Allah Dostları

Hz. Ömer b. Hattâb

el-Fârûk

Hulefâ-yi Râşidîn'in ikincisi; Fârûk lakabıyla anılır. Tam adı Ebû Hafs el-Fârûk Ömer b. el-Hattâb b. Nüfeyl b. Abdüluzzâ el-Kureşî el-Adevî 'dir. Bi'setin altıncı yılında (616) İslâm'ı kabul etti. İki rivayet vardır: birinde kız kardeşinin Tâhâ sûresini okuması sırasında, diğerinde Hâkka sûresinin 41-46. âyetlerini duyunca müslüman olmaya karar vermiştir. Fârûk lakabı hak ile bâtılı birbirinden ayıran anlamındadır; lakabı Resûl-i Ekrem'in, müslümanların yahut Ehl-i kitabın vermiş olduğuna dair rivayetler vardır. Hicrette kardeşi Zeyd, eşi ve oğlu Abdullah ile birlikte yirmi kişilik bir kafilenin başında Mekke'den ayrılıp Kubâ'ya gitti. Hz. Ebû Bekir tarafından halef tayin edildi; 22 Cemâziyelâhir 13'te (23 Ağustos 634) Mescid-i Nebevî'de biat alarak Hulefâ-yi Râşidîn'in ikincisi oldu (634-644). Halifeliğinin başlıca icraatları: fetihler — Kādisiye Savaşı (15/636), Yermük Muharebesi (15/636), Nihâvend zaferi (21/642) ve Mısır fethinin tamamlanması; divan teşkilâtı — fey gelirlerinin müslümanlara dağıtılması için kurulan sistemli organizasyon; hicrî takvim — Hz. Ali'nin teklifi üzerine 16 yılının Rebîülevvelinde kullanılmaya başlanmış ve muharrem birinci ay kabul edilmiştir; Kudüs'ün fethi — Patrik Sophronios'tan şehrin anahtarlarını teslim almış ve 17/638'de eman vermiştir. Mugīre b. Şu'be'nin kölesi Ebû Lü'lüe Fîrûz en-Nihâvendî onu hançerle yaraladı (23/644). Ölüm döşeğinde halifenin bir şûra meclisince seçilmesini istedi. 26 Zilhicce 23'te (3 Kasım 644) vefat etti. Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Beytülmâlden ihtiyacı dışında hiçbir şey almadı ve sıradan bir Kureyşli gibi yaşadı. Geceleri Medine sokaklarında dolaşarak asayişi kontrol eder, ihtiyaç sahiplerini görünce beytülmâlden yardımı bizzat taşırdı. Hz. Âişe'nin sözü kaynakta şöyle aktarılır: "Ömer anılınca adalet anılmış olur." Türbesi ve Külliyesi — Medine'de Ravza-i Mutahhara'da, Hz. Ebû Bekir'in yanına defnedilmiştir.

MedineVefât 23 h.İncele

Ebû Tâlib b. Abdülmuttalib

Peygamber'in amcası ve koruyucusu

Hz. Peygamber'in amcası ve himayecisi; Hâşimoğulları'nın reisi. Tam adı Ebû Tâlib Abdümenâf b. Abdülmuttalib b. Hâşim el-Kureşî el-Hâşimî 'dir. Babası Abdülmuttalib, sekiz yaşındaki torunu Muhammed'in bakımını ve korunmasını ona vasiyet etmiştir. Hâşimoğulları'nın reisliği ölümüne kadar uhdesinde kalmış; yeğeninin iyi yetişmesi için elinden geleni yapmıştır. Suriye'ye yaptığı ticarî yolculukta rahip Bahîrâ , Ebû Tâlib'e yeğeninin İncil'de vaad edilen peygamber olduğunu bildirmiş; bunun üzerine Mekke'ye dönmüştür. Hz. Peygamber açıkça davete başlayınca müşrik Kureyş'e karşı direndi; onu kesinlikle teslim etmeyeceğini söyledi ve Hâşim ile Muttalib oğullarını yardıma çağırdı. Boykot döneminde aile, Ebû Tâlib mahallesi çevresinde uzun süre sıkıntı içinde yaşamak zorunda kalmıştır. Ölüm anında Hz. Peygamber amcasından hiç değilse şehâdet kelimesini getirmesini istemiş; Ebû Tâlib ise müşriklerin onunla alay edebileceğini söyleyerek bunu kabul etmemiştir. 619-620 yılında Mekke'de vefat etti. Hz. Hatice'nin vefatından yaklaşık bir ay sonra olduğu için bu yıl hüzün yılı diye adlandırılmıştır. Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Mekkeli bir şair olarak tanınır. Hz. Peygamber'i Kureyş'e karşı korumak maksadıyla söylediği Lâmiyye kasidesi doksan dört beyitten oluşur.

