Manevî Coğrafyanın Dijital Atlası
1177 kayıt · Sayfa 44/50
Hânî
17. yüzyılda yaşamış âlim, mutasavvıf ve şair. Doğubayazıt’ta doğmuş; Arapça, Farsça, Türkçe ve Kürtçe bilen, Şâfiî-Eş‘arî çizgide ve Nakşibendî meşrepli bir müelliftir. En meşhur eseri Kürtçe mesnevi Mem û Zîn’dir; ayrıca Nûbahârâ Biçûkân adlı manzum sözlüğü vardır. 1119/1707’de Doğubayazıt’ta vefat etmiştir.
Bahâeddin / Pîrî Halîfe
Erzincan (Karakaya/Keleriç köyü) doğumlu, Halvetiyye’nin Anadolu’da yayılmasında öncü rol oynayan ilk şeyhlerden. Yahyâ-yı Şirvânî’ye intisap etmiş; Cemâl-i Halvetî gibi halifeler yetiştirmiştir. Vefat yılı ihtilaflıdır; TDV İA 879/1474’ü esas alır (bazı kaynaklar 869/1465 deprem rivayetini verir). Kabir yeri de kaynaklarda ihtilaflıdır.
Hayyât Vehbî
Asıl adı Muhammed Vehbî olan, terzilik mesleği sebebiyle “Terzi Baba” (Hayyât Vehbî) diye tanınan Nakşibendî-Hâlidî şeyhi. Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin halifesi Abdullah Mekkî’ye intisap etmiş, Erzincan ve çevresinde Hâlidiyye kolunun yayılmasında etkili olmuştur. 1264/1848’de Erzincan’da vefat etmiştir.
Şeyh
Erzurum Hasankale doğumlu mutasavvıf, âlim ve çok yönlü ilim adamı; astronomi, matematik ve tasavvufu birleştiren Mârifetnâme adlı eseriyle tanınır. İsmâil Fakîrullah’a intisap etmiş, ömrünün sonunu Tillo’da geçirmiştir. 19 Cemâziyelâhir 1194’te (22 Haziran 1780) vefat ederek şeyhinin türbesine defnedilmiştir.
Şeyh
Siirt’in Tillo (Aydınlar) beldesinde yaşamış mutasavvıf ve müderris; Erzurumlu İbrâhim Hakkı’nın mürşididir. Tillo’da medresede ders vermiş, babasının vefatından sonra imam-hatiplik yapmıştır. 1734’te vefat etmiştir.
Şeyh
Anadolu’da Türkçe tasavvuf edebiyatının öncülerinden mutasavvıf-şair; yüz bablık Garîbnâme adlı eseriyle tanınır. Kitâbesine göre 13 Safer 733 (3 Kasım 1332) tarihinde Kırşehir’de vefat etmiştir.
Velî
Ahîlik teşkilâtının kurucusu ve Anadolu esnaf-sanatkâr geleneğinin pîri sayılan mutasavvıf. Denizli, Konya ve Kayseri’de bulunduktan sonra Kırşehir’e yerleşmiştir. Vefat tarihi tartışmalıdır; kaynaklarda 1262 yaygın olmakla birlikte daha geç tarihler de ileri sürülür.
Şeyh
Tokat doğumlu Halvetî şeyhi; Bursa ve Bolu–Düzce çevresinde irşad faaliyetinde bulunmuş, Halvetiyye-Şâbâniyye’nin kurucusu Şâbân-ı Velî’nin mürşidi olmuştur. Vefat tarihi kaynaklarda kesin değildir (yak. 1525-1530). Kendisine atfedilen türbe Bolu merkeze 13 km uzaklıktaki Elmalık köyündedir. NOT: Bursa’da medfun “Tokatlı Hayreddin Efendi” AYRI bir zattır; kaynaklarda iki aynı-adlı zatın karıştırıldığına TDV de işaret eder.
