Osmanlı âlimi, müderris ve müellif; et-Tarîkatü'l-Muhammediyye'nin yazarı.
27 Mart 1523'te Balıkesir'de doğdu. Asıl adı Takıyyüddin Mehmed'dir; Birgi'ye yerleştikten sonra Birgivî Mehmed Efendi adıyla şöhret bulmuştur.
İlk tahsilini babası Pîr Ali'den yaptı; ardından İstanbul'a giderek Haseki Medresesi'nde okudu. Hocaları arasında Ahîzâde Mehmed Efendi ile Kızıl Molla diye bilinen Abdurrahman Efendi sayılır.
Kanûnî devrinde Edirne'de kassâm-ı askerî olarak görev yaptı. Daha sonra Birgi'de müderrisliğe başladı ve ömrünün geri kalan büyük kısmını burada ders vererek ve eser yazarak geçirdi.
981 (1573) yılında vefat etti.
Tesir Halkası — Yazdıkları yüksek bir ilmî seviyeyi korurken devrinin toplumsal meselelerine de doğrudan girmiştir; bu tavır sonraki Osmanlı ıslahat hareketlerini, bu arada Kadızâdeliler'i etkilemiştir. Gramer ve ahlâk kitapları yüzyıllar boyunca medreselerde okutulmuştur.
Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Çizgisinin ayırt edici yanı, devrinde yaygınlaşmış bazı uygulamalara açıkça karşı çıkmasıdır: usulsüz kabir ve türbe yapımı, para vakıfları ve görevliler arasındaki yolsuzluk. Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi'nin para vakfına cevaz veren fetvalarına karşı reddiyeler yazmıştır; es-Seyfü's-sârim bunların başında gelir.
Eserleri — Gramer: el-Avâmil, İzhâr, Kifâyetü'l-mübtedî. Ahlâk ve tasavvuf: et-Tarîkatü'l-Muhammediyye — en meşhur eseridir. Fıkıh: Vasiyetnâme, Türkçe bir ilmihâl-fıkıh elkitabıdır. Hadis: Risâle fî usûli'l-hadîs ve el-Erbaûn. Ayrıca para vakfı tartışmasında yazdığı es-Seyfü's-sârim ve buna bağlı risâleler.
Çok Görüşlü Görüşler
Para vakfı tartışması. Birgivî, Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi'nin para vakfına cevaz veren fetvalarına karşı çıkmış ve reddiyeler yazmıştır. Bu, iki büyük Osmanlı âlimi arasında geçmiş, devrin hukuk ve iktisat hayatını doğrudan ilgilendiren bir ihtilâftır; atlas taraflardan birini haklı ilân etmez, ihtilâfın kendisini kaydeder (ilke 3).
🔴 Kabir ve türbe yapımına itirazı — bu atlas için özel bir not. Birgivî, devrinde yaygınlaşan usulsüz kabir ve türbe yapımına karşı çıkmıştır. Bu atlas türbe ve kabir kayıtları üzerine kurulu bir platformdur; okuyucunun, kendi kaydettiğimiz bir zatın bu konuda eleştirel bir çizgide durduğunu bilmesi gerekir. Atlas bu itirazı gizlemez ve yumuşatmaz: kayıt tutmak, kaydedilen görüşü onaylamak demek değildir (ilke 6). Zaten bu seride ziyaret âdâbı alanının bilinçli olarak boş bırakılması da aynı ihtiyatın sonucudur — adab dinî yönlendirmedir ve ilim ehline aittir (ilke 1 ve 4).
Kaynaklar
- Evliyalar Ansiklopedisi · “İmam Birgivî / Birgivî Mehmed Efendi” maddesi
- TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) — Emrullah Yüksel · c. 6, s. 191-194, “BİRGİVΔ maddesi
Bu kaydın kaynakları aşağıdadır (Kaynak Zorunluluğu).
Bu kayıtta bir hata mı gördünüz? Kaynağıyla düzeltme önerin
Kalıcı kimlik: EA-Z-000059 · bu adres kaydın adı değişse de aynı kayda gider; atıfta bunu kullanın.