MekkeVefât 619İncele

Kusay b. Kilâb

Kureyş'in atası

Kureyş'i Mekke'de toplayan ve Kâbe hizmetlerini kendi elinde birleştiren reis; Hz. Peygamber'in baba tarafından dördüncü dedesi. Asıl adı Zeyd 'dir. "Uzaklaşmak" mânasındaki kasv kökünden gelen Kusay lakabı, gurbette büyüdüğü için verilmiştir. Mekke'ye döndükten sonra Huzâa kabilesinden Huleyl b. Hubşiyye'nin kızı Hubbâ ile evlendi ve Kâbe hizmetlerini kayınpederinden devraldı. Kinâne ve Kudâa kabilelerinin yardımıyla Mekke'nin idaresini üstlendi. Dağınık hâlde yaşayan Kureyş kollarını Mekke'de bir araya getirdiği için Mücemmi' (birleştirici) unvanıyla anıldı. 440 yılında, Mekkeliler'in ortak işlerini görüştükleri toplantı yeri olan Dârünnedve 'yi kurdu. Kâbe ve hac ile ilgili başlıca vazifeleri kendi uhdesinde topladı: kıyâde (ordu kumandanlığı), livâ (sancaktarlık), hicâbe (Kâbe'nin anahtarını taşıma), nedve (meclis başkanlığı), sikāye (hacılara su dağıtma) ve rifâde (hacılara yemek verme). Çocukları Abdüddâr, Abdümenâf, Abdüluzzâ, Abdükusay ve kızı Hind'dir; Hz. Peygamber'in nesebi oğlu Abdümenâf yoluyla ona ulaşır. Yaklaşık 480 yılında öldü. Tesir Halkası — Onun Mekke'de kurduğu düzen, Kâbe hizmetleri ve şehir idaresiyle ilgili görevlerin Kureyş kolları arasında nesilden nesile paylaşılması biçiminde devam etti; Dârünnedve, İslâm'ın doğuşuna kadar şehrin karar merkezi olarak kaldı. Türbesi ve Külliyesi — Mekke'de Hacûn Mezarlığı'na defnedilmiş ve kabri bir ziyaretgâh hâline gelmiştir.

MekkeVefât 480İncele

Enbiyâ

Hz. Muhammed

Resûlullah (s.a.v.)

Son peygamber. Nesebi Muhammed b. Abdullah b. Abdülmuttalib b. Hâşim b. Abdümenâf olarak Kureyş üzerinden Adnân'a kadar uzanır. Mekke'de doğdu; doğum tarihi için iki ayrı hesap verilir (bk. aşağıdaki not). Babası Abdullah kendisi doğmadan önce vefat etmişti; annesi Âmine'yi de küçük yaşta kaybetti. Önce dedesi Abdülmuttalib'in, onun vefatından sonra amcası Ebû Tâlib'in yanında büyüdü. Amcasıyla ticarete başladı. Hatice bint Huveylid ile evlendiğinde kendisinin yirmi beş yaşında olduğu bildirilir. İlk vahiy 610 yılı Ramazan ayının son on günü içinde, Hira'da geldi: meleğin geldiği gece sabaha karşı Alak sûresinin ilk beş âyeti. Davet üç yıl kadar gizlice sürdü; ardından açıktan tebliğe geçildi. 1 Rebîülevvel / 13 Eylül 622 tarihinde Medine'ye hicret etti. Medine'de hicretten hemen sonra muâhât uygulandı: muhacirlerin her biri Evs yahut Hazrec kabilesinden bir müslümanla kardeş ilân edildi. Şehrin sakinleriyle bir metin düzenlenerek şehir devleti teşkilâtlandırıldı. Başlıca gazveler: Bedir , hicretin 2. yılında 17 Ramazan'da (13 Mart 624); Uhud , 3. yılın 7 veya 11 Şevval'inde (23 yahut 27 Mart 625); Hendek , 5. yılın Şevval ayı sonlarına doğru (Mart 627). Hudeybiye Antlaşması 6. yılın Zilkade ayı başında yapıldı ve barışın on yıl sürmesi kararlaştırıldı. Mekke'nin fethi 8. yılın 20 Ramazan'ında gerçekleşti. Vedâ haccı hicretin 10. yılında yapıldı. 13 Rebîülevvel 11 / 8 Haziran 632 Pazartesi günü Medine'de vefat etti. Türbesi ve Külliyesi — Hicretten sonra, 12 Rebîülevvel (24 Eylül 622) tarihinde Medine'de Mescid-i Nebevî 'nin inşasına başlandı; arsa Sehl ve Süheyl adlı iki yetime aitti ve on dinara satın alındı, bazı kaynaklar ise bağışlandığını söyler. Hz. Peygamber, Hz. Âişe'nin odasına defnedildi; burası Hucre-i Saâdet diye anılır. Oda, Emevî halifesi Velîd b. Abdülmelik'in 706-707 yıllarındaki genişletmesinde mescide dahil edildi. Ravza-i Mutahhara , Hz. Peygamber'in evi ile minberi arasında kalan ve hadiste cennet bahçelerinden biri olarak nitelenen yaklaşık 22 × 15 metrelik alandır. Hücrenin üzerindeki Kubbetü'l-hadrâ (Yeşil Kubbe) önce Sultan Kayıtbay tarafından ahşap olarak yaptırılmış, 1850-1861 yıllarındaki Osmanlı yeniden inşasında Sultan Abdülmecid zamanında taştan yapılarak yeşile boyanmıştır.

