Manevî Coğrafyanın Dijital Atlası
1177 kayıt · Sayfa 47/50
Hazretleri
Ordu Melet ırmağı yöresindeki Beyseki köyünde doğmuş, ilk eğitimini âlim babası Yusuf Efendi'den almıştır. Çorum'da Şeyh Mustafa Rûmî'den ders görerek icâzet aldıktan sonra Niksar'a gelip Karşıbağ mahallesinde bir tekke kurmuş, vaaz ve irşadıyla tanınmıştır. 30 Ocak 1937'de yaklaşık 90 yaşında vefat etmiş, Niksar Melik Gazi kabristanına defnedilmiştir.
Hazretleri
Zile'nin Şeyh Nusrettin (Tekke) köyünde türbe, zâviye ve câmiden oluşan külliyesi bulunan bir Horasan erenidir. Türbe taşında adı 'Şeyh Nasîreddin' olarak okunur; halk arasında Nusret/Nusreddin'e dönüşmüştür. Zâviyesine ait H.754 (1353), H.770 (1368) ve H.792 (1389) tarihli vakıf kayıtları mevcut olup kare planlı kubbeli türbe 14. yüzyıla tarihlenir. Evliyâ Çelebi Seyahatnâme'de onu Hâce Ahmed Yesevî halîfelerinden sayar.
Hazretleri
13. yüzyılın sonunda Tokat'ta yaşamış bir gönül eridir. Selçuklu devlet adamı Muîneddin Pervâne'nin kızı Safiyeddin'in âzatlısı olduğu nakledilir. Tokat merkezde Gaziosmanpaşa Bulvarı üzerindeki zâviye-mescid-türbesini H.691 (M.1291-92) yılında yaptırmış, taçkapı kitâbesinde yapıya 'Dârü's-sulehâ' (sâlihler yurdu) adı verilmiştir. Kabri zâviyesinin içindedir.
Hazretleri
1805'te Karabağ'da doğan Azerî Türkü divan şairi ve Hâlidî-Nakşibendî şeyhidir. İsmâil Sirâceddîn Şirvânî'ye intisap etmiş, Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî yoluna bağlanmıştır. 1886'da Harput'ta vefat edince naaşı Amasya'ya getirilip Beyazıt Paşa mahallesine defnedilmiş; kabri üzerine 1895'te Şirvanlı (Azeriler) Camii ile birlikte türbesi yapılmıştır.
Hazretleri
1782'de Şirvan'ın Şamahı kazasına bağlı Kürdemir köyünde doğan Hâlidî-Nakşibendî şeyhidir. Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî'nin halifesi olup 'Sirâceddin' lakabını ondan almıştır. 1828'de Amasya'ya gelmiş, ömrünün son yıllarını burada geçirmiş ve 1847'de (H.1264) Ramazan ayında kolera salgınında vefat etmiştir. Kabri, oğlu Şirvanizâde Mehmed Rüştü Paşa'nın yaptırdığı Yukarı Türbe'dedir (Şamlar/Sofular mahallesi).
Hazretleri
Niğde Ortaköy civarında doğan, Yahyâ-yı Şirvânî'nin beş meşhur halifesinden biri olan Halvetî şeyhidir. İskilip'ten ayrıldıktan sonra Amasya'ya yerleşip burada bir tekke kurmuş, ilim ve ibadetle meşgul olmuştur. 902/1496'da Amasya'da vefat etti; kabri Hızır Paşazâde Mehmed Paşa Külliyesi (İmâret/Cami) içindedir.
Hazretleri
Amasya'da doğan, Gümüşlüzâde diye de anılan Halvetî şeyhidir. Şirvan'da Sadreddîn-i Hiyâvî'nin halkasına katılıp Halvetî tarikatına intisap etmiş; 1405'te Amasya'ya dönerek Halvetîliği Anadolu'da yaymıştır. 1413'te Anadolu Beylerbeyi Yâkub Paşa'nın vakfıyla kurulan tekke Amasya'da tarikatın merkezi olmuştur. 1433'te vefat etti; türbesi (Yukarı Pirler / Pîr İlyas Türbesi) Pirler Parkı'nda Çilehâne Camii'nin güneyindedir.
Pîr-i sânî
Asıl adı Hızır Balı olan, Bektaşîlikte Hacı Bektâş-ı Velî'den sonra 'pîr-i sânî' (ikinci pîr) kabul edilen mutasavvıf. Dimetoka'da doğmuş, Bektaşî tarikatını yeniden teşkilatlandırmış ve 922/1516'da vefat etmiştir. Türbesi Hacıbektaş'taki Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi içinde, 1519'da Şehsuvaroğlu Ali Bey tarafından yaptırılmıştır.
