Manevî Coğrafyanın Dijital Atlası
1177 kayıt · Sayfa 35/50
Şeyh
Doğu Türkistan göçebeleri arasında İslam'ı yayan Sûfî şeyh; İbn Battûta'nın Seyahatnâme'sinde anılır. Çin'de vefat etmiş, naaşını oğlu Ebû Saîd Semerkant'a getirmiştir. Türbesi Emîr Timur tarafından 1380'de yaptırılmış (dolayısıyla vefatı öncesi); Gûr-ı Emîr yakınındaki Rûhâbâd Türbesi'nde medfundur. (Kaynak: Wikidata Q4273779; meros.uz 'Ruhobod maqbarasi'.)
İmam
Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ et-Tirmizî; 'el-Câmiu's-Sahîh' (Sünenü't-Tirmizî) ve 'eş-Şemâil'in müellifi, Kütüb-i Sitte muhaddislerinden. Hakîm et-Tirmizî'den farklı kişidir. Tirmiz yakınlarındaki Bûğ köyünde vefat etti. Türbesi Termez'in kuzeyinde Şirâbâd ilçesindedir; 11-12. yüzyıllara aittir, aktif ziyaretgâhtır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Tirmizî'; Wikipedia 'Termiziy Mausoleum'.)
İmam
Ebû Bekir Muhammed b. Ali eş-Şâşî; Şâfiî fakih, muhaddis ve Kur'an alimi. 'Kaffâl' (çilingir) lakabı aile mesleğindendir. Eski adı Şâş olan Taşkent'te vefat etti. Türbesi (1541-42'de yeniden yapılmıştır) Hazret-i İmam (Hast İmam) külliyesinin tarihî çekirdeği ve adını veren yapıdır. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Kaffâl, Muhammed b. Ali'; Wikidata Q1721026.)
Ata
Asıl adı Ay Hoca olan Yeseviyye şeyhi; Hakîm Ata'nın halifesi ve Ahmed Yesevî silsilesindendir. Taşkent yakınlarındaki, bugün adını taşıyan Zengiata kasabasında medfundur. Külliye (15-20. yy) onun ve eşi Anber Bibi'nin türbelerini, medrese, cami, hânkâh ve minareyi içerir; ana türbe Emîr Timur dönemine aittir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Zengi Ata'; Wikidata Q2221662.)
Hakîm
Ebû Abdillah Muhammed b. Ali; büyük mutasavvıf, aynı zamanda Şâfiî fakih ve kelâmcı. 'Velâyet' kavramına dair eserleriyle tasavvuf düşüncesine derin etki etmiş, Hakîmiyye akımının öncüsü olmuştur. Tirmiz'de vefat etti. Türbesi Termez'in kuzeybatısında Amuderya kıyısındadır; 11-15. yüzyıllarda inşa edilip restore edilmiştir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Hakîm et-Tirmizî'; Wikidata Q21655466.)
Hz. (sahâbî)
Hz. Peygamber'in amcası Abbas b. Abdülmuttalib'in en küçük oğlu, Peygamber'in amcaoğlu ve sahâbîdir. Orta Asya'ya İslam'ı taşıyan ilk nesilden sayılır; rivayete göre Semerkant seferlerinde şehid edilmiştir (vefat yılı ihtilaflı). Türbesi Şâh-ı Zinde nekropolünün çekirdeğini oluşturur; çinileri Timurlu dönemine aittir. (Kaynak: Wikipedia 'Qutham ibn Abbas' / 'Shah-i-Zinda'; klasik sahâbe biyografileri.)
İmam
Ebû Mansûr Muhammed el-Mâtürîdî, Sünnî kelâmın iki ana okulundan Mâtürîdiyye'nin kurucusu; aynı zamanda müfessir ve fakih. Semerkant'ın Mâtürîd mahallesinde doğdu. Çâkerdîze mezarlığında medfundur; asıl türbe 1940'ta yıkılmış, mevcut anıt-kabir 2000'de yeniden inşa edilmiştir. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Mâtürîdî'; Wikidata Q4273745.)
İmam
Tam adı Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâil el-Buhârî. İslam'ın en sahih hadis külliyatı kabul edilen 'Sahîh-i Buhârî'nin müellifi. Buhara'da doğdu, Semerkant yakınlarındaki Hartenk köyünde vefat etti. Kabri üzerinde bugün büyük bir anıt külliye (cami, kütüphane, anıt-kabir) bulunur. (Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi 'Buhârî, Muhammed b. İsmâil'; Wikidata Q12820736.)