MedineVefât 11 h.İncele

Riyad (Cübeyle)Vefât 12 h.İncele

Yemâme (Akrabâ) Sahabe Şehitleri

Hâfız şehitler

Hz. Ebû Bekir devrinde, 12/633 yılında Yemâme'nin Akrabâ mevkiinde, peygamberlik iddiasında bulunan Benî Hanîfe reisi Müseylime'nin kuvvetlerine karşı yapılan savaşta şehid düşen sahâbîler. Bu kayıt tek bir zatı değil, o gün şehid olanların topluluğunu anar. Kaynakların anlattığına göre Müseylime, Hz. Peygamber'in elçisi Habîb b. Zeyd el-Ensârî'yi öldürtmüş ve Hacr'i işgal etmişti. Halife Ebû Bekir'in İkrime b. Ebû Cehil ve Şürahbîl b. Hasene kumandasında gönderdiği birlikler yenilince bölgeye Hâlid b. Velîd kumandasında yeni kuvvetler sevkedildi. İki ordu Yemâme'de Akrabâ denilen yerde karşılaştı; Müseylime ordusunun üç dört kat daha fazla askere sahip olduğu anlaşılmaktadır. İslâm ordusu başlangıçta geriledi; fakat 2500 civarında olduğu belirtilen muhacir ve ensarın direnişi karşısında Müseylime etrafı yüksek duvarlarla çevrili Hadîkatü'r-Rahmân bahçesine sığındı. Bahçeye giren müslümanlar Müseylime'yi ortadan kaldırdılar; bu bahçeye sonradan Hadîkatü'l-mevt (ölüm bahçesi) adı verildi. Çarpışmalar son derece kanlı geçti ve iki taraf da çok sayıda kayıp verdi. YEMÂME maddesine göre bu savaşta 70'i muhacir, 70'i ensardan olmak üzere 600'den fazla şehid verilmiştir; başka rivayetler 700, 1200 veya 1700 sayısını zikreder. MÜSEYLİMETÜLKEZZÂB maddesi ise müslümanların 700'ü hâfız olmak üzere toplam 2200 kayıp verdiğinin nakledildiğini, bu hususta abartılı rakamlar da verildiğini belirtir. Şehidlerin önde geleni, Hz. Ömer'in baba bir ağabeyi Zeyd b. Hattâb 'dır. Ömer'den önce müslüman olmuş, Medine'ye ilk hicret edenler arasında yer almış, Bedir, Uhud ve Hendek başta olmak üzere bütün savaşlara katılmış, Bey'atürrıdvân'da bulunmuştu. Yemâme'de İslâm sancağını taşıyordu; Müseylime'nin en yakın adamı Reccâl'i öldürdü ve müslüman ordusunun bozulmaya yüz tuttuğunu görünce düşman saflarına dalıp şehid oluncaya kadar çarpıştı (Rebîülevvel 12 / Mayıs-Haziran 633). Hz. Ömer, "Allah kardeşim Zeyd'e rahmet etsin; o iki güzellikte de beni geçti; hem benden önce müslüman oldu hem de benden önce şehid düştü" derdi. Doğudan gelen hac kafileleri Necid'den geçerken Yemâme yolunu kullanır ve Yemâme (Akrabâ) savaşında şehid düşen Zeyd b. Hattâb'ın XVIII. yüzyılın ortalarına kadar ayakta duran türbesini ziyaret ederdi.

İbrâhim b. Muhammed

Peygamber'in oğlu

Hz. Peygamber'in Mâriye'den oğlu; yaklaşık 16-18 aylıkken vefat etti. Cennetü'l-Baki'ye defnedildi (işaretsiz). (Kaynak: al-Islam.org; Madain Project.)

MedineVefât 10 h.İncele

Hz. Hafsa bint Ömer

Mü'minlerin annesi

Hz. Ömer'in kızı, Peygamber'in eşi; ilk mushaf nüshası kendisinde muhafaza edilmiştir. Cennetü'l-Baki'ye defnedildi (işaretsiz). (Kaynak: Madain Project; IslamicLandmarks.)

MedineVefât 45 h.İncele

İmam Câfer es-Sâdık

Câferî fıkhının kurucusu

Ehl-i beyt imamlarından; İsnâaşeriyye'nin altıncı imamı ve Ca'feriyye'nin adını aldığı zat. Tam adı Ebû Abdillâh Ca'fer b. Muhammed el-Bâkır b. Alî Zeynelâbidîn 'dir. Soyu baba tarafından Hz. Ali'ye, anne tarafından Hz. Ebû Bekir'e ulaşır: annesi Ümmü Ferve, Hz. Ebû Bekir'in torunu olan Kāsım b. Muhammed'in kızıdır. Medine'de 80 (699) yahut 83 (702) yılında doğdu. Lakaplarının en meşhuru Sâdık 'tır; ayrıca Sâbir, Fâzıl, Tâhir ve Âtır diye de anılmıştır. İlk tahsilini babası Muhammed el-Bâkır'dan ve dedesi Zeynelâbidîn'den aldı. Devrin siyasî baskısından uzak durmayı tercih ederek siyasetten tamamen çekildi, Medine'de ilimle meşgul oldu ve amcazadelerinin isyanlarına muhalefet etti. 148 yılında (765) vefat etti. Tesir Halkası — Ders halkasında yetişenler arasında Mâlik b. Enes, Süfyân es-Sevrî, Ebû Hanîfe ve Câbir b. Hayyân anılır; böylece hem fıkıh hem de tabiat ilimleri geleneğine dokunmuştur. Oğlu İsmâil'in kendisinden önce ölümünden sonra Şîa, İsmâiliyye ve İsnâaşeriyye olmak üzere iki kola ayrılmıştır. Eserleri — Kendisine Misbâhu'ş-şerîa , Tefsîrü'l-Kur'ân ve Kitâbü'l-Cefr gibi metinler nisbet edilmiştir; ancak kaynak, bu nisbetlerin büyük ölçüde şüpheli olduğunu belirtir. Türbesi ve Külliyesi — Cennetü'l-bakī' Mezarlığı'na defnedilmiştir. Bakī'daki türbe ve mezar taşları 1806 yılında Suûd b. Abdülazîz tarafından yıktırıldı; sonradan yeniden yapılan yapılar 1926 yılında Abdülazîz b. Suûd zamanında bir daha yıkıldı. Bugün mezarlıkta türbe ve mezar taşı bulunmamakta, alan kabristan olarak kullanılmaya devam etmektedir.