Somuncu Baba'nın (Şeyh Hâmid-i Velî) oğlu olan mutasavvıf-şair. Divan ve Muhabbet-nâme gibi eserleriyle tanınır; Bayrâmî yolunun Aksaray'daki öncülerinden sayılır. Yaklaşık 1488'de vefat etmiş, Aksaray'da Şeyh Hamid mahallesindeki türbesine defnedilmiştir.
Asıl adı Mehmed olan, tefsir, hadis, fıkıh, edebiyat ve tıp gibi pek çok ilimde eser veren büyük âlim. Aksaray Zinciriye (Zincirli) Medresesi'nde yıllarca müderrislik yaptı; Osmanlı'nın ilk şeyhülislâmı Molla Fenârî onun talebelerindendir. Memleketi Aksaray'da vefat edip Ervâh kabristanındaki dergâhına defnedildi.
Hazretleri
Asıl adı Hâmid b. Mûsâ olan, ekmek dağıttığı için 'Somuncu Baba' lakabıyla anılan büyük mutasavvıf. Bursa'da Ulucami açılışında ünlü tefsiriyle tanındı; ömrünün son dönemini Aksaray'da geçirdi ve 1412'de burada vefat etti. Cenaze namazını talebesi Hacı Bayrâm-ı Velî kıldırmıştır. (Not: Bazı geç dönem rivayetlerde kabrinin Darende'de olduğu ileri sürülse de TDV İslâm Ansiklopedisi bu iddiayı mevsûk bulmaz ve vefat/kabir yerinin Aksaray olduğunu belirtir.)
Osmanlı tarihçisi, modern tıbbın öncülerinden hekim ve şair. Beşiktaş Cemiyet-i İlmiyyesi üyeliği nedeniyle Bektaşîlikle itham edilerek 1826'da Tire'ye (İzmir) sürgün edildi ve yaklaşık iki ay sonra orada vefat etti. Târîh-i Şânîzâde ile ilk modern Türkçe anatomi kitabı Mir'âtü'l-ebdân'ın müellifidir. Kabri, bulunduğu mezarlığın 1916'da kaldırılmasıyla kaybolmuş, mezar taşı sonradan bulunarak Tire Müzesi'ne kaldırılmıştır.
Aydınoğulları döneminde Tire'de yaşamış Hanefî fakih, usûl ve hadis âlimi; Firişteoğlu olarak da bilinir. Tire'de Aydınoğlu Mehmed Bey'in yaptırdığı medresede ders verdi. Ankara Savaşı sonrası Tire'ye gelen Timur'un beraberindeki Seyyid Şerîf el-Cürcânî ile görüştü. Şerhu Menâri'l-envâr ve Mebâriku'l-ezhâr gibi eserlerin müellifidir; Tire'de vefat edip defnedilmiştir (vefat tarihi için 821/1418 ile 822/1419 zikredilir).
Hazretleri
Sivas'ta yetişip Zeyniyye tarikatına intisap eden mutasavvıf ve müfessir; ömrünün sonuna kadar Ayasuluk'ta (Selçuk, İzmir) yaşadığı için Ayasuluğî nisbesiyle anılır. En tanınmış eseri Uyûnü't-tefâsîr'dir. 1455-56'da Selçuk'ta vefat etmiş ve buraya defnedilmiştir; kabri üzerine küçük bir türbe yapılmıştır.
Hazretleri
Balıkesir doğumlu (1523) Hanefî fıkıh ve kelâm âlimi, müderris; Bayramiyye tarikatına mensuptu. 1566'da Birgi'deki medreseye müderris tayin edildi ve ömrünün sonuna kadar burada yaşadı. İstanbul seyahatinde vebadan vefat etti (981/1573) ve Birgi'ye (Ödemiş, İzmir) getirilerek defnedildi. et-Tarîkatü'l-Muhammediyye, el-Avâmil, İzhâr ve Vasiyetnâme gibi yaklaşık altmış eseri vardır.
14. yüzyılda Ankara'nın önde gelen ahî ailesine mensup bir zattır; babası Ahî Hüsâmeddin için 731/1330-31'de yaptırılan türbede medfundur. 751/1350-51'de vefat etmiştir. Türbe, halk arasında Arslanhane Camii diye bilinen Ahî Şerafeddin Camii'nin yanındaki hazîrede yer alır.
