Molla Hayâlî

Asıl adı Ahmed bin Mûsâ er-Rûmî olan, Şemseddîn lakabı ve Molla Hayâlî mahlasıyla tanınan âlim, hicrî 852 (mîlâdî 1448) yılında İznik'te doğdu ve hicrî 886 (mîlâdî 1481) yılında otuz üç yaşında vefât etti. Fâtih Sultan Mehmed devrinde yetişen bir Hanefî mezhebi âlimi ve velîsidir. İlk eğitimini kâdı olan babasından aldı; Bursa Sultâniyyesi'nde müderris Hızır Bey'e talebe olup onun yardımcılığını yaptı ve Hızır Bey'in kızıyla evlendi. Çeşitli medreselerde müderrislik yaptıktan sonra Filibe Medresesi'ne, ardından Sultan Fâtih tarafından İznik Medresesi'ne tâyin edildi; bu tâyinde, Şerh-i Akâid'e yazdığı hâşiyeyle ün kazanmış olması etkili oldu. Çok ders okuyan, az yiyen, günde bir kez yemek yiyecek kadar zühd sâhibi, zayıf yapılı bir kimseydi. Aklî ilimlerdeki kavrayışıyla akranları arasında temâyüz etti; nakledildiğine göre devrin meşhur âlimi Hocazâde, onunla ilmî münâzaraya girmekten çekinmiştir. Tasavvufta Zeyniyye koluna bağlı olup hocası Şeyh Abdürrahîm Merzifonî vâsıtasıyla bu yolda ilerledi; Edirne'deki Yeni Câmi'de zikir vazîfesi verilmişti. Arapça, Farsça ve Türkçe olmak üzere üç dilde şiir söylerdi. En meşhur eseri Şerh-i Akâid Hâşiyesi olup yüksek âlimler arasında dahi makbûl sayılmıştır. Kabri Bursa'da, Zeynîler kabristanı yakınındadır; bugünkü mâmur hâlini Sultan İkinci Abdülhamîd Han'ın yakınlarından Hacı Ali Efendi yaptırmıştır.