MedineVefât 148 h.İncele

Abbas b. Abdülmuttalib

Peygamber'in amcası

Hz. Peygamber'in amcası; Abbâsî hânedanının kendisinden geldiği sahâbî. Tam adı Ebü'l-Fazl el-Abbâs b. Abdilmuttalib b. Hâşim el-Kureşî el-Hâşimî 'dir. Resûl-i Ekrem'in doğumundan iki üç yıl önce dünyaya geldi; amcası olmakla birlikte yaşça ondan yalnızca birkaç yıl büyüktü. İlk gençlik yıllarından itibaren ticaretle meşgul oldu. Câhiliye devrinde Kâbe hizmetlerinden sikāye (hacılara su dağıtma) ve rifâde (hacılara yemek verme) görevlerini yürüttü. İkinci Akabe Biatı'nda (622) hazır bulunarak Medineliler'den Hz. Peygamber'i koruyacaklarına dair taahhüt aldı. Bedir Gazvesi'nde müşriklerin safında yer almak zorunda kaldı ve esir düştü; fidyesini ödeyerek serbest bırakıldı. Huneyn Gazvesi'nde ordunun bozguna uğradığı anda müslümanlara biatlarını hatırlatarak dağılan safların yeniden derlenmesine yardım etti. Hz. Ömer, kıtlık yıllarında yağmur duasına çıktığında Resûlullah'ın amcası olması hürmetine onun vesilesiyle dua ederdi. 32 yılında (653) seksen altı-seksen sekiz yaşlarında Medine'de vefat etti. Tesir Halkası — Abbâsî halifeleri onun oğlu Abdullah'ın soyundan gelir. Kendisinden 35 hadis rivayet edilmiş olup en meşhur râvileri oğulları Abdullah, Ubeydullah ve Kesîr ile diğer bazı sahâbîlerdir. Türbesi ve Külliyesi — Kabri Medine'de Cennetü'l-bakī' Mezarlığı'ndadır. Kabri üzerine 529 (1135) yılında Halife Müsterşid-Billâh zamanında bir kubbe yapılmıştı. Bakī'daki türbe ve mezar taşları 1806 yılında Suûd b. Abdülazîz tarafından yıktırıldı; sonradan yeniden yapılan yapılar 1926 yılında Abdülazîz b. Suûd zamanında bir daha yıkıldı. Bugün mezarlıkta türbe ve mezar taşı bulunmamakta, alan kabristan olarak kullanılmaya devam etmektedir.

MedineVefât 32 h.İncele

Hz. Hasan b. Ali

el-Müctebâ

Hz. Peygamber'in torunu; Hz. Ali ile Hz. Fâtıma'nın büyük oğlu. Tam adı Ebû Muhammed el-Hasen b. Alî b. Ebî Tâlib el-Kureşî el-Hâşimî 'dir. Medine'de, hicretin üçüncü yılı Şâban ayında (Ocak-Şubat 625) doğdu; bir rivayette doğumu 15 Ramazan olarak verilir. Kendisine Hasan adını ve Ebû Muhammed künyesini bizzat Resûl-i Ekrem koydu; kulağına ezanı kendisi okudu ve yedinci gününde akîka kurbanı kesildi. Babasının şehâdetinden sonra — 40 yılı 19 veya 21 Ramazan'ında (26 yahut 28 Ocak 661) — Kûfe'de aynı gün yahut iki gün sonra kendisine biat edildi. Kan dökülmesini önlemek üzere Muâviye ile 41 yılı 25 Rebîülevvel'inde (29 Temmuz 661) altı maddelik bir anlaşma yaptı: Iraklılar'dan intikam için kimse tutuklanmayacak, herkes emniyet içinde olacak, suçlar affedilecek, Ahvaz haracı yıllık olarak ödenecek, Hüseyin'e iki milyon dirhem verilecek ve Hâşimoğulları'na Ümeyyeoğulları'na gösterilen muamele gösterilecekti. Müslümanların tek yönetim altında toplandığı bu yıl Âmü'l-cemâa (birlik yılı) diye anılmıştır. Ardından Medine'ye çekilerek ömrünün kalanını orada geçirdi. 49 yılı 28 Safer'inde (7 Nisan 669) vefat etti. Tesir Halkası — Hz. Peygamber'den, annesinden ve babasından toplam on üç hadis rivayet etmiştir. Tarihçilerin adını verdiği erkek çocukları Zeyd, Hasan, Kāsım, Ebû Bekir, Abdullah, Amr, Abdurrahman, Hüseyin, Muhammed, Ya'kūb, İsmâil ve Talha'dır; soyu Hasan el-Müsennâ ile Zeyd vasıtasıyla devam etmiştir. Türbesi ve Külliyesi — Cennetü'l-bakī'da annesinin yanına defnedilmiştir. Kabri üzerine 529 (1135) yılında Halife Müsterşid-Billâh zamanında bir kubbe yapılmıştı. Bakī'daki türbe ve mezar taşları 1806 yılında Suûd b. Abdülazîz tarafından yıktırıldı; sonradan yeniden yapılan yapılar 1926 yılında Abdülazîz b. Suûd zamanında bir daha yıkıldı. Bugün mezarlıkta türbe ve mezar taşı bulunmamakta, alan kabristan olarak kullanılmaya devam etmektedir.

MedineVefât 50 h.İncele

Zeynelâbidîn (Ali b. Hüseyin)