Hazretleri
Anadolu topraklarında doğup büyüyen bir Türk mutasavvıfı tarafından kurulan ilk tarikat olan Bayramiyye'nin pîridir. 1352 dolaylarında Ankara'nın Zülfazl (Solfasol) köyünde doğdu, Somuncu Baba'ya intisap etti ve 833/1430'da Ankara'da vefat etti. Kabri, vefatından önce yaptırdığı kendi adıyla anılan caminin yanındadır.
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin babası Bahâeddîn Veled’in halifesi ve Mevlânâ’nın ilk mürşidi. Bahâeddîn Veled’in vefatından sonra Konya’ya gelip Mevlânâ’yı yetiştirdi; ardından Kayseri’ye yerleşti ve orada vefat etti (yaklaşık 638/1241).
Velî
Asıl adı Mûsâ, lakabı Merkez Muslihuddîn olan Merkez Efendi, Halvetiyye'nin Sünbüliyye koluna mensup büyük bir mutasavvıftır. Denizli'nin Sarı Mahmudlu köyünde doğdu; tahsilini tamamladıktan sonra tasavvuf yoluna girip Koca Mustafa Paşa Dergâhı şeyhi Sünbül Sinan Efendi'ye intisap etti ve ondan hilâfet aldı. Manisa'daki Hafsa Sultan Külliyesi hankahında ve daha başka yerlerde irşadla meşgul olduktan sonra, şeyhi Sünbül Efendi'nin 936 (1529) yılında vefatının ardından İstanbul'daki Koca Mustafa Paşa Dergâhı postnişînliğine getirildi. 959 (1552) yılında vefat etti ve Mevlânâkapı dışında adıyla anılan dergâhının yanına defnedildi; türbesi İstanbul'un önemli ziyaretgâhlarından biri olup Merkezefendi semtine adını vermiştir.
Şeyh Yahyâ b. Ömer el-Beşiktâşî
Kanûnî Sultan Süleyman’ın süt kardeşi olan, Beşiktaş’taki dergâhıyla tanınan âlim ve mutasavvıf. İlim, tıp ve tasavvufta derinliğiyle bilinir. 979/1571’de İstanbul’da vefat etti; türbesi Beşiktaş’tadır.
Mahmûd b. Fazlullah el-Üsküdârî
Celvetiyye tarikatının pîri, Osmanlı’nın en etkili mutasavvıflarından. Kadılık ve müderrisliği bırakıp Üftâde’ye intisap etti; Üsküdar’da dergâhını kurdu. Padişahlara hocalık etti. 1038/1628’de Üsküdar’da vefat etti.
Velî
Asıl adı Yûsuf b. İzzeddin olan Âteşbâz-ı Velî, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin dergâhında aşçılığını yapan ve Mevlevîlik geleneğinde önemli bir yeri bulunan velîdir. Rivayete göre mutfağın odunu tükendiğinde Mevlânâ'nın latife yollu sözü üzerine ayaklarından çıkan ateşle yemeği pişirdiği anlatılır; "ateşle oynayan" anlamına gelen "âteşbâz" lakabı buradan gelir. Mevlevî dergâhlarında mutfak ocağının bulunduğu yer onun adıyla "Âteşbâz-ı Velî makamı" olarak anılmış, yemek sonrası okunan gülbanklarda saygıyla yâd edilmiştir. 684 (1285) yılında vefat etmiş olup türbesi Konya'da Meram yolu üzerinde, Aşkan tepesi yakınında bulunur ve Selçuklu mimarisi özellikleri taşır. Türbesi, dünyada bir aşçı için yapılmış ilk ziyaretgâh olarak kabul edilir.
Muhammed b. İshâk Sadreddîn Konevî
İbnü’l-Arabî’nin üvey oğlu ve en önemli takipçilerinden olan, vahdet-i vücûd düşüncesini sistemleştiren büyük mutasavvıf ve âlim. Konya’da uzun yıllar ders verdi; Mevlânâ ile çağdaş ve dosttu. 673/1274’te Konya’da vefat etti.
Şemseddîn Muhammed b. Alî et-Tebrîzî
Tebriz kökenli, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin mânevî yol arkadaşı ve mürşidi sayılan seyyah-mutasavvıf. Konya’da Mevlânâ ile buluşması (642/1244) tasavvuf tarihinin en çok konuşulan karşılaşmalarındandır. Vefat yeri ve tarihi kaynaklarda ihtilaflıdır; Konya’daki türbesi ziyaretgâhtır.