Hâce
Hâcegân silsilesinde Abdülhâlik Gucdüvânî'nin ilk halifesi; 'Mâhitâbân' lakabıyla anılır. Buhara'ya bağlı Rîvgar (bugün Şâfirkân) köyünde medfundur ve Buhara'nın 'Yedi Pîr' ziyaret silsilesindendir. (Kaynak: Wikipedia 'Arif Riwgari'; naqshbandi.uk.)
Şeyh
Kübreviyye tarikatının önde gelen şeyhi; Necmeddîn Kübrâ'nın halifesi. Buhara'nın Fethâbâd mahallesinde medfundur. Türbesi (14. yüzyıl) Fethâbâd külliyesinin parçasıdır ve Bayan-Kulı Han türbesiyle komşudur. (Kaynak: Archnet 'Dargah-i Sayf al-Din Bakharzi'; Wikipedia.)
Hz. (makam)
Buhara'da, Sâmânîler Türbesi yakınında bulunan ve Hz. Eyyûb peygambere nisbet edilen MAKAMDIR; sabit bir kabir değildir. Rivayete göre Hz. Eyyûb burada yere vurmuş ve şifalı bir pınar fışkırmıştır. Hz. Eyyûb'ün kabri için birden çok yer iddia edildiğinden bu yapı temsilî bir ziyaretgâhtır; ayrıca muhaddis Hâce Hâfız Güncârî'nin (ö. 1022) kabrini de barındırır. (Kaynak: Wikipedia 'Chashma-Ayub Mausoleum'; Wikidata Q4273796.)
Hâce
Hâcegân yolunun büyük mürşitlerinden; daha sonra Nakşibendiyye'nin de benimsediği esasları koyan zat. Buhara'ya bağlı Gicduvan'da doğdu ve vefat etti. Türbesi Uluğ Bey Medresesi yanındaki külliyededir; aktif bir ziyaretgâhtır. (Kaynak: Wikipedia 'Abdul Khaliq Ghijduwani'; Wikidata Q1440603.)
İmamzâde
Yedinci imam Mûsâ el-Kâzım'ın oğlu kabul edilen Seyyid Hamza'nın türbesidir (ehl-i beyt seyyidi). Nesebinde küçük bir ihtilaf bulunsa da bir imam neslinden seyyid olduğu kabul edilir. Vefat yılı sağlam belgelenmemiştir. Tebriz'in Şeşgelân semtindeki türbe, ayna işçiliğiyle ünlü, faal bir mescid ve ziyaretgâhtır. (Kaynak: Wikidata Q6003204; English Wikipedia.)
Şah
Muhammed b. Abdullah el-Hüseynî el-Kirmânî, Halep'te doğdu (1330); sûfî şair ve Ni'metullahiyye tarikatının kurucusudur. İran, Hindistan, ABD ve Avrupa'da hâlâ faal olan bu tarikat onun adını taşır. 1431'de yüz yaşını aşmışken Mâhân'da vefat etti. Kirman'a bağlı Mâhân'daki türbesi İran'ın önemli ziyaretgâhlarındandır. (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'Ni'metullāh-ı Velî'; ArchNet site 1637.)
Şeyhü'r-reîs
Ebû Alî el-Hüseyin b. Abdullah İbn Sînâ, İslam dünyasının en büyük âlim ve filozoflarından; tabip, filozof ve bilim adamı. el-Kānûn fi't-tıb ve Kitâbü'ş-Şifâ'nın müellifidir. 1037'de Hemedan'da vefat etmiştir. Hemedan'daki anıt-mezarı (Bû Ali Sînâ) müze ve kütüphane olarak ziyaret edilir. (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'İbn Sînâ'; Wikidata Q5952145.)
Hemedanlı, XI. yüzyılda yaşamış Fars/Kürt derviş-şairi; Hemedan lehçesindeki rubaileriyle (do-beytî) tanınır. 'Uryân' (çıplak) lakabı zühdüne işaret eder. Vefat yılı kesin değildir (yaklaşık 1010–1055); Râvendî'ye göre Selçuklu sultanı Tuğrul Bey onu Hemedan'da ziyaret etmiştir. Hemedan'daki türbesi millî âbide ve ziyaretgâhtır. (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'Baba Tâhir-i Uryân'; Wikidata Q5948926.)