es-Seccâd

Ehl-i beyt imamlarından; İsnâaşeriyye'nin dördüncü imamı. Tam adı Ebü'l-Hasen Alî b. el-Hüseyn b. Alî b. Ebî Tâlib 'dir. Annesi, Sâsânîler'in son hükümdarı III. Yezdicerd'in kızı Şehrbânû'dur. Medine'de, kaynakların ihtilâfıyla birlikte 38 (659) yılı civarında doğdu. Çok secde etmesi sebebiyle Seccâd ve Seyyidü's-sâcidîn diye de anılmıştır; fakat en meşhur lakabı Zeynelâbidîn 'dir. Kerbelâ'da hasta olduğu için çarpışmaya katılamadı ve bu sebeple hayatta kaldı; Emevî kumandanı Ömer b. Sa'd onu öldürülmekten korudu. Zalim idarecilerin şerrinden korunmak için dinî-siyasî hiçbir hizbin içinde yer almadı; ömrünü ilim ve ibadetle geçirdi. 94 yılı Rebîülevvel ayında (Aralık 712) Medine'de vefat etti. Tesir Halkası — Devrinin en büyük fakihi sayılmış, İbn Abbas ve Ümmü Seleme gibi sahâbîlerden ilim almıştır. Talebeleri arasında Zührî ve Süfyân b. Uyeyne anılır. On üç oğlu kaydedilmiş olup bunlardan Muhammed el-Bâkır İsnâaşeriyye'nin beşinci imamı, Zeyd ise Zeydiyye'nin adını aldığı zattır. Eserleri — Dua metinleriyle itikadî meselelere dair es-Sahîfetü's-seccâdiyye ile hak ve vazifeleri konu alan Risâletü'l-hukūk kendisine nisbet edilir. Türbesi ve Külliyesi — Cennetü'l-bakī' Mezarlığı'na defnedilmiştir. Bakī'daki türbe ve mezar taşları 1806 yılında Suûd b. Abdülazîz tarafından yıktırıldı; sonradan yeniden yapılan yapılar 1926 yılında Abdülazîz b. Suûd zamanında bir daha yıkıldı. Bugün mezarlıkta türbe ve mezar taşı bulunmamakta, alan kabristan olarak kullanılmaya devam etmektedir.

MedineVefât 94 h.İncele

İmam Muhammed el-Bâkır

Bâkıru'l-ilm

Ehl-i beyt imamlarından; İsnâaşeriyye'nin beşinci, İsmâiliyye'nin dördüncü imamı. Tam adı Ebû Ca'fer Muhammed b. Alî b. Hüseyin b. Alî b. Ebî Tâlib 'dir. Medine'de, 57 yılı 3 Safer yahut 1 Receb tarihinde (16 Aralık 676 veya 10 Mayıs 677) doğdu. Annesi Fâtıma bint Hasan'dır; böylece hem baba hem anne tarafından Hz. Ali'ye ulaşır. Bâkır lakabı "ilmi yarıp derinliklerine ulaşan, geniş ilim sahibi" anlamındadır. Küçük yaşta, 61 yılı 10 Muharrem'inde (680) Kerbelâ Vak'ası'na tanık oldu. Emevî yönetimine karşı fiilî bir harekete girişmedi; kardeşi Zeyd b. Ali'nin isyanını da desteklemedi. Ömrünü Medine'de ilimle geçirdi. 114 yılı Zilhicce ayında (Ocak-Şubat 733) Medine'de vefat etti. Tesir Halkası — Sünnî ve Şiî kaynaklar onun büyük bir âlim olduğunda birleşir. Hocaları ve ilim halkasında bulunanlar arasında Atâ b. Ebû Rebâh ve İbn Şihâb ez-Zührî ile Ebû Hanîfe anılır. Ümmü Ferve bint Kāsım, Ümmü Hakîm bint Esed ve iki ümmüveledden yedi çocuğu oldu; kendisinden rivayette bulunanlar arasında yer alan oğlu Câfer es-Sâdık halefi kabul edilir. Eserleri — Ona nisbet edilen başlıca metin, talebesi Ebü'l-Cârûd'un onun bildirdiklerini yazıya geçirdiği ve Ebû Basîr yoluyla nakledilen Tefsîru Ebi'l-Cârûd 'dur; muhtevası kısmen Ali b. İbrâhim el-Kummî'nin tefsirine girmek suretiyle korunmuştur. Türbesi ve Külliyesi — Cennetü'l-bakī' Mezarlığı'na defnedilmiştir. Bakī'daki türbe ve mezar taşları 1806 yılında Suûd b. Abdülazîz tarafından yıktırıldı; sonradan yeniden yapılan yapılar 1926 yılında Abdülazîz b. Suûd zamanında bir daha yıkıldı. Bugün mezarlıkta türbe ve mezar taşı bulunmamakta, alan kabristan olarak kullanılmaya devam etmektedir.

MedineVefât 114 h.İncele

Hz. Âişe bint Ebî Bekir

Mü'minlerin annesi

Hz. Peygamber'in hanımı, müminlerin annesi ve İslâm'ın ilk asrının en büyük kadın âlimi. Mekke'de, bi'setin dördüncü yılında (614) doğdu. Babası Hz. Ebû Bekir, annesi Ümmü Rûmân bint Âmir'dir. Nikâhı hicretten önce Mekke'de kıyıldı; Medine'de, hicretin ikinci yılı Şevval ayında (Nisan 624) evlilik başladı. Medine'nin havasına ilkin uyum sağlayamadıysa da kısa sürede iyileşti. Gazvelerde su taşımak, haber getirmek ve Uhud'da yaralılara bakmak gibi hizmetler gördü; Hudeybiye Antlaşması'na şahit oldu ve Vedâ haccında Resûl-i Ekrem'e refakat etti. Benî Mustalik Gazvesi dönüşünde (626-627) kafileden geri kalması, Safvân b. Muattal ile Medine'ye dönmesi üzerine münafıklar hakkında iftira yaydı; ifk hadisesi denilen bu olayda Nûr sûresinin 11-21. âyetleri nâzil olarak onu temize çıkardı. Resûlullah'ın 632 yılındaki vefatından sonra kırk yedi yıl dul kaldı ve bir daha evlenmedi. 58 yılı 17 Ramazan gecesi (14 Temmuz 678) altmış beş-altmış altı yaşlarında vefat etti. Tesir Halkası — Rivayet ettiği hadis sayısı 2210 olup en çok hadis rivayet eden sahâbîler (müksirûn) arasında dördüncü sıradadır. Bunlardan Buhârî ve Müslim'in Sahîh 'lerinde yer alan 297 hadisin 174'ü her iki eserde birden bulunur. Naklettiğiyle yetinmeyip istinbatta bulunur, hüküm çıkarırdı; fakih ve müfessir sayılmış, bilhassa ferâiz konusunda devrin önde gelen fakihleri kendisine başvurmuştur. Türbesi ve Külliyesi — Cenazesine büyük kalabalık katıldı; vasiyeti üzerine Medine'de Cennetü'l-bakī'a defnedildi. Bakī'daki türbe ve mezar taşları 1806 yılında Suûd b. Abdülazîz tarafından yıktırıldı; sonradan yeniden yapılan yapılar 1926 yılında Abdülazîz b. Suûd zamanında bir daha yıkıldı. Bugün mezarlıkta türbe ve mezar taşı bulunmamakta, alan kabristan olarak kullanılmaya devam etmektedir.