Anadolu ve Rumeli'nin Türkleşip İslâmlaşmasında rol oynayan, XIII. yüzyılda yaşamış efsanevî Türkmen dervişidir; Saltuknâme'ye konu olmuştur. Adına Balkanlar'dan Anadolu'ya çok sayıda makam-türbe oluşturulmuştur. Bunlardan biri Niğde'nin Bor ilçesindedir; ancak bu makam sembolik nitelikte olup gerçek defin yeri kesin değildir.
Asıl adı İsmâil olan, öğrenim görmediği için 'Ümmî' mahlasını alan Halvetî mutasavvıf şairidir (ö. 1475). Divanı ile 'Kırk Armağan', 'Risâle-i Vefât' ve 'Risâle-i Îmân' gibi eserleri vardır. Niğde'nin Yenice mahallesinde ona atfedilen bir türbe bulunur; ancak vefat ve defin yeri kaynaklarda ihtilaflıdır (Bolu, Karaman rivayetleri de mevcuttur).
Hazretleri
Niğde'nin Bor ilçesinde 1769'da doğan Kâdirî-Nakşibendî mutasavvıf ve divan şairidir. Babası Maraş'tan göçen Nakşibendî şeyhi Hacı İbrâhim Efendi'dir; uzun yıllar Hicaz, Mısır ve Şam'da bulunmuş, Mekke'de on yedi yıl kalmıştır. Tasavvufî ve ilâhî aşk şiirlerini içeren 'Kuddûsî Divanı' ile tanınır; 1849'da Bor'da vefat etmiş ve Bor'da defnedilmiştir.
Şeyh
Şâfiî mezhebine mensup, Halvetî tarîkatından bir velîdir; babası Şeyh Abdurrahmân'dan 1520'de icâzet almıştır. Kânûnî Sultan Süleymân döneminde Kuseyr (bugünkü Şenköy) bölgesinde tekke, medrese, mescid ve çeşmeler yaptırdı. 1549 (H.956) yılında vefat etti; türbesi Hatay'ın Şenköy (Yayladağı) beldesinde olup aynı aileden on yedi zatın kabri de buradadır.
Hazret
Yâsîn sûresinde (36/13-29) kıssası anlatılan, Antakya'ya gönderilen elçilere ilk iman eden ve halkını imana çağırırken şehit edilen kişi olarak kabul edilir. Tefsir kaynaklarında marangoz (neccâr) olarak anılır; kabrinin Antakya'daki Habîb-i Neccâr Camii (Anadolu'nun en eski camilerinden) içinde bulunduğu rivayet edilir.
Hazretleri (k.s.)
Diyarbakır Çermik'in Külüyan (Kalaş) köyünde doğan, Osmanlı medrese geleneğinde yetişmiş çağdaş âlim ve mutasavvıf. Uzun yıllar Gaziantep'te imamlık ve müderrislik yaptı, çok sayıda eser kaleme aldı. 28 Haziran 2013'te Ankara'da vefat etti; vasiyeti üzerine hizmet ettiği Gaziantep'e getirilerek Nuri Mehmet Paşa (Mehmet Nuri Paşa) Camii haziresine defnedildi.
Hazretleri (Ali Baba)
1822'de Antep'te doğan, halk arasında 'Ali Baba' veya 'Ali Âkif Efendi' diye anılan Antep velîlerinden. Şeyh Câmii Medresesi'nde ilim tahsiline başladı, Kilisli Baytazzâde Abdullah Efendi'den otuz yıl ders aldı; uzun yıllar halka vaaz ve nasihatte bulundu. 1905'te vefat etti; türbe kitâbesi H.1323 (1905) tarihlidir. Türbesi Gaziantep Şehreküstü (Ünaldı) civarındadır ve ziyaret edilmektedir.
