Manevî Coğrafyanın Dijital Atlası
1004 kayıt · Sayfa 12/42
Nevşehir-Nar'daki Kâdirî şeyhi Hacı İsmail Hakkı'nın talebesi olan, Nakşî-Kâdirî geleneğine mensup yakın dönem Aksaray velîlerindendir. Açık hava türbesi Aksaray Bedir Muhtar Kabristanı'nda caminin arkasındaki tepededir; oğlu Çekiçlerli İzzet Baba da aynı kabristanda medfundur. (Kaynak: Evliyalar.net 'Çekiçlerli Ahmet Lütfi Efendi'; Evliyalar.net 'Çekiçlerli İzzet Baba')
Yûnus Emre'nin mürşidi olarak bilinen XIII. yüzyıl mutasavvıfıdır. Aksaray'a bağlı Taptuk köyündeki türbesi mescid, kütüphane ve çeşmeden oluşan bir külliye içinde olup 2023'te yenilenmiştir. İHTİLAFLI/MAKAM: kabri için Nallıhan-Sarıköy gibi başka iddialar da bulunur. (Kaynak: Aksaray e-Şehir Ansiklopedisi 'Tapduk Emre' [BOA arşiv belgeleri, Hacı Bektâş Velî Velâyetnâmesi]; Evliyalar.net)
Es-Seyyid
1915-1990 yılları arasında yaşamış Nakşibendî-Hâlidî şeyhi, mutasavvıf ve dîvan şairi olup Somuncu Baba (Şeyh Hâmid-i Velî) neslinden on ikinci kuşak torunudur. Darende Şeyh Hâmid-i Velî (Somuncu Baba) Camii'nde kırk yılı aşkın imam-hatiplik yapmış, Kur'an kursu, kütüphane ve vakıf kurmuştur. Dîvân-ı Hulûsî-i Dârendevî ile tanınır. 14 Haziran 1990'da vefat etmiş, Darende'de Hâmid-i Velî Camii hazîresine defnedilmiştir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Hulûsî Efendi, Osman'; Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Vakfı)
Şeyh
Niğde merkeze bağlı Güllüce köyündeki tekkenin kurucusu kabul edilen bir tarikat şeyhidir. Köyde adına bir kümbet ve bitişiğinde türbe bulunur; yapılar 18. yüzyılın ilk yarısına tarihlenir ve kümbette Şeyh İbrahim ile Şeyh Musa'nın gömülü olduğu nakledilir. Tekke ve türbe Halit Çal tarafından akademik olarak incelenip Vakıflar Dergisi'nde (1998) yayımlanmıştır. (Kaynak: H. Çal, Vakıflar Dergisi 1998; Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)
Şeyh
Bayramî tarîkatına mensup bir şeyh olup Evliya Çelebi Seyahatnâme'sinde Aksaray Ervah Kabristanı'nda Şeyh Hamîdüddin (Somuncu Baba) türbesi yakınında medfun olduğunu kaydeder. Kubbeleri kemerlerle bezeli, yanında cüzhânesi bulunan üç kubbeli türbesi eski devir taş işçiliğini yansıtır. (Kaynak: Evliya Çelebi Seyahatnâme; Evliyalar.net 'Aksaray Türbeleri')
Şeyh
Tam adı Mevlânâ Bedreddin Ahmed b. Muhammed el-Muhtâr er-Râzî el-Hanefî olup Aksaray'da müderrislik ve kâdılık yapmış, müctehid derecesine ulaştığı nakledilen Hanefî fakîhidir. Evhadüddin Kirmânî'nin müridi sayılır; XIII. yüzyıl ortalarında vefat etmiştir. Selçuklu devri tuğla kemerli türbesi Bedir Muhtar Kabristanı'ndadır. (Kaynak: Aksaray e-Şehir Ansiklopedisi 'Bedir Muhtar Türbesi'; Evliyalar.net)
Seyyid
Tire'de adını taşıyan câmi, medrese, kütüphane, han ve hamamdan oluşan külliyenin bânisi olan kadı-âlim; Tire'de özgün külliye planını koruyan tek yapı grubudur. Mecdeddin hattat olarak bilinir. Câmi 1460'ta (Fâtih devri) Seyyid Hüseyin Hüsameddin Karakadı tarafından yaptırılmış olup türbesi câminin arkasındadır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Tire'; Visit İzmir)
Şeyh
Halk arasında 'Bulamaç Dede' diye anılan Şeyh Abdürrezzak Dede'nin türbesi Ceyhan'a bağlı İsmailiye köyündedir. Türbe tek odadan ibaret olup sandukası odanın ortasındadır; çevre köylülerce özellikle çocuk şifası niyetiyle ziyaret edilir. (Kaynak: Zekiye Çağımlar, Çukurova Üniv.; Evliyalar.net 'Adana/Ceyhan Evliyaları')