MedineVefât 58 h.İncele

Hz. Osman b. Affân

Zinnûreyn

Hulefâ-yi Râşidîn'in üçüncüsü; Hz. Peygamber'in iki kızıyla evlendiği için Zinnûreyn (iki nur sahibi) lakabıyla anılır. Tam adı Ebû Abdillâh Osman b. Affân b. Ebü'l-Âs b. Ümeyye el-Kureşî el-Ümevî 'dir. Fil Vak'ası'ndan altı yıl sonra, 579 yılında Tâif'te doğdu. Babası Affân Kureyş'in zengin tüccarlarındandı ve Câhiliye döneminde vefat etti; annesi Ervâ bint Küreyz, Resûlullah'ın halası Ümmü Hakîm'in kızıdır. Soyu Hz. Peygamber'in nesebiyle Abdümenâf b. Kusay'da birleşir. Gençliğinde Mekke'nin önemli tüccarları arasına girdi. Hz. Ebû Bekir'in delâletiyle Resûlullah'ın yanına giderek müslüman oldu ve ilk on müslüman arasında yer aldı. Resûl-i Ekrem'in kızı Rukıyye ile evlendi; 615 yılında hanımıyla birlikte ilk kafilede Habeşistan'a hicret etti. Orada doğup vefat eden oğlu sebebiyle Ebû Abdullah künyesiyle anıldı. Bir yıl sonra Medine'ye hicret etti. Rukıyye'nin 625-626 yıllarındaki vefatından sonra Resûlullah'ın diğer kızı Ümmü Külsûm ile evlendirildi; onun da 631 yılında vefatı üzerine kendisine Zinnûreyn denildi. Bedir Gazvesi'ne çıkılırken Hz. Peygamber, hasta olan Rukıyye'nin başında Medine'de kalmasını istedi. Hudeybiye öncesinde Mekke'ye elçi olarak gönderildi; dönüşü gecikince öldürüldüğü söylentisi yayıldı ve Resûlullah, Rıdvan biatı nda onun adına da biat aldı. Medine'de içme suyu darlığı çekilirken Rûme Kuyusu 'nu 35.000 dirheme satın alıp müslümanlara vakfetti. Tebük seferi için hazırlanan Ceyşü'l-usre 'ye en büyük yardımı yaptı. Hz. Ömer yaralandığında halifeyi seçmekle görevlendirdiği altı kişilik şûrâda — Osman, Ali, Abdurrahman b. Avf, Sa'd b. Ebû Vakkās, Talha ve Zübeyr — hakemliği üstlenen Abdurrahman b. Avf ona biat etti; hilâfeti 644-656 yıllarını kapsadı. Bu dönemde İran'ın büyük kısmı fethedildi; Sâsânîler'in son hükümdarı III. Yezdicerd 651 yılında öldürüldü. Horasan'a akınlar başlatıldı, Kuzey Afrika'da İskenderiye geri alındı ve Trablusgarp'tan İfrîkıye'ye ilerlendi; Muâviye 648-649'da Kıbrıs'ı vergiye bağladı. Zâtüssavârî deniz savaşında 200 gemilik müslüman donanması 652-655 yıllarında 500 gemilik Bizans donanmasını yenilgiye uğrattı. En kalıcı icraatı Kur'an'ın istinsahı dır. Hz. Ebû Bekir zamanında toplanan metni, kıraat farklarından doğan tartışmaları önlemek için beş yahut yedi nüsha hâlinde çoğaltıp Mekke, Basra, Kûfe, Şam, Yemen ve Bahreyn'e birer nüsha gönderdi. Hilâfetinin son yıllarında Kûfe, Basra ve Mısır'da muhalefet başladı. Bu bölgelerden gelen gruplar Medine'ye girip evini kuşattı; yaklaşık yirmi gün ile iki ay arasında sürdüğü bildirilen kuşatmanın sonunda, Kur'an okurken, seksen iki yaşında şehid edildi (35 yılı Receb ayı / 18 Haziran 656). Kendisinden 146 hadis rivayet edilmiştir. Türbesi ve Külliyesi — Defni âsiler tarafından engellendi; hanımı Nâile'nin çabasıyla akşamla yatsı arasında çok az kişinin katılımıyla gizlice defnedildi. Kabri Medine'de Cennetü'l-bakī' bitişiğinde, Haşşükevkeb denilen yerdedir. Kabri üzerine 601 (1205) yılında Selâhaddîn-i Eyyûbî zamanında bir kubbe yapılmıştı. Bakī'daki türbe ve mezar taşları 1806 yılında Suûd b. Abdülazîz tarafından yıktırıldı; sonradan yeniden yapılan yapılar 1926 yılında Abdülazîz b. Suûd zamanında bir daha yıkıldı. Bugün mezarlıkta türbe ve mezar taşı bulunmamakta, alan kabristan olarak kullanılmaya devam etmektedir.