Hazretleri
16. yüzyılda yaşamış Antepli velî; Şeyh Abdüllatif'in oğlu ve Hz. Ebû Bekir soyundan olduğu rivayet edilir. Adına yaptırdığı, Gaziantep Kepenek (Şehreküstü) semtindeki Şeyh Fethullah Külliyesi'nin (cami, tekke, medrese, hamam, kastel) bânisidir. Türbesi caminin güneyindeki Şıh Ocağı haziresindedir. Gaziantep evliyâsı arasında kerâmetleri en çok anlatılan zatlardandır.
Kozan yöresinin mânevî büyüklerinden sayılan, halk arasında 'Hasan Dede' olarak da anılan bir zattır. Tek odalı türbesi Kozan ilçesi Yarımoğlu Mahallesi'nde (Hapisboğazı/Kozan Kalesi etekleri) bulunur. Doğum ve vefat tarihleri kesin bilinmemektedir.
Horasan'dan Anadolu'ya hicret eden, rivayete göre 1560'larda Çukurova bölgesine gelen bir derviştir. Türbesi Adana'nın Karaisalı ilçesinde, Kaledağı ile Etekli köyü arasındaki yol üzerinde bulunur.
Adana'nın mânevî büyüklerinden sayılan, halk arasında Cabbâr Dede'nin kardeşi olarak anılan bir zattır. 1297/1881 tarihli Adana Salnâmesi'nde 'ehlullahtan Ali Dede' olarak adı geçer. Adana merkezde (Seyhan) Alidede mahallesinde adına bir cami bulunur.
Hazretleri
16-17. yüzyılda yaşamış, Kâdiriyye yoluna (Abdülkâdir-i Geylânî) mensup Çukurova evliyâlarındandır. Çevredeki aşiretlere İslâmiyeti öğretmiş, pek çok kişinin İslâm'a girmesine vesile olmuştur. Türbesi Adana'nın Yüreğir ilçesi, Yakapınar (Misis) yöresinde Kütüklü köyü yakınlarında, asırlık meşe ağaçları içinde bir cami yanındaki kubbeli türbededir.
Vâlide Sultan
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin annesi; Belh emîri Rükneddin'in kızı, Hârizm Türklerinden. Belh'ten Anadolu'ya göç sırasında aile Lârende'de (Karaman) bir süre kalmış, annesi burada vefat etmiştir. Kaynaklara göre 621 (1224) yılında ölmüştür. Kabri, Karamanoğlu Alâeddin Bey'in 1370'te yaptırdığı Aktekke (Mâder-i Mevlânâ) Camii içindedir; aynı yapıda Mevlânâ'nın aile fertlerine ait kabirler de bulunur.
Gazi
II. Murad ve Fâtih devirlerinin önde gelen uç beyi ve Mora fâtihi; Tesalya ve Mora bölgelerindeki fetih ve imar faaliyetleriyle tanınır. Edirne Uzunköprü'ye bağlı Kırıkkavak köyünde câmi, imaret ve türbe yaptırmıştır; 1456'da vefat etti ve buradaki türbesine defnedildi.
Hazretleri
İran kökenli Osmanlı âlimi; Seyyid Şerîf Cürcânî'nin talebelerindendir. II. Murad döneminde 1430-31'de Edirne'de müftü (fiilî olarak ikinci Osmanlı şeyhülislâmı sayılır) tayin edildi ve Fâtih devrinde Hurûfîlerle mücadelede etkili oldu. Edirne'de vefat etti; kabri Dârülhadis Camii mihrabı önünde bulunmaktaydı ancak günümüze ulaşmamıştır.
Hazretleri
1669'da Mora'nın Gördes (Korent) kasabasında doğdu, 1738'de Edirne'de vefat etti. Halvetî-Gülşenî tarikatının Sezâiyye kolunun kurucusudur; 396 gazel içeren Dîvân'ı, Mektûbât'ı ve Niyâzî-i Mısrî'nin bir şiirine yazdığı şerhi ile tanınır. Edirne'de kendi adıyla anılan dergâhın bahçesindeki türbeye defnedildi.