Aydınoğulları döneminde Birgi'de yaşamış, Kahire'de Ekmeleddin el-Bâbertî'den ders almış tabip, kelâm ve tefsir âlimi. Tıptaki ustalığıyla 'Anadolu'nun İbn Sînâ'sı' diye anıldı; 'Şifâü'l-eskām' ve on ciltlik 'Mecmaü'l-envâr' tefsiri başlıca eserleridir. 827/1424 civarı vefat ederek Birgi'nin batısındaki Hıdırlık mevkiine defnedildi. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Hacı Paşa'; Ödemiş Belediyesi)
Karslı muhakkik Osmanlı âlimi; ömrünün son on beş yılını Birgi'de geçirip Birgi Ulucami Medresesi'nde Arap dili, tefsir, hadis, kelâm, mantık ve ilm-i mîkāt okuttu. Hadis usulü, kelâm ve mantığa dair çok sayıda şerh bıraktı. 1169/Ağustos 1756'da Birgi'de vefat etti ve vasiyeti üzere İmam Birgivî'nin yanına defnedildi. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Dâvûd-i Karsî')
Şeyh
Tire'de Halvetî-Melâmî geleneğinin önde gelen şeyhi kabul edilen Seyyid Sultan Alâeddin'e izafe edilen zat. Rivayete göre Mısır'dan, ardından Fâtih devrinde İstanbul'dan Tire'ye sürülmüş ve burada vefat etmiştir; Molla Çelebi, Abdülkerim Efendi ve Alâeddin Arabî gibi talebeleriyle Tire'de Halvetîliğin uzun süre etkili olmasını sağladı. Kitâbesiz türbesi 4 Eylül Mahallesi Alamadan Sokak'tadır. (Kaynak: Kültür Envanteri; Visit İzmir; TDV İslâm Ansiklopedisi 'Tire')
Şeyh
Adana'nın Tepebağ mahallesinde medfun ehlullahtan bir zat olup Ramazanoğulları döneminde yaşadığı rivayet edilir. Adı 1297/1881 tarihli Adana Sancağı Salnâmesi'nde Adana'da medfun evliya arasında kaydedilmiştir. Türbesi Tepebağ'da 5. sokakta bir ev içindedir. (Kaynak: 1297/1881 Adana Sancağı Salnâmesi; Evliyalar.net 'Adana Merkez')
Şeyh
Rifâî tarikatı meşâyihinden olan Şeyh Ali Zülfikar Efendi, Adana merkezde kurduğu Şıh Zülfü Camii (eski Yortan Velî Dergâhı) ile anılır. Dergâh 1269/1853'te onarılmış olup Adana şer'iyye sicillerinde vakfiye kaydı bulunur. Kabri caminin avlusundadır; mezar taşı kitabesinde 'mürşidü's-sâlikîn' ifadeleri yer alır. (Kaynak: Evliyalar.net; 1269/1853 Adana şer'iyye sicili vakfiyesi)
Halk arasında 'Zilli Dede' diye anılan zatın asıl adının Ethem (İbrahim) olduğu nakledilir; Horasan erenlerinden sayılır ve 16-17. yüzyılda yaşadığı tahmin edilir. Türbesi Seyhan, Cemalpaşa mahallesinde olup mahalle ('Zilli Dede Semti') adını bu ziyaretten almıştır. Çocuğu olmayanlarca ziyaret edilir. (Kaynak: Zekiye Çağımlar, 'Adana Halk Kültüründe Ziyaretler', Çukurova Üniv.; Evliyalar.net)
Şeyh
Niğde'nin Altunhisar ilçesine 3 km uzaklıktaki Türbeönü mevkiinde medfun bir velîdir. Türbesi, kapısı üzerindeki nesih kitabeye göre 955/1548'de inşa edilmiş; kitabede 'Bu, Şeyh Güzel'in türbesidir' ibaresi ve tarih düşürme mısraı vardır. Yapı 1726 ve 1803'te onarım görmüştür. (Kaynak: Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü; M. Özkarcı, TTK)
Çukurova evliyâsından 17. yüzyılda yaşadığı kabul edilen, Abdülcabbâr (Cabbar) Dede'nin kardeşi sayılan bir zattır. Kabri Seyhan Barajı çalışmaları sırasında korunmuş, üzerine türbe yapılmıştır; bugün Çukurova ilçesinde Turgut Özal Bulvarı yakınındaki Çoban Dede Parkı içindedir. (Kaynak: Zekiye Çağımlar, Çukurova Üniv.; Evliyalar.net 'Çoban Dede')
Dulkadiroğlu döneminde, yaklaşık 1500 yıllarında Afşin'de (Dibek Oyuğu mevkii) bir zâviye kurmuş Allah dostudur; türbesi aynı yerdedir. (Kaynak: Evliyalarımız.com — Kahramanmaraş; Evliyalar.net — Kahramanmaraş Evliyaları.)