Şeyh
Ebü'l-Feth Safiyyüddîn İshâk b. Cebrâîl Erdebîlî, Şeyh Zâhid-i Geylânî'nin müridi ve damadı; onun tarikatını ıslah ederek Safeviyye tarikatını kurmuştur. 1501'de İran'a hükmeden Safevî hânedanının atasıdır. Erdebil'deki türbe-hankah külliyesi UNESCO Dünya Mirası listesindedir. (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'Safiyyüddîn-i Erdebîlî'; UNESCO WHC #1345.)
Seyyid
Seyyid Emîr Ahmed b. Mûsâ el-Kâzım, yedinci imam Mûsâ el-Kâzım'ın oğlu ve sekizinci imam Ali er-Rızâ'nın kardeşidir. 'Şah Çerâğ' (Işık Sultanı) lakabıyla anılır; Şîraz'da şehid edilmiştir. Ayna işlemeli iç mekânıyla ünlü türbesi İran'ın en önemli Şiî ziyaretgâhlarındandır. (Kaynak: Encyclopaedia Britannica 'Shah Cheragh Shrine'; Wikidata Q1957722. Not: bazı kaynaklardaki 835/1431 tarihi hatalıdır; İmam Rızâ'nın çağdaşıdır.)
Hâce
Hâce Şemseddin Muhammed Hâfız-ı Şîrâzî, Fars gazelinin en büyük üstadıdır; Dîvân'ı Fars edebiyatının en sevilen eserlerindendir. Kur'ân'ı ezbere bildiği için 'Hâfız' lakabını almıştır. Şîraz'da Musalla bahçelerindeki türbesi (Hâfeziyye) büyük bir kültür ve ziyaret merkezidir. (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'Hâfız-ı Şîrâzî'; Wikipedia 'Tomb of Hafez'.)
Şeyh
Ebû Muhammed Müşerrifüddîn Sa'dî, Bûstân ve Gülistân'ın müellifi, Fars edebiyatının en büyük şairlerindendir. Klasik medrese tahsili gören (hadis, fıkıh, tasavvuf) Sünnî bir âlim ve sûfîdir; hâfızü'l-Kur'ân idi. Şîraz'daki hankahı üzerine kurulan türbesi millî bir âbide ve ziyaretgâhtır. (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'Sa'dî-i Şîrâzî'; Wikidata Q326263.)
Hz.
Yedinci imam Mûsâ el-Kâzım'ın kızı ve sekizinci imam Ali er-Rızâ'nın kız kardeşidir. Horasan'a kardeşinin yanına giderken Kum'da hastalanıp vefat etmiştir. Şiî dünyasında en çok hürmet edilen hanımlardandır; türbesi büyük bir ziyaretgâhtır. (Kaynak: Wikidata Q1077077; islamansiklopedisi.org.tr.)
Hüccetü'l-İslâm
'Hüccetü'l-İslâm' unvanıyla anılan, İslâm düşünce tarihinin en etkili âlim ve mutasavvıflarından biri; fıkıh, kelâm, felsefe ve tasavvufta çığır açan eserleriyle (özellikle İhyâü ulûmi'd-dîn) tanınır. Tûs'un Tâbarân kasabasında doğmuş ve 505/1111'de orada vefat etmiştir. Kabrinin tam yeri İHTİLAFLIDIR: Tûs'taki Hârûniye Kümbeti yanında bir hâtıra (makam) taşı bulunur; gerçek kabir Moğol tahribatından sonra kesin tespit edilememiştir. Koordinat Hârûniye makamına aittir. (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'Gazzâlî'; Wikipedia 'Haruniyeh Dome'.)
Pîr
XVI. yüzyıl Horasan mutasavvıflarından, Meşhed yakınındaki Kerde köyünde doğan Şeyh Muhammed Ârif Abbâsî. Geçimini semer dikerek (pâlandûzluk) sağladığı için 'Pîr-i Pâlandûz' diye anılır; hattat ve ilim ehli bir velîdir. Türbesi İmam Rızâ haremine yakın, Safevî döneminde (1577) tamamlanmış soğan kubbeli bir yapıdır ve ziyaret edilir. (Kaynak: Wikipedia 'Tomb of Pir Palandouz'; İran kültürel miras kayıtları.)
Hâce
Tâbiîn neslinden, zühdü ve takvâsıyla tanınan, Hz. Ali'nin ashabından sayılan Rebî' b. Huseym el-Kûfî. Kûfe'nin sekiz zâhidinden biri olarak anılır. Kabri Meşhed'in kuzeyinde, Safevî döneminde (1617) tamamlanan, bir bahçe içindeki Hâce Rebî türbesindedir; Âstâne-i Kuds idaresinde ziyaret edilir. (Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 'Rebî' b. Huseym'; Wikidata Q5957168.)