MedineVefât 35 h.İncele

Hz. Ebû Bekir es-Sıddîk

İlk Halife

Hz. Peygamber'in en yakın arkadaşı ve ilk halife; es-Sıddîk lakabıyla anılır. Tam adı Ebû Bekr es-Sıddîk Abdullah b. Ebû Kuhâfe Osman b. Âmir el-Kureşî et-Teymî 'dir. Sıddîk lakabını Resûl-i Ekrem vermiştir: gaybî haberlere — özellikle mi'rac hadisesine — tereddüt göstermeksizin iman ettiği için. Hz. Peygamber'in peygamberliğini duyar duymaz yanına gitti ve ilk müslümanlardan oldu. Kureyş'in ileri gelenlerinden Osman, Talha, Sa'd ve Zübeyr gibi birçok kişinin müslüman olmasına vesile oldu. Müslüman köleler ile yabancılardan erkek, kadın, zayıf ve güçsüz pek çok kimseyi efendilerine büyük paralar ödeyerek satın alıp âzat etmiştir. Hicrette Hz. Peygamber'in yol arkadaşıydı; takip edenler Sevr mağarasının ağzına geldiğinde korkan Ebû Bekir'i Hz. Peygamber teselli etmiştir. Hz. Peygamber'in vefatından sonra Sakīfe'de, tek bir halifenin gerekli olduğunu ensara kabul ettirdi; sahâbîler onun Hz. Peygamber'e yakınlığını dikkate alarak kendisini halife seçti. Halifeliğinin başlıca olayları: ridde savaşları (Tuleyha, Müseylimetülkezzâb ve Secâh ile mücadele), Suriye ve Irak fetih harekâtı ve Kur'an'ın mushaf hâline getirilmesi . 22 Cemâziyelâhir 13'te (Ağustos 634) altmış üç yaşında vefat etti. Şairliği ve Tasavvufî Çizgisi — Mütevazi, yumuşak huylu ve âdil bir şahsiyet olarak tanıtılır. Halifeliği süresince beytülmâlden gelirleri öylesine eşit dağıtmıştır ki, beytülmâlin korunmasına ihtiyaç kalmamıştır. Türbesi ve Külliyesi — Medine'de, Hz. Peygamber'in kabrinin yanına defnedilmiştir (Ravza-i Mutahhara).

MedineVefât 13 h.İncele

Abdülmuttalib b. Hâşim

Peygamber'in dedesi

Hz. Peygamber'in dedesi; Kureyş'in reisi ve Zemzem'i yeniden ortaya çıkaran kişi. Asıl adı Şeybe 'dir. Babası Hâşim, annesi Neccâroğulları'ndan Selmâ'dır. Medine'de doğdu ve sekiz yaşına kadar annesinin yanında kaldı; ardından amcası Muttalib onu Mekke'ye getirdi. Mekkeliler, mütevazi kılığıyla gördükleri çocuğa "Muttalib'in kölesi" anlamında Abdülmuttalib dediler ve bu ad kalıcı oldu. Amcası Muttalib onu yetiştirdi ve ölümünden önce kabile reisliğini ona bıraktı. Gördüğü bir rüya üzerine, Kâbe civarında Cürhümlüler'in kapattığı Zemzem Kuyusu 'nu buldu; Kureyş'in itirazına rağmen kuyu üzerindeki hakkını korudu. Böylece hacılara su dağıtma görevi olan sikāye kendisine geçti. Erkek evlât azlığı sebebiyle sıkıntı çektiği yıllarda, on oğlu olursa birini kurban etmeyi adadı. Adağı gerçekleşince çekilen kur'ada oğlu Abdullah çıktı; onu 100 deve fidye vererek kurtardı. Kâbe'yi yıkmaya gelen Ebrehe ile müzakerelerde bulundu. Doğruluğu ve adaletiyle tanınırdı. Ömrünün sonlarına doğru putlara tapmayı ve içkiyi terketti, Kâbe'nin çıplak tavaf edilmesini yasakladı; tek tanrı inancına ve âhirete iman ederdi. Yaygın rivayete göre seksen iki yaşında Mekke'de öldü (577). Vefatında şehir günlerce yas tuttu, dükkânlar kapandı ve hakkında mersiyeler söylendi. Tesir Halkası — Beş hanımından on oğlu oldu; bunlar arasında Hz. Peygamber'in babası Abdullah ile Abbas anılır. Oğlu Abdullah'ın ardından yetim kalan torunu Muhammed'e gereken ihtimamı gösterdi; kendisinden sonra da onun bakımını oğlu Ebû Tâlib 'e vasiyet etti. Türbesi ve Külliyesi — Mekke'de Hacûn Mezarlığı'na, atası Kusay'ın yanına defnedilmiştir.

MekkeVefât 577İncele

Abdullah b. Muhammed

Peygamber'in oğlu

Hz. Peygamber'in Hz. Hatice'den küçük oğlu; et-Tayyib ve et-Tâhir lakaplarıyla anılır, küçük yaşta vefat etti. Cennetü'l-Mualla'ya defnedildi (işaretsiz). (Kaynak: İbn Sa'd; Taberî nakli.)

Mekkeİncele

Kâsım b. Muhammed

Peygamber'in oğlu

Hz. Peygamber'in Hz. Hatice'den olan en büyük oğlu; küçük yaşta vefat etti. "Ebü'l-Kâsım" künyesi ondandır. Cennetü'l-Mualla'ya defnedildi (işaretsiz). (Kaynak: TDV İA "Kâsım".)

Mekkeİncele

Hz. Fâtıma ez-Zehrâ

Peygamber'in kızı

Hz. Peygamber'in kızı, Hz. Ali'nin eşi, Hasan-Hüseyin'in annesi. Vasiyetiyle gece gizlice defnedildi; kabrinin kesin yeri bilinmemektedir.

