir: tekkesini kurduğu yerleşmenin yanından geçen kızıl dereden. Tekke hem bir mânevî merkez hem bir derbend (geçit karakolu) işlevi görmüş ve sonraki devirlerde de hayli faal kalmıştır. Yıldırım Bayezid'in 804 (1402) yılında tahsis ettiği üç köy sonradan vakfa dönüşmüş ve Mûsâ Çelebi'nin haleflerince idare edilmiştir.
Çok Görüşlü Görüşler
Nesebi tartışmalıdır. Araştırmacılar arasında görüş ayrılığı vardır: bir kısmı babasının Hacı Bektâş olduğunu ileri sürer, bir kısmı Seyyid Hüseyin Ata'yı gösterir, bir kısmı ise böyle bir bağı tamamen reddeder. Atlas üçünü de kaydeder, birini seçmez.
Horasan'dan geliş ve rüya ile çağrılma bir NAKİLDİR. Kırk yoldaşıyla Horasan'dan gelmesi ve rüyasında Hz. Peygamber tarafından çağrılması, tarihî bir kayıt değil menkıbevî bir anlatıdır; atlas onu bu kipte taşır.
Vefâî-Kalenderî kimliği ile Bektaşî sahiplenmesi ayrı katmanlardır. Kaynak onu Vefâî-Kalenderî dervişi olarak tanıtır; Bektaşî geleneğindeki yeri ise sonradan oluşmuş bir konumdur. Atlas bu iki katmanı birbirine karıştırmaz (ilke 5).
Kaynaklar
- Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS)
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — Haşim Şahin · c. 37, s. 48-50, “SEYYİD ALİ SULTAN” maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000578 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.