Şeyh
Niğde'nin Çamardı ilçesine bağlı Bademdere'nin Karapınar mevkiindeki Akkızana tepesinde medfun bir velîdir. Türbesi, inşa kitabesine göre 1241/1826'da Şeyh Hasan adına yaptırılmıştır. Yapı zamanla define avcılarınca tahrip edilmiş, onarıma muhtaçtır. (Kaynak: Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü; M. Özkarcı, TTK)
Şeyh
Nakşibendî-Müceddidî tarikatının halifelerinden bir şeyhtir. Türbesindeki kitâbeye göre 3 Muharrem 1330 (24 Aralık 1911) tarihinde vefat etmiştir. Elbistan Kızılcaoba Mahallesi Türbe Sokak'taki türbesi 1330/1911-12'de yaptırılmış olup içinde yaklaşık 300 yıllık bir sancak bulunur. (Kaynak: Evliyalar.net; Elbistan Kaynarca gazetesi, Arif Bilgin.)
Aksaray'da bir hamamda külhancılık yaptığı için 'Külhani Ali Baba' diye anılan velîdir; Evliya Çelebi türbesini ziyaret edip Seyahatnâme'sinde zikretmiştir. Sebil mahallesindeki üç pencereli, kör kubbeli ve kitâbesiz türbesi, Sultan II. Abdülhamid'in başkilârcısı Hacı Ali Paşa tarafından yaptırılmıştır. (Kaynak: Evliya Çelebi Seyahatnâme; Evliyalar.net 'Külhani Ali Baba')
Osmanlı döneminde yaşamış, hazırladığı ilaç ve şifalarla halka derman olduğu nakledilen bir Allah dostudur. Kabri Kahramanmaraş'ın kuzeydoğusunda, dış yol üzerinde Sütçü İmam Lisesi karşısındaki tepededir ve şifa niyetiyle ziyaret edilir. (Kaynak: Haber46; Türbeler.org — Derdimend Dede.)
Maraş Mevlevî geleneğine bağlı bir Allah dostu olarak anılır; kabri, Bedesten'in doğu kısmındaki ve Anadolu'nun son Mevlevîhânelerinden sayılan Maraş Mevlevîhânesi'ndedir. Mevlevîhâne Dulkadiroğlu Alâüddevle Bozkurt Bey tarafından yaptırılmıştır. (Kaynak: Hakikat Evi; Maraş Avucumda — Yum Baba Türbesi/Maraş Mevlevî Dergâhı.)
Sultan
Bayramî-Melâmî yolunun büyük kutuplarından olup Ömer Dede Sikkînî ve Bünyâmin Ayâşî'den sonra kutbiyyet makamına geçmiştir; halk arasında 'Sultan Pîr Ali' diye anılır. Türbe kitâbesine göre asıl adı Bahâeddin Ali'dir. 26 Şâban 945/16 Ocak 1539'da Kayseri'de vefat etmiş, vasiyeti üzerine Aksaray Taşpazar mahallesindeki türbesine defnedilmiştir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Pîr Ali Aksarâyî'; TEİS; Aksaray İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)
es-Seyyid eş-Şeyh
1867'de Maraş Şekerli Mahallesi'nde doğdu; Hz. Hüseyin soyundan seyyid kabul edilir. Kâdirî-Rifâî meşrebinde bir mürşid olarak Maraş Millî Mücadelesi'nin manevi liderlerindendi ve kurtuluş sonrası Ulu Cami baş vâizliği yaptı. 11 Haziran 1937'de vefat etti, Şeyhadil Mezarlığı'na defnedildi. (Kaynak: Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi; Maraş Bugün gazetesi.)