MedineVefât 11 h.İncele

Abdullah b. Cahş

Uhud şehidi

Sahâbî; İslâm tarihindeki ilk seriyyenin kumandanı ve Uhud şehidlerinden. Tam adı Abdullah b. Cahş b. Riâb b. Ya'mer el-Esedî 'dir. Hz. Peygamber'in halasının oğludur ; yani Peygamber'in aile çevresine yakın bulunmaktadır. Hz. Peygamber'in Dârülerkam'a sığınmasından önce iki erkek kardeşiyle birlikte müslüman oldu ve Habeşistan'a yapılan hicretlerin her ikisine de katıldı; daha sonra ailesiyle Medine'ye hicret etti. Resûlullah onu Âsım b. Sâbit ile kardeş ilân etti. Hicretin on yedinci ayında Hz. Peygamber, Nahle'ye gönderdiği seriyyeye onu kumandan tayin etti. Kuvvetleri bir Kureyş kervanıyla karşılaşmış, kervanı ele geçirmiş ve kervan reisi Amr b. Hadramî 'yi öldürmüştür. Abdullah, ganimetin beşte birini — bu hususta âyet henüz nâzil olmamışken — Hz. Peygamber'e ayırmıştır. Bu sefer, müslümanların ilk defa düşman kanı döktüğü ve ganimet aldığı olaylardandır. Haram ayda meydana gelmesi sebebiyle tartışmalar yaşanmış, fakat ilgili Kur'an âyetiyle haklılıkları teyit edilmiştir. Bedir ve Uhud savaşlarına katıldı; Uhud'da kırk yaşlarında şehid oldu (3/625). Türbesi ve Külliyesi — Uhud şehidliğinde, dayısı Hz. Hamza ile aynı kabre defnedilmiştir.

MedineVefât 3 h.İncele

Mus'ab b. Umeyr

İslâm'ın ilk muallimi

İslâm tarihinin ilk muallimi ; Bedir'de muhacirlerin, Uhud'da bütün müslümanların sancaktarı. Tam adı Ebû Abdillâh (Ebû Muhammed) Mus'ab b. Umeyr b. Hâşim el-Kureşî el-Abderî 'dir. Kureyş'in ana kollarından, Câhiliye'de sancaklık görevini yürüten Benî Abdüddâr ailesine mensup, zengin bir ailenin çocuğudur. İlk müslümanlardandır. Babası ve annesi onu müslüman olduğu için hapsetmiş ve yolundan döndürmek için çeşitli baskılar yapmışlar, fakat dininden vazgeçirememişlerdir. Peygamberliğin beşinci yılında ilk kafileyle Habeşistan'a hicret etti; kısa süre sonra yirmi sekiz kişiyle birlikte geri döndü. Resûl-i Ekrem, Medineliler'in isteği üzerine onu İslâm tarihinin ilk muallimi olarak görevlendirdi. Medine'de Es'ad b. Zürâre'nin evinde kaldı ve Üseyd b. Hudayr ile Sa'd b. Muâz gibi tanınmış şahsiyetlerin ihtida etmesini sağladı. Bedir'de muhacirlerin, Uhud'da ise bütün müslümanların sancağını taşıdı. Uhud Gazvesi'nde Hz. Peygamber'in yanından hiç ayrılmayarak sancaktarlık görevini sürdürdü ve İbn Kamîe 'nin kılıç darbeleriyle ağır yaralanarak orada şehid düştü (3/625). Ümmü'l-mü'minîn Zeyneb bint Cahş'ın kız kardeşi Hamne ile evliydi. Hz. Peygamber onun fedakârlığını övmüş ve dünya nimetlerini iman uğruna bıraktığını belirtmiştir. Kefensiz defnedilmiş olması sahâbe arasında öyle bir iz bırakmıştır ki, bolluk günlerinde onun örneği hatırlanmıştır.

MedineVefât 3 h.İncele

Hz. Hamza b. Abdülmuttalib

Seyyidü'ş-şühedâ

Hz. Peygamber'in amcası ve süt kardeşi; Seyyidüşşühedâ ve Esedullah (Allah'ın arslanı) lakaplarıyla anılır. Tam adı Ebû Umâre (Ebû Ya'lâ) Hamza b. Abdülmuttalib b. Hâşim 'dir. Annesi Hâle bint Vüheyb'tir. 569-570 yılları civarında doğdu. Bi'setin ikinci yahut altıncı yılında müslüman oldu. Rivayete göre Ebû Cehil'in Hz. Peygamber'e hakaret ettiğini öğrenince öfkelenmiş ve "Muhammed'in dinini benimsiyorum" diyerek İslâm'ı açıkça kabul etmiştir. Esedullah unvanı, İslâm uğrunda gösterdiği olağan dışı cesaret ve savaş kabiliyeti sebebiyle verilmiştir. Bedir Gazvesi'nde büyük bir cesaretle savaştı; teke tek vuruşmak üzere ortaya çıkarak Şeybe b. Rebîa'yı öldürdü ve Utbe b. Rebîa'nın ölümüne yardımcı oldu. Uhud Gazvesi'nde otuz bir kişiyi öldürdükten sonra, bir taşın arkasına gizlenen Vahşî b. Harb tarafından mızraklanarak şehid edildi (3/625). Mekkeli müşrikler, özellikle Hind bint Utbe, intikam yemini sebebiyle Vahşî'ye âzatlık vaad etmişlerdi. Hz. Peygamber onu bu hâlde görünce çok üzülmüş ve "Hiç kimse senin kadar musibete uğramamıştır" demiştir. Yetmiş müşriki öldüreceğine dair yemin ettiyse de nâzil olan âyet onu sabır tarafına yöneltmiştir. Türbesi ve Külliyesi — Hz. Peygamber cenaze namazını kıldırmış; kendi elbiseleriyle, ikişer üçer defnedilmiştir. Kabrini Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Ali ve Zübeyr kazmıştır. Uhud şehidliğinde medfundur; yeğeni Abdullah b. Cahş ile aynı kabre konulmuştur. Türbesi, Abbâsî halifesi Nâsır-Lidînillâh'ın annesi tarafından yaptırılmıştır.

MedineVefât 3 h.